Atmosfera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powłoki gazowej ciał niebieskich. Zobacz też: atmosfera fizyczna, atmosfera techniczna (jednostki miar).
Górne warstwy atmosfery Ziemi; w tle widoczny zdeformowany przez ugięcie światła obraz Księżyca.

Atmosferagazowa powłoka otaczająca ciało niebieskie o masie wystarczającej do utrzymywania warstwy gazów w wyniku działania grawitacji. Atmosfery posiadają planety typu ziemskiego i największe księżyce planet; w przypadku planet-olbrzymów, takich jak Jowisz, oraz gwiazd (por. atmosfera słoneczna) terminem atmosfery określa się tylko zewnętrzne (przezroczyste) warstwy gazowej powłoki, z których promieniowanie dociera bezpośrednio do obserwatora.

Warunki pozwalające na istnienie[edytuj | edytuj kod]

Aby gazy znajdujące się w pobliżu ciała niebieskiego tworzyły jego atmosferę, średnie prędkości ruchów termicznych cząsteczek gazu nie mogą przekraczać prędkości ucieczki. Oznacza to, że do istnienia atmosfery potrzebna jest dostatecznie duża masa ciała (np. planetoidy nie mają atmosfer), ale także to, że w niższej temperaturze (w większej odległości od gwiazdy) masa potrzebna do utrzymania atmosfery jest mniejsza - np. Tytan (księżyc) i Pluton (planeta karłowata) mogą utrzymać atmosfery dzięki znacznej odległości od Słońca i niskim temperaturom.

Atmosfera a warunki na powierzchni ciała niebieskiego[edytuj | edytuj kod]

Obecność atmosfery ma istotny wpływ na temperaturę powierzchni planety. Dzięki efektowi cieplarnianemu powierzchnia osiąga wyższą temperaturę niż wynikałoby to tylko z nasłonecznienia; zmniejszają się także różnice temperatur między stroną dzienną i nocną. Atmosfera nie dopuszcza również do powierzchni części widma promieniowania elektromagnetycznego.

W bardziej rozwiniętych atmosferach planet i księżyców zachodzą złożone procesy, określane zbiorczo jako zjawiska atmosferyczne. Należą do nich procesy związane z obiegiem cieczy na powierzchni, zjawiska optyczne i wyładowania atmosferyczne.

Atmosfera ziemska[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Atmosfera ziemska.

Atmosfera Ziemi jest najlepiej poznaną spośród atmosfer ciał Układu Słonecznego. Składa się ona z mieszaniny gazów zwanej powietrzem, której głównymi składnikami są azot (78,084% objętości powietrza), tlen (20,946%) i argon (0,934%). Ma ona złożoną budowę pionową, w której wyróżnia się szereg stref o zróżnicowanej temperaturze, składzie chemicznym i stopniu jonizacji cząsteczek. Mieszanie się powietrza powoduje, że między tymi strefami nie można wyznaczyć wyraźnych liniowych granic.

W najniższej warstwie atmosfery ziemskiej – troposferze – zachodzą wszystkie zjawiska pogodowe oraz cały obieg wody w przyrodzie. Występuje w niej para wodna, która skraplając się tworzy chmury.

Atmosfery innych ciał Układu Słonecznego[edytuj | edytuj kod]

Obraz atmosfery Jowisza otrzymany przez sondę Cassini, ukazuje liczne pasma chmur.

Poniższa tabela zawiera podstawowe dane dotyczące atmosfer wszystkich planet i wybranych księżyców w Układzie Słonecznym. Planety-olbrzymy nie posiadają stałej powierzchni i trudno jest je porównywać z mniejszymi ciałami. Temperatura i ciśnienie wzrastają stopniowo w głąb takiej planety; podana wartość odpowiada temperaturze na poziomie, gdzie ciśnienie ma wartość 1 bara.

Nazwa Ciśnienie
[ Pa ]
Temperatura powierzchni
[ °C ]
Skład Uwagi
Merkury 10−10 −170–+430 ślady O, Na, H2 i He Znikoma otoczka gazowa, tworzona głównie przez wiatr słoneczny; takie ciśnienie odpowiada próżni bardzo wysokiej (UHV)
Wenus 9,0×106 +460 CO2, N2 Bardzo gęsta, nieprzezroczysta dla światła widzialnego
Ziemia 1,0×105 −89–+58 N2, O2, Ar Gęsta atmosfera, w której zachodzą skomplikowane zjawiska, m.in. obieg wody
Mars 610 −87–−5 CO2, N2 Cienka atmosfera, w której pojawiają się burze piaskowe o globalnym zasięgu
Jowisz - −108 H2, He Burzliwa atmosfera ze skomplikowanym układem chmur, wiatrów i stałych układów burzowych takich jak Wielka Czerwona Plama
Saturn - −140 H2, He Burzliwa atmosfera, choć zwykle bez widocznych układów burzowych
Tytan 1,5×105 −180 N2, CH4 Gęsta atmosfera, w której zachodzą skomplikowane zjawiska, m.in. obieg metanu
Uran - −197 H2, He, CH4 Burzliwa atmosfera, jednak brak wyraźnych szczegółów
Neptun - −201 H2, He, CH4 Burzliwa atmosfera z pojawiającymi się układami burzowymi takimi jak Wielka Ciemna Plama
Tryton 1,5 −235 N2, CH4 Nikła atmosfera, tworzona głównie przez sublimujący azot

Niektóre księżyce w Układzie Słonecznym, w szczególności księżyce galileuszowe Jowisza oraz ziemski Księżyc również posiadają śladowe ilości gazów przy powierzchni, tworzące egzosferę, tak jak planeta Merkury. We wszystkich tych przypadkach ciśnienie ich otoczek gazowych jest na tyle niskie, że panujące tam warunki można określić technicznie jako próżnię bardzo wysoką (UHV), ekstremalnie wysoką (XHV) lub odpowiada ono ciśnieniu w przestrzeni kosmicznej. Enceladus, księżyc Saturna, wykazuje aktywność powierzchniową (kriowulkanizm), która powoduje pojawianie się lokalnie warstwy gazów ponad powierzchnią, ale jako całość jest pozbawiony atmosfery.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło atmosfera w Wikisłowniku