Ateizm w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ateizm
Atom of Atheism-Zanaq.svg

Portal
Koncepcje

Ateizm i religia
NonteizmAntyreligia
AntyteizmHumanizm
Naturalizm metafizyczny

Historia

Historia ateizmu
Oświecenie
Wolnomyślicielstwo
Ateizm państwowy
Dyskryminacja

Argumenty

Argumenty ateistów
Przeciwko religii
Krytyka ateizmu

Demografia

Ateizm
Niereligijność

Znaczek białoruski z podobizną Kazimierza Łyszczyńskiego, pierwszego Polaka skazanego na śmierć z powodu ateizmu.

Początki ateizmu na ziemiach polskich wiążą się z osobą Kazimierza Łyszczyńskiego, skazanego w 1688 roku (wyrok wykonano w rok później) na karę śmierci za prace nad dziełem De non existentia Dei („O nieistnieniu bogów”)[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ateizm w Polsce sięga epoki renesansu. W XVI wieku uznawani za ateistów byli: dworzanin królewski Jan Zambocki, geograf Aleksander Skultet i profesor Akademii Krakowskiej Stanisław Zawacki. W 1588 r. w Krakowie ukazał się pamflet Simonis simoniLucensis... Athei summa Religio, sugerujący że lekarz Szymon z Lukki przebywający na dworze królewskim głosi pogląd, że Bóg jest wymysłem[2].

W XIX wieku otwarte głoszenie poglądów ateistycznych należało do rzadkości, aczkolwiek pewna część inteligencji otwarcie przyznawała się do ateizmu (m.in. Wacław Nałkowski[potrzebne źródło], Maria Curie-Skłodowska[3][4][5]). O ateizm w II RP przez środowiska prawicowe był oskarżany prezydent Gabriel Narutowicz[6][7]. Ogólnie w ówczesnej Polsce jawny ateizm był poglądem mało rozpowszechnionym, nawet wśród antyklerykalnej i laickiej inteligencji, o czym świadczy choćby fakt, że w II Rzeczypospolitej nie powołano – tradycyjnie zrzeszającego ateistów – wolnomularstwa wielkowschodowego, chociaż działały organizacje wolnomyślicielskie: Stowarzyszenie Wolnomyślicieli Polskich, Polski Związek Myśli Wolnej, czy Warszawskie Koło Intelektualistów. Wydawane było także pismo „Racjonalista”.

W XX wieku wśród Polaków deklarujących przez całe życie lub jego część światopogląd ateistyczny można wymienić Tadeusza Boya-Żeleńskiego, Witolda Gombrowicza[5], prof. Zbigniewa Religę[5][8], prof. Tadeusza Kotarbińskiego, Wisławę Szymborską[5][9], Stanisława Lema[5][9], Jacka Kuronia[5].

Po II wojnie światowej do przełomu lat 80. i 90. XX wieku światopogląd ateistyczny był propagowany przez władze państwowe, co przejawiało się m.in. w ograniczeniu pozwoleń na budowę, a także rozbudowę świątyń, prześladowaniu duchownych (jak np. bezprawny[10] areszt kardynała Stefana Wyszyńskiego) czy szykanowaniu członków PZPR biorących regularny udział w praktykach religijnych. W PRL działało też – wspierane przez władze – Stowarzyszenie Ateistów i Wolnomyślicieli, a później powstałe na jego bazie w 1969 roku Towarzystwo Krzewienia Kultury Świeckiej. Z drugiej strony część zadeklarowanych ateistów było zaangażowanych w działalność opozycji demokratycznej (Bronisław Geremek[potrzebne źródło], Jacek Kuroń[5], Adam Michnik[potrzebne źródło]).

W 2007 roku na fali popularności w krajach anglosaskich książki „Bóg urojonyRicharda Dawkinsa i jego kampanii społecznej pod nazwą The Out Campaign w Polsce powstała Internetowa Lista Ateistów i Agnostyków[11] prowadzona przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów. Na stronie tej osoby publiczne i chętni przyznają się do ateizmu lub agnostycyzmu. Inicjatywa ma na celu propagowanie asertywności światopoglądowej wśród niewierzących, zaznaczenie obecności niewierzących w przestrzeni życia społecznego oraz konsolidację i zacieśnienie współpracy środowisk wolnomyślicielskich. O inicjatywie tej pisało wiele czołowych mediów polskich (kilkadziesiąt artykułów) wywołując dyskusję nad sytuacją osób niewierzących w Polsce (m.in. Gazeta Wyborcza[12], Przekrój[13], Przegląd[14], Rzeczpospolita[15], Newsweek[16], Trybuna[17], Gazeta Pomorska[18], Kurier Lubelski[19], Wirtualna Polska[20][21], Życie Warszawy[22][23]), a na antenie radia Tok FM odbyła się debata o ateizmie pomiędzy duszpasterzem akademickim księdzem Grzegorzem Michalczykiem a założycielem i ówczesnym prezesem Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów Mariuszem Agnosiewiczem[24]. Po dwóch miesiącach od uruchomienia Listy, wpisało się na nią ponad 7500 uczestników akcji. Krok dalej poszła nieformalna grupa Stowarzyszenia Ateistycznego, organizując akcję pod nazwą Internetowa Galeria Ateistów, która została uruchomiona 6 grudnia 2009 roku[25]. Na przełomie 2012/2013 roku Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów wraz z fundacją Wolność od Religii zorganizowało w kilunastu miastach polski m.in. w Rzeszowie, Lublinie, Częstochowie, Krakowie i Świebodzinie akcję billboardową pod hasłem „Nie kradnę, nie zabijam, nie wierzę” oraz „Nie wierzysz, nie jesteś sam” mającą według organizatorów akcji na celu konsolidację ludzi o światopoglądzie ateistycznym[26][27].

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Według badania eurobarometru z 2005 roku 80% mieszkańców Polski stwierdziło, że wierzy w istnienie Boga, dalsze 15% – w bliżej nieokreślone siły wyższe, a kolejne 3% – nie ustalono[28]. W 2007 roku jako osoba niewierząca, obojętna religijnie lub niezdecydowana określiło się 6%[a] obywateli Polski – oznacza to, że grupa ta podwoiła swoją liczebność w ciągu dwóch lat[a][29]. Natomiast według badań CBOS z 2012 roku liczba osób w Polsce deklarujące ateizm, agnostycyzm lub bezwyznaniowość wynosiła 4,2%, a niewiarę 6%[30].

Według wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011 osoby podające, że nie należą do żadnego wyznania stanowiły 31 marca 2011 roku 2,41% ogółu ludności Polski. Natomiast biorąc pod uwagę, że 7,1% objętych spisem nie udzieliło odpowiedzi na pytanie dotyczące wyznania, a dla 1,63% nie ustalono tej kwestii, stanowiły one 2,64% osób, które udzieliły odpowiedzi na pytanie o przynależność wyznaniową[31].

Organizacje[edytuj | edytuj kod]

Obecnie część ateistów w Polsce jest zgrupowanych wokół:

oraz kilku innych mniejszych organizacji.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. 1,0 1,1 Stwierdzenie takie znajduje się w opisie wyników badania, jednak szczegółowe dane podane w tabeli wyników nie dają w sumie tej wartości.

Przypisy

  1. Wielka Encyklopedia Polski, t.VI, wyd. Kluszczyński, Kraków 2004 ISBN 83-89550-33-4.
  2. Praca zbiorowa, "Dzieje Polski a współczesność", Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1966, s. 97-98
  3. Maria Skłodowska-Curie. interia.pl. [dostęp 2013-08-15].
  4. Maria Curie-Skłodowska (1867-1834). interia.pl. [dostęp 2013-08-15].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 SACRUM ATEISTY. magazyntrendy.pl. [dostęp 2013-08-15].
  6. Łukasz Kosiński: Gabriel Narutowicz – Niechciana prezydentura. (pol.). historia.org.pl, 2009-09-12. [dostęp 2015-03-25].
  7. M. Ruszczyc, Strzały w Zachęcie, Katowice 1987, s. 163. ISBN 83-216-0619-9.
  8. Religa: utwierdzam się w przekonaniu, że Boga nie ma. wp.pl. [dostęp 2013-08-15].
  9. 9,0 9,1 Ziemkiewicz: Niech zostanie uszanowana i wiara katolika, i niewiara ateisty. fronda.pl. [dostęp 2013-08-15].
  10. Jolanta Hajdasz: Wierny towarzysz w cierpieniu. W: Przewodnik Katolicki (Nr 32/2012) [on-line]. opoka.org.pl. [dostęp 2012-10-12].
  11. Internetowa Lista Ateistów i Agnostyków. [dostęp 2009-09-09].
  12. Małgorzata I. Niemczyńska: Nie wciskajcie mi Boga (pol.). [dostęp 2007-09-16].
  13. Małgorzata Święchowicz: Ciężkie życie ateisty (pol.). [dostęp 2007-01-18].
  14. Radosław Tyrała: Czy ateiści są dyskryminowani? (pol.). 2007-07-04. [dostęp 2007-07-04].
  15. Bronisław Wildstein: Jak czuć się dobrze (pol.). Rzeczpospolita. [dostęp 2007-09-18].
  16. Sebastian Duda: Bezbożna krucjata (pol.). Newsweek Polska, nr 40/07, 2007-10-07. s. 90.
  17. Żaden wstyd. Internetowa akcja ateistów (pol.). [dostęp 2007-09-18].
  18. Małgorzata Święchowicz: Temat dnia: Siła niewierzących (pol.). [dostęp 2007-09-18].
  19. Aleksandra Dunajska: Być ateistą nie jest łatwo (pol.). [dostęp 2007-09-18].
  20. Adam Przegaliński: Agnosiewicz dla WP: ateiści wychodzą z ukrycia (pol.). wiadomosci.wp.pl. [dostęp 2007-11-08].
  21. Adam Przegaliński: Nie wierzę w Boga.pl (pol.). [dostęp 2007-11-08].
  22. Marcin Szymaniak: Ateiści chcą walczyć z dominacją religii (pol.). 2007-08-18. [dostęp 2007-09-18].
  23. Marcin Szymaniak: Jestem człowiekiem z listy niewierzących (pol.). 2007-09-07. [dostęp 2007-09-18].
  24. Ewa Wanat: O ateizmie – dyskusja duszpasterza akademickiego z parafii św. Jakuba ks. Grzegorza Michalczyka i szefa Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów Mariusza Agnosiewicza (pol.). Radio TOK FM, 2007-09-06. [dostęp 2007-09-18].
  25. Internetowa Galeria Ateistów.
  26. Ateiści na wielkich billboardach promują niewiarę. Gazeta Wyborcza, 2012-12-19. [dostęp 2013-01-01].
  27. Ateiści będą wieszać antyreligijne billboardy. Po co? Aby niewierzący mogli „wyjść z cienia”. WPolityce.pl, 2012-09-12. [dostęp 2012-09-12].
  28. Eurobarometer Poll 2005.
  29. POLACY WOBEC KOŚCIOŁA – CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ – Maj 2007.
  30. Zmiany religijności Polaków po śmierci Jana Pawła II na dzień 11 stycznia 2012 – Centrum Badania Opinii Społecznej.
  31. Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Główny Urząd Statystyczny, 2013, s. 99. ISBN 978-83-7027-521-1. (pol.)