Ateny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy stolicy Grecji. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Ateny
Αθήνα
Ilustracja
Państwo  Grecja
Administracja zdecentralizowana Attyka
Region Attyka
Jednostka regionalna Ateny-Sektor Centralny
Gmina Ateny
Burmistrz Jorgos Kaminis[potrzebny przypis]
Powierzchnia 38,964 km²
Wysokość 70 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

664 046[1]
17042,55 os./km²
Nr kierunkowy 210, 211, 212
Kod pocztowy 10x xx, 11x xx, 120 xx
Tablice rejestracyjne Yxx, Ζxx, Ιxx
Podział miasta 7 dzielnic
Położenie na mapie Grecji
Mapa lokalizacyjna Grecji
Ateny
Ateny
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Ateny
Ateny
Ziemia 38°00′N 23°43′E/38,000000 23,716667
Strona internetowa

Ateny (nowogr. Αθήνα, Athī́na (trl.), Atina (trb.); st.gr. Ἀθῆναι, Athēnai, łac. Athenae) – stolica i największe miasto Grecji. Jeden z najważniejszych ośrodków turystycznych Europy z zabytkami kultury antycznej.

Położenie[edytuj]

Ateny leżą w administracji zdecentralizowanej Attyka, w regionie Attyka, w jednostce regionalnej Ateny-Sektor Centralny, w gminie Ateny[1].

Ludność[edytuj]

Miasto (gmina miejska Ateny) w 2011 roku liczyło 664 046 mieszkańców[1]. Nominalnie Ateny to tylko centralna część metropolii, na powierzchni 38,964 km², podzielona na 7 dzielnic[potrzebny przypis]. Niemniej obszar metropolitalny Wielkich Aten, odpowiadający polskiemu znaczeniu słowa „miasto”, składa się z kilkudziesięciu gmin[potrzebny przypis], które zrosły się w jeden organizm miejski liczący 3,09 miliona mieszkańców (2011)[1] i 412,1 km²[potrzebny przypis].

Przyjmuje się, że Ateny zamieszkuje także ponad milion cudzoziemców, przeważnie niezameldowanych. Według danych Ministerstwa Oświaty, 38% dzieci szkolnych, uczących się w gminie Ateny, nie posiada greckich korzeni rodzinnych. Na podstawie nowego prawa imigracyjnego, dzieci cudzoziemców, urodzone w Grecji i uczęszczające do greckich szkół, od 2010 roku mogą ubiegać się o greckie obywatelstwo[2].

Geografia[edytuj]

Panorama Aten

Za teren Aten ich mieszkańcy uznają całą szczelnie zabudowaną równinę, rozciągającą się pomiędzy Zatoką Sarońską Morza Egejskiego a czterema górami i częściowo także na ich zboczach. Są to wzgórza:

  • Egaleo (wysokość 359 i 414 m n.p.m.) od południowego zachodu,
  • Parnita (1423 m n.p.m.) od strony zachodu i północnego zachodu,
  • Hymet (1026 m n.p.m.) od wschodu,
  • Pentelejkon (1108 m n.p.m.) od północy.

Przedmieścia, przelewające się już także poza te granice, w mowie potocznej uważane są jednak już za oddzielne miejscowości.

Ateny zbudowano na twardym, lecz aktywnym sejsmicznie górotworze skał osadowych, przedzielonym trzema uskokami tektonicznymi, toteż od lat 30. XX wieku w budownictwie obowiązują technologie antysejsmiczne. Po ostatnim silnym trzęsieniu ziemi, które miało miejsce w 1999 r., przepisy te zaostrzono, obejmując nimi także remonty starszych budynków. Dodatkową przeszkodę geologiczną oraz pułapkę prawną i ekonomiczną stanowią dla budownictwa powszechnie odkrywane w trakcie prac budowlanych fundamenty kolejnych, nieznanych wcześniej budowli starożytnych.

Klimat[edytuj]

Ateny znajdują się w strefie klimatu subtropikalnego[3][4] typu śródziemnomorskiego[5], z łagodnymi zimami i długimi ciepłymi, częściowo gorącymi latami.

Średnia temperatura i opady dla Aten
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 13.3 13.9 16.6 20.0 25.2 30.4 33.4 33.7 28.7 23.5 18.8 14.7 22,7
Średnie dobowe temperatury [°C] 9.9 10.2 12.5 15.7 20.5 25.5 28.5 28.6 24.1 19.5 15.1 11.7 18,5
Średnie temperatury w nocy [°C] 6.8 6.8 8.8 11.7 15.8 20.6 23.6 23.8 19.8 15.9 11.7 8.8 14,5
Opady [mm] 56.9 46.7 40.7 30.8 22.7 10.6 5.8 6.0 13.9 52.6 58.3 69.1 414,1
Średnia liczba dni z opadami 12.6 10.4 10.2 8.1 6.2 3.7 1.9 1.7 3.3 7.2 9.7 12.1 87
Średnie nasłonecznienie (w godzinach) 159 168 189 225 304 360 384 360 252 198 144 105 2848
Źródło: Climatebase[6]

Historia[edytuj]

Sąsiadujące z akropolem Wzgórze Muz oraz Pnyks, w ogromnej części pokryte są śladami rozległego osadnictwa z okresu neolitu. Zalążkiem Aten historycznych była warownia z okresu mykeńskiego (połowa II tysiąclecia p.n.e.) na wzgórzu Akropolis; później wokół niego, na sąsiadujących wzgórzach powstało rozległe miasto z agorą, areopagiem (miejscem sądów), szeregiem świątyń i gmachów użyteczności publicznej. Akropolis przekształciło się w miejsce kultu (akropol ateński). W 480 roku p.n.e. miasto zniszczyli Persowie, odbudowę Temistokles rozpoczął od wzniesienia nowych murów. Szczególny rozkwit przypadł na panowanie Peryklesa (443-429 p.n.e.). Zmodernizowano wtedy Akropolis i połączono Ateny z Pireusem i z Faleronem, tzw. Długimi Murami. Powstała tak obwarowana przestrzeń, w trójkącie, pomiędzy tymi miejscowościami, w razie wojny zapewnić miała osłonę także ludności prowincji, mogąc pomieścić nawet do miliona osób. Zakładano, że zaopatrzenie zapewni oblężonym silna flota wojenna. Fortyfikacja pełniła swą funkcję w trakcie II wojny peloponeskiej. Stłoczenie dużej liczby ludności, bez uprzedniego zabezpieczenia warunków sanitarnych, doprowadziło wtedy do wybuchu epidemii, w 431 p.n.e.

W okresie starożytności Ateny były państwem-miastem (polis) o ustroju demokracji bezpośredniej, jednym z najważniejszych w starożytnej Grecji. Ateny, liczące w tamtych czasach ok. 100 tys. mieszkańców, stały się centrum umysłowym Hellady, promieniującym na ówczesny świat (m.in. Fidiasz, Sokrates, Platon, Arystoteles) oraz silnym ośrodkiem politycznym (Ateński Związek Morski). W roku 338 p.n.e. nastąpiła utrata niepodległości na rzecz Macedonii, później władców hellenistycznych, a wreszcie – Rzymu. Po zdobyciu i złupieniu miasta przez Sullę (86 p.n.e.) wyraźnie utraciły na znaczeniu, choć nadal otaczane opieką, m.in. przez Hadriana (łuk, dokończenie Olimpiejonu). Ateny zostały spustoszone m.in. przez Herulów i Wizygotów. Sprowadzone do drugorzędnej roli przez panujących od 1458 Turków. 26 września 1687, po kilku dniach intensywnego ostrzału, precyzyjnie wycelowany, kolejny z wielu pocisków Wenecjan przebija wreszcie gruby strop tureckiego magazynu amunicji urządzonego w Partenonie na Akropolu, niszcząc ten obiekt. W 1834 król Grecji, Otton Bawarski przenosi stolicę z Nafplionu do liczących wtedy około 6 tysięcy mieszkańców Aten, rozpoczyna się budowa Pałacu Królewskiego (w okolicy placu Syntagma, dziś budynek parlamentu). Budowę ukończono w 1838. W 1896 mają miejsce pierwsze Igrzyska olimpijskie ery nowożytnej. Od 1941 do 1944 miasto jest pod okupacja niemiecką. 12 października 1944 do Aten wkraczają oddziały brytyjskie[7]. Od 3 grudnia 1944 do 12 stycznia 1945, z przerwami na negocjacje i święta Bożego Narodzenia, trwają w Atenach walki[8] pomiędzy oddziałami Brytyjskimi, siłami królewskimi i byłymi formacjami hitlerowskimi z jednej strony a zgrupowaniem greckich, lewicowych, republikańskich partyzantów ELAS i greckimi komunistami z drugiej strony. W trakcie tych starć brytyjskie lotnictwo wojskowe i marynarka wojenna bombardowały Ateny i Pireus, interweniowały też brytyjskie czołgi. Według różnych szacunków zginęło wtedy od 4 do 12 tysięcy osób.

Zabytki[edytuj]

Do najważniejszych zabytków Aten należą:

  1. Propyleje,
  2. Erechtejon,
  3. Apteros – Świątynia Nike,
  4. Partenon,
  5. Muzeum Akropolu;
  1. Zrekonstruowana stoa Attalosa, mieszcząca Muzeum Agory,
  2. Tezejon,
  3. Kościół Świętych Apostołów (Solaki),
  4. Areopag;
  1. Wieża Wiatrów,
  2. Pozostałości biblioteki Hadriana,
  3. dawny meczet Fethiye Tzami – Meczet Zdobywców;

Popularne trasy spacerowe, wzdłuż ważnych zabytków:

  • na sąsiednie do Akropolu wzgórze Filopapposa, miejsce najstarszego odkrytego, rozległego osadnictwa z ery neolitycznej i punkt widokowy na Akropol. Stąd bardzo dobrze widoczny jest Odeon Herodesa Attyka;
  • przez Plakę (lub wokół wzgórza Akropolu) na Plac Syntagma (cogodzinne zmiany warty przy Grobie Nieznanego Żołnierza) obok gmachu Parlamentu;
  • na wzgórze i zabytkowy fort Likawitos, stanowiące znakomity punkt widokowy na zespół Akropolu oraz Wielkie Ateny, z przeciwnej strony niż wzgórze Filopapposa;
  • od strony Plaki, na wzgórze Areopagu (tuż przy wejściu na Akropol).

Muzea Ateńskie[edytuj]

W Wielkich Atenach funkcjonuje ponad 80 placówek muzealnych. Do najważniejszych należą:

Gospodarka[edytuj]

Siedziba banków, towarzystw ubezpieczeniowych i licznych firm żeglugowych. Rozwinięty, różnorodny przemysł Aten dostarcza ok. 70% przem. produkcji krajowej. W aglomeracji Aten szczególnie rozbudowane są obiekty obsługi ruchu turystycznego, infrastruktura portowa i obsługa handlu hurtowego, przemysły stoczniowy i petrochemiczny, z licznymi terminalami naftowymi i gazoportami, produkcja wyposażenia hotelarskiego i gastronomii. Działają też duże fabryki branży AGD (spółka Bosch-Siemens-Pitsios), bardzo liczne zakłady przetwórstwa spożywczego, branża skórzano-obuwnicza, odzieżowa, chemiczna, farmaceutyczna i meblarska. Ważny węzeł komunikacyjny (lotnisko międzynarodowe, porty, autostrady, linie kolejowe).

Transport[edytuj]

Komunikacja miejska[edytuj]

Miasto ma trzy linie metra oznaczone kolorami, aktualnie o długości 73 km, systematycznie rozbudowywane o nowe odcinki i stacje. Linia niebieska dociera na lotnisko. Na obszarze całych Wielkich Aten funkcjonuje gęsta sieć autobusowa i trolejbusowa oraz kilka linii nowoczesnych szybkich tramwajów. Aglomerację przecina nowoczesna kolej podmiejska „Proastiakos”, wzdłuż jednej z autostrad, docierając także na główne lotnisko. Miasto przecięte jest dwiema autostradami oraz opasane trzema ich odgałęzieniami (obwodnicami zewnętrznych dzielnic).

Publiczna komunikacja międzymiastowa[edytuj]

Opiera się głównie o zawsze bardzo ruchliwe dworce autobusowe uspołecznionej firmy transportowej KTEL, zlokalizowane w pobliżu autostrad oraz o liczne linie promowe, korzystające z portów w Pireusie i Rafinie. Ateńczycy często korzystają też z linii lotniczych.

Transport lotniczy[edytuj]

Międzynarodowy port lotniczy Ateny – Eleftherios Venizelos położony jest około 20 km na wschód od centrum miasta i obsługuje około 15 mln (2014) pasażerów rocznie[9].

Połączenia kolejowe[edytuj]

Do niedawna były bardzo słabo wykorzystywane. Ulega to zmianie, dzięki inwestycjom. Toteż dobry, europejski standard osiągnęły pociągi Intercity, łączące Ateny z Salonikami, a dalej jadące już nieco wolniej, korzystające ze stacji Larissas. Nowoczesne jest też połączenie podmiejskie „Proastiakos”, docierające na półwysep Peloponez, a docelowo do Patry, prosto z lotniska międzynarodowego Eleftherios Venizelos, lub ze stacji Peloponissou. Obie ateńskie stacje kolejowe (Larissas i Peloponissou) położone są obok siebie, dojazd metrem.

Sport[edytuj]

W Atenach swoją siedzibę mają kluby piłkarskie Panathinaikos AO, AEK Ateny, Panionios GSS, klub siatkarski Panathinaikos VC oraz koszykarski Panathinaikos BC.

Mit o pochodzeniu nazwy miasta[edytuj]

Bogowie olimpijscy podzielić chcieli między siebie wszystkie miasta i regiony na Ziemi, aby wyznaczyć okolice, w których mieliby doznawać szczególnego kultu. Bogini Atena i król mórz, Posejdon, pokłócili się o Ateny, gdyż było to wielkie, najważniejsze chyba miasto w całej Helladzie. Sami mieszkańcy miasta zbudowanego wokół skały Akropol zaproponowali „zawody”. Miasto zostanie nazwane imieniem tego boga, który podaruje im najbardziej przydatny prezent. Posejdon dotknął zbocza Akropolu i ze szczeliny trysnęło źródełko. Atena włócznią dotknęła wolnej przestrzeni tuż obok źródełka. W tym miejscu wyrosło pierwsze drzewko oliwne. Miasto to zostało nazwane od imienia Ateny. Wybór ten wywołał jednak nieprzychylność Posejdona. Przez tysiąclecia Ateńczycy cierpieć musieli następnie dotkliwe niedobory wody. Jej marnotrawstwo surowo karały prawa Solona i Pizystrata[10]. Cesarz Hadrian wyposażał miasto w liczne akwedukty i około 25 km kolejnych tuneli rozprowadzających wodę, pod zabudową miasta – część z nich użytkowano jeszcze do lat 50-tych XX wieku[11]. Dopiero jednak wybudowanie w latach 1926–1929 maratońskiego zbiornika wodnego, z towarzyszącym mu 13-kilometrowym tunelem-wodociągiem, w stronę Aten[12] oddaliło klęski suszy, neutralizując tym samym klątwę boga Posejdona.

Podział Aten właściwych na dzielnice oznaczone numerami

Podział administracyjny[edytuj]

Podział administracyjny Aten[edytuj]

Od strony administracyjnej Ateny właściwe podzielone są na siedem dzielnic, które nie posiadają nazw, a tylko numery. Każda z tych dzielnic utrzymuje samodzielnie infrastrukturę komunalną i zarządza swoim obszarem. Niemniej Ateny zachowały również powszechnie używany podział na dzielnice historyczne mające swoje własne nazwy. Tego podziału używa się w przybliżeniu również jako oddzielnych okręgów wyborczych.

Podział administracyjny aglomeracji[edytuj]

Większa część gmin miejskich, wchodzących w skład zwartej zabudowy Wielkich Aten (bez Pireusu, gmin północno-zachodnich oraz gmin południowo-wschodnich)

1 Ateny
2 Kalitea
3 Moschato
4 Tawros
5 Egaleo
6 Aghia Warwara
7 Chaidhari
8 Peristeri
9 Petrupoli
10 Ilion
11 Kamatero
12 Agii Anarghiri
13 Nea Chalkidhona
14 Nea Filadelfia
15 Nea Jonia
16 Neo Iraklio
17 Metamorfosi
18 Likowrisi
19 Pewki
20 Amarusi
21 Kifisia
22 Melisia
23 Nea Eritrea
24 Ekali

25 Nea Pendeli
26 Pendeli
27 Wrilisia
28 Chalandri
29 Aghia Paraskiewi
30 Cholargos
31 Papagos
32 Nea Psichiko
33 Psichiko
34 Filotei
35 Galaci
36 Zoghrafu
37 Kiesariani
38 Wirona
39 Imitos
40 Dafni
41 Nea Smirni
42 Faliro
43 Aghios Dimitrios
44 Ilupoli
45 Arghirupoli
46 Alimos
47 Eliniko
48 Glifada

część gmin wchodzących w skład zwartej zabudowy Wielkich Aten

Gminy tworzące Wielkie Ateny razem z Pireusem stanowią jeden wspólny miejski organizm, z nieprzerwaną, wielkomiejską zabudową ulic. Administracyjnie należą jednak do różnych gmin i jednostek regionalnych. Toteż jednostką administracyjną koordynującą ich działania oraz zarządzającą częścią wspólną miejskiej infrastruktury jest region Attyka (Περιφέρεια Αττικής)[potrzebny przypis].

Miasta partnerskie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Απογραφή Πληθυσμού – Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός (gr.). [dostęp 2015-09-02].
  2. Projekt ustawy o obywatelstwie dotyczący 250 tysięcy dzieci cudzoziemców [1].
  3. Jahreszeitenklimate nach Troll und Paffen.
  4. Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg.
  5. World Map of Köppen–Geiger Climate Classification.
  6. Climatebase: Афины,Греция #16716.
  7. Ateny od środka Elisabeth Boleman-Herring, Wydawnictwo RM 2003,ISBN 83-7243-293-7.
  8. Wydarzenia te opisuje hasło Wojna domowa w Grecji, temat „Dekemvriana”.
  9. Https://en.wikipedia.org/wiki/Athens_International_Airport.
  10. Obszernie ilustrowany artykuł poświęcony suszom w mieście i maratońskiemu zbiornikowi wodnemu.
  11. artykuł z informacjami ateńskiego Miejskiego Towarzystwa Speleologicznego.
  12. artykuł o budowie zbiornika maratońskiego.

Bibliografia[edytuj]

  • Festiwal w Atenach, Henryk Musielak,. Ruch Muzyczny nr 1/1962 (1-15 stycznia 1962 r.)
  • Ateny i okolice, Wydawnictwo Berlitz, wyd.1997, edycja polska, ISBN 83-86812-66-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]

<div class="thumb" style="max-width:Błąd w wyrażeniu – nierozpoznany znak interpunkcyjny „%”px; margin-left: auto; margin-right:auto;">

Panorama północno-zachodnich dzielnic Aten z Melissii
Panorama północno-zachodnich dzielnic Aten z Melissii