Ateizm w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Znaczek białoruski z podobizną Kazimierza Łyszczyńskiego, pierwszego Polaka skazanego na śmierć z powodu ateizmu.

Ateizm w Polsce – zjawisko odmowy posiadania wiary w Boga lub bogów względnie porównywalnych bytów występujące na terytorium państwa polskiego[potrzebny przypis].

Historia[edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Polscy ateiści.

Ateizm w Polsce sięga epoki renesansu. W XVI wieku uznawani za ateistów byli: dworzanin królewski Jan Zambocki, geograf Aleksander Skultet i profesor Akademii Krakowskiej Stanisław Zawacki. W 1588 r. w Krakowie ukazał się pamflet Simonis simoniLucensis... Athei summa Religio, sugerujący że lekarz Szymon z Lukki przebywający na dworze królewskim głosi pogląd, że Bóg jest wymysłem[1]. Ważną postacią w dziejach ateizmu na ziemiach polskich był Kazimierz Łyszczyński, skazany w 1688 roku (wyrok wykonano w rok później) na karę śmierci za prace nad dziełem De non existentia Dei („O nieistnieniu bogów”)[2].

W XIX wieku otwarte głoszenie poglądów ateistycznych należało do rzadkości, aczkolwiek pewna część inteligencji otwarcie przyznawała się do ateizmu (m.in. Wacław Nałkowski[potrzebny przypis], Maria Curie-Skłodowska[3][4][5]). O ateizm w II RP przez środowiska prawicowe był oskarżany prezydent Gabriel Narutowicz[6][7]. Ogólnie w ówczesnej Polsce jawny ateizm był poglądem mało rozpowszechnionym, nawet wśród antyklerykalnej i laickiej inteligencji, o czym świadczy choćby fakt, że w II Rzeczypospolitej nie powołano – tradycyjnie zrzeszającego ateistów – wolnomularstwa wielkowschodowego, chociaż działały organizacje wolnomyślicielskie: Stowarzyszenie Wolnomyślicieli Polskich, Polski Związek Myśli Wolnej, czy Warszawskie Koło Intelektualistów. Wydawane było także pismo „Racjonalista”.

W XX wieku wśród Polaków deklarujących przez całe życie lub jego część światopogląd ateistyczny można wymienić Tadeusza Boya-Żeleńskiego, Witolda Gombrowicza[5], prof. Zbigniewa Religę[5][8], prof. Tadeusza Kotarbińskiego, Wisławę Szymborską[5][9], Stanisława Lema[5][9], Jacka Kuronia[5].

Po II wojnie światowej do przełomu lat 80. i 90. XX wieku światopogląd ateistyczny był propagowany przez władze państwowe, co przejawiało się m.in. w ograniczeniu pozwoleń na budowę, a także rozbudowę świątyń, prześladowaniu duchownych (jak np. bezprawny[10] areszt kardynała Stefana Wyszyńskiego) czy szykanowaniu członków PZPR biorących regularny udział w praktykach religijnych. W 1957 roku decyzją KC PZPR przy wydziale Propagandy i Agitacji KC powstała komisja ds. propagandy ateistycznej[11]. W PRL działało też – wspierane przez władze – Stowarzyszenie Ateistów i Wolnomyślicieli, a później powstałe na jego bazie w 1969 roku Towarzystwo Krzewienia Kultury Świeckiej. Z drugiej strony część zadeklarowanych ateistów było zaangażowanych w działalność opozycji demokratycznej (Bronisław Geremek[potrzebny przypis], Jacek Kuroń[5], Adam Michnik[potrzebny przypis]).

Po upadku Polski Ludowej pomimo braku wsparcia ze strony państwa procesy ateizacji i laicyzacji nie zanikły. W 2007 roku na fali popularności w krajach anglosaskich książki „Bóg urojonyRicharda Dawkinsa[12] i jego kampanii społecznej pod nazwą The Out Campaign w Polsce powstała Internetowa Lista Ateistów i Agnostyków[13] prowadzona przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów. Na stronie tej osoby publiczne i chętni przyznają się do ateizmu lub agnostycyzmu. Inicjatywa ma na celu propagowanie asertywności światopoglądowej wśród niewierzących, zaznaczenie obecności niewierzących w przestrzeni życia społecznego oraz konsolidację i zacieśnienie współpracy środowisk wolnomyślicielskich. O inicjatywie tej pisało wiele czołowych mediów polskich (kilkadziesiąt artykułów) wywołując dyskusję nad sytuacją osób niewierzących w Polsce (m.in. Gazeta Wyborcza[14], Przekrój[15], Przegląd[16], Rzeczpospolita[17], Newsweek[18], Trybuna[19], Gazeta Pomorska[20], Kurier Lubelski[21], Wirtualna Polska[22][23], Życie Warszawy[24][25]), a na antenie radia Tok FM odbyła się debata o ateizmie pomiędzy duszpasterzem akademickim księdzem Grzegorzem Michalczykiem a założycielem i ówczesnym prezesem Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów Mariuszem Agnosiewiczem[26]. Po dwóch miesiącach od uruchomienia Listy, wpisało się na nią ponad 7500 uczestników akcji. Krok dalej poszła nieformalna grupa Stowarzyszenia Ateistycznego, organizując akcję pod nazwą Internetowa Galeria Ateistów, która została uruchomiona 6 grudnia 2009 roku[27]. W odpowiedzi na szybki postęp procesów ateizacji w Polsce[28] w 2012 roku powstał przy polskim sejmie Parlamentarny Zespół ds. Przeciwdziałania Ateizacji Polski[29], liczący 39 posłów i 2 senatorów[30]. Na przełomie 2012/2013 roku Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów wraz z fundacją Wolność od Religii zorganizowało w kilkunastu miastach polski m.in. w Rzeszowie, Lublinie, Częstochowie, Krakowie i Świebodzinie akcję billboardową pod hasłem „Nie kradnę, nie zabijam, nie wierzę” oraz „Nie wierzysz, nie jesteś sam” mającą według organizatorów akcji na celu konsolidację ludzi o światopoglądzie ateistycznym[31][32]. 29 marca 2014 roku odbył się w Warszawie Marsz Ateistów organizowany w ramach Dni Ateizmu podczas, którego odbyła się inscenizacja egzekucji Kazimierza Łyszczyńskiego, skazanego w 1689 roku na śmierć za traktat "O nieistnieniu bogów", w którego rolę wcielił się wykładowca filozofii, bioetyk i ówczesny działacz partii politycznej Twój Ruch profesor Jan Hartman[33].

Statystyki[edytuj kod]

W 2004 roku jako osoba niewierząca lub obojętna religijnie określiło się 3,5% obywateli Polski[34]. Według badania eurobarometru z 2005 roku 80% mieszkańców Polski stwierdziło, że wierzy w istnienie Boga, dalsze 15% – w bliżej nieokreślone siły wyższe, a kolejne 3% – nie ustalono[35]. W 2007 roku jako osoba niewierząca, obojętna religijnie lub niezdecydowana określiło się 6%[a] obywateli Polski – oznacza to, że grupa ta podwoiła swoją liczebność w ciągu dwóch lat[a][36]. Natomiast według badań CBOS z 2012 roku liczba osób w Polsce deklarujące ateizm, agnostycyzm lub bezwyznaniowość wynosiła 4,2%, a niewiarę 6%[37], a według badań Eurobarometru z tego samego roku ateiści stanowili w Polsce 2% społeczeństwa, a agnostycy i osoby bezwyznaniowe 3%[38].

Według wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011 osoby podające, że nie należą do żadnego wyznania stanowiły 31 marca 2011 roku 2,41% ogółu ludności Polski. Natomiast biorąc pod uwagę, że 7,1% objętych spisem nie udzieliło odpowiedzi na pytanie dotyczące wyznania, a dla 1,63% nie ustalono tej kwestii, stanowiły one 2,64% osób, które udzieliły odpowiedzi na pytanie o przynależność wyznaniową[39].

Według danych opublikowanych w 2015 r. przez GUS dotyczących wiary Polaków najwięcej ateistów jest w Warszawie oraz Zielonej Górze [40][41].

Organizacje[edytuj kod]

Obecnie część ateistów w Polsce jest zgrupowanych wokół:

oraz kilku innych mniejszych organizacji.

Zobacz też[edytuj kod]

Uwagi

  1. a b Stwierdzenie takie znajduje się w opisie wyników badania, jednak szczegółowe dane podane w tabeli wyników nie dają w sumie tej wartości.

Przypisy

  1. Praca zbiorowa, "Dzieje Polski a współczesność", Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1966, s. 97-98
  2. Wielka Encyklopedia Polski, t.VI, wyd. Kluszczyński, Kraków 2004 ISBN 83-89550-33-4.
  3. Maria Skłodowska-Curie. interia.pl. [dostęp 2013-08-15].
  4. Maria Curie-Skłodowska (1867-1834). interia.pl. [dostęp 2013-08-15].
  5. a b c d e f g SACRUM ATEISTY. magazyntrendy.pl. [dostęp 2013-08-15].
  6. Łukasz Kosiński: Gabriel Narutowicz – Niechciana prezydentura. (pol.). historia.org.pl, 2009-09-12. [dostęp 2015-03-25].
  7. M. Ruszczyc, Strzały w Zachęcie, Katowice 1987, s. 163. ISBN 83-216-0619-9.
  8. Religa: utwierdzam się w przekonaniu, że Boga nie ma. wp.pl. [dostęp 2013-08-15].
  9. a b Ziemkiewicz: Niech zostanie uszanowana i wiara katolika, i niewiara ateisty. fronda.pl. [dostęp 2013-08-15].
  10. Jolanta Hajdasz: Wierny towarzysz w cierpieniu. W: Przewodnik Katolicki (Nr 32/2012) [on-line]. opoka.org.pl. [dostęp 2012-10-12].
  11. Praca zbiorowa: Leksykon historii Polski po II wojnie światowej 1944-1997. Warszawa: 2003. ISBN 83-87988-08-1.
  12. RichardR. Dawkins RichardR., Bóg urojony, CiS, 2007, ISBN 978-83-85458-28-9.
  13. Internetowa Lista Ateistów i Agnostyków. [dostęp 2009-09-09].
  14. Małgorzata I. Niemczyńska: Nie wciskajcie mi Boga (pol.). [dostęp 2007-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-02-22)].
  15. Małgorzata Święchowicz: Ciężkie życie ateisty (pol.). [dostęp 2007-01-18].
  16. Radosław Tyrała: Czy ateiści są dyskryminowani? (pol.). 2007-07-04. [dostęp 2007-07-04]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  17. Bronisław Wildstein: Jak czuć się dobrze (pol.). Rzeczpospolita. [dostęp 2007-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-16)].
  18. Sebastian Duda: Bezbożna krucjata (pol.). Newsweek Polska, nr 40/07, 2007-10-07. s. 90.
  19. Żaden wstyd. Internetowa akcja ateistów (pol.). [dostęp 2007-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-22)].
  20. Małgorzata Święchowicz: Temat dnia: Siła niewierzących (pol.). [dostęp 2007-09-18].
  21. Aleksandra Dunajska: Być ateistą nie jest łatwo (pol.). [dostęp 2007-09-18].
  22. Adam Przegaliński: Agnosiewicz dla WP: ateiści wychodzą z ukrycia (pol.). wiadomosci.wp.pl. [dostęp 2007-11-08].
  23. Adam Przegaliński: Nie wierzę w Boga.pl (pol.). [dostęp 2007-11-08].
  24. Marcin Szymaniak: Ateiści chcą walczyć z dominacją religii (pol.). 2007-08-18. [dostęp 2007-09-18].
  25. Marcin Szymaniak: Jestem człowiekiem z listy niewierzących (pol.). 2007-09-07. [dostęp 2007-09-18].
  26. Ewa Wanat: O ateizmie – dyskusja duszpasterza akademickiego z parafii św. Jakuba ks. Grzegorza Michalczyka i szefa Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów Mariusza Agnosiewicza (pol.). Radio TOK FM, 2007-09-06. [dostęp 2007-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-16)].
  27. Internetowa Galeria Ateistów. ateistyczni.org.pl. [dostęp 2009-12-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-12)].
  28. Szybko postępuje ateizacja Polski
  29. "Inkwizycja po polsku", czyli jak działa Sejmowy Zespół ds. Przeciwdziałania Ateizacji Polski
  30. Parlamentarny Zespół ds. Przeciwdziałania Ateizacji Polski
  31. Ateiści na wielkich billboardach promują niewiarę. Gazeta Wyborcza, 2012-12-19. [dostęp 2013-01-01].
  32. Ateiści będą wieszać antyreligijne billboardy. Po co? Aby niewierzący mogli „wyjść z cienia”. WPolityce.pl, 2012-09-12. [dostęp 2012-09-12].
  33. Marsz Ateistów w Warszawie. Inscenizacja egzekucji na rynku [ZDJĘCIA], Naszemiasto.pl, 29 marca 2014 [dostęp 2014-08-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-08-26].
  34. Witolda Zdaniewicza i ks. SławomiraW. Z. i S. Zaręby Witolda Zdaniewicza i ks. SławomiraW. Z. i S. (red.), Kościół katolicki na początku trzeciego tysiąclecia w opinii Polaków,, Warszawa 2004, s. 48, ISBN 838594513X.
  35. Eurobarometer Poll 2005.
  36. POLACY WOBEC KOŚCIOŁA – CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ – Maj 2007.
  37. Zmiany religijności Polaków po śmierci Jana Pawła II na dzień 11 stycznia 2012 – Centrum Badania Opinii Społecznej.
  38. Discrimination in the European Union in 2012, str. 234 - T98 i T99
  39. Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Główny Urząd Statystyczny, 2013, s. 99. ISBN 978-83-7027-521-1. (pol.)
  40. Katarzyna Miłkowska:Najwięcej ateistów w Polsce jest w Warszawie i... Zielonej Górze!, 29.12.2015, natemat.pl.
  41. Gdzie znajdziesz najwięcej ateistów? Najpierw w stolicy, a potem... w Zielonej Górze., 30.12.2015, Gazeta Wyborcza.
  42. a b Piotr Szumlewicz: Niezbędnik ateisty: rozmowy Piotra Szumlewicza. Czarna Owca, 2010, s. 69. ISBN 8375541370.