August Hlond

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
August Hlond
Kardynał prezbiter
Prymas Polski
Czcigodny Sługa Boży
Ilustracja
Herb August Hlond Da mihi animas, caetera tolle[1]
Daj mi duszę, resztę zabierz
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 5 lipca 1881
Brzęczkowice
Data i miejsce śmierci 22 października 1948
Warszawa
Arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski
Okres sprawowania 1946–1948
Arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański
Okres sprawowania 1926–1946
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja salezjanie
Śluby zakonne 3 października 1897
Diakonat 9 lipca 1905
Prezbiterat 23 września 1905
Nominacja biskupia 10 grudnia 1925
Sakra biskupia 3 stycznia 1926
Kreacja kardynalska 20 czerwca 1927
Pius XI
Kościół tytularny kościół Matki Bożej Królowej Pokoju
Signature of August Hlond (1936-01-06).jpg
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Orła Białego (Serbia) Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 3 stycznia 1926
Miejscowość Katowice
Miejsce kościół świętych Apostołów Piotra i Pawła
Konsekrator Aleksander Kakowski
Współkonsekratorzy Anatol Nowak
Stanisław Kostka Łukomski

August Hlond (ur. 5 lipca 1881 w Brzęczkowicach, zm. 22 października 1948 w Warszawie) – polski duchowny rzymskokatolicki, salezjanin, biskup diecezjalny katowicki w 1926, arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański w latach 1926–1946, arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski w latach 1946–1948, prymas Polski w latach 1926–1948, kardynał prezbiter od 1927, Czcigodny Sługa Boży Kościoła katolickiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Drugie dziecko Jana (dróżnika kolejowego) i Marii z d. Imiela, brat Antoniego i Ignacego – również salezjanów. Uczeń szkoły salezjańskiej, w 1893 wysłany z niej do Włoch celem kontynuowania nauki.

13 października 1896 wstąpił do zgromadzenia księży salezjanów i 3 października 1897 złożył śluby zakonne. Studia na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim zakończył 10 lipca 1900 doktoratem z filozofii i teologii. 17 grudnia 1904 otrzymał tonsurę oraz niższe święcenia kapłańskie, 18 marca 1905 subdiakonatu, 9 lipca diakonatu, a 23 września święcenia kapłańskie w Krakowie.

W latach 1900–1909 kolejno nauczyciel i kierownik domów salezjańskich w Oświęcimiu, Krakowie, Przemyślu i Lwowie. W 1919 prowincjał salezjańskiej prowincji niemiecko-austriacko-węgierskiej w Wiedniu, gdzie poznał Achille Rattiego (późniejszego papieża Piusa XI), który wpłynął na jego późniejszą karierę. W 1922 mianowany administratorem apostolskim w Katowicach, w części diecezji wrocławskiej, przyznanej Polsce w wyniku plebiscytu.

Po utworzeniu w końcu 1925 diecezji katowickiej mianowany, a 3 stycznia 1926 konsekrowany na biskupa diecezjalnego. Jako dewizę biskupią przyjął słowa św. Jana Bosko: Daj mi dusze, resztę zabierz (w wersji oryginalnej Zostaw dusze, resztę zabierz). 24 czerwca 1926 mianowany arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim oraz prymasem Polski przez papieża Piusa XI, a 20 czerwca 1927 kreowany kardynałem. Po śmierci Piusa XI był wymieniany jako kandydat na nowego papieża lub sekretarza Stolicy Apostolskiej[2]. Jako prymas wiele wysiłku włożył w organizację Akcji Katolickiej z centralą w Poznaniu powstałej w 1930. Brał również udział w licznych międzynarodowych kongresach eucharystycznych oraz zorganizował w 1927 międzynarodowy kongres misyjny w Poznaniu. Od 1931 Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Zakonu Kawalerów Maltańskich[3]. W 1932 założył Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej, nowe męskie zgromadzenie zakonne służące polskim emigrantom. Na organizatora tego przedsięwzięcia wybrał ks. Ignacego Posadzego, kapłana diecezji gnieźnieńskiej. Prezentował ugodowe stanowisko względem rządu, zarówno przed, jak i po przewrocie majowym, odcinając się zarówno od skrajnej prawicy, jak i lewicy.

9 listopada 1932 został odznaczony Orderem Orła Białego „za wybitne zasługi położone w pracy dla Państwa”[4]. Był członkiem kapituły tego orderu, a 9 lutego 1939 został jej kanclerzem (jego poprzednikiem na tej funkcji był kardynał Aleksander Kakowski)[5]. Otrzymał również brazylijski Krzyż Wielki Orderu Narodowego Krzyża Południa w 1933[6] i jugosłowiański Order Orła Białego w 1936[7]. Został także odznaczony Złotą Odznaką Honorową Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia[8].

Sprzeciwiał się planom przyjęcia prawa małżeńskiego, które wprowadzało świeckie małżeństwa cywilne i rozwody w całej Polsce (istniały one tylko w byłej dzielnicy pruskiej). W efekcie projekt zarzucono, a małżeństwa cywilne i rozwody wprowadzono dopiero w 1947. Po przewrocie majowym, w listopadzie 1926 uzasadniał konieczność walki z wolnomularstwem w Polsce, podnosząc argumenty, że poza wrogością do chrześcijaństwa, „masoneria to konspiracja zagraniczna, której na Polsce nic nie zależy, ale która potężnej Polski nie chce”[9].

10 września 1939 został ranny podczas nalotu na stację kolejową w Siedlcach[10]. 14 września przekroczył granicę Polski, udając się początkowo do Rumunii. Tam prezydent Ignacy Mościcki rozważał jego osobę jako kandydata na prezydenta. Zrezygnował z niej jednak, lecz desygnowany na to stanowisko Bolesław Wieniawa-Długoszowski chciał powierzyć mu urząd premiera, z czego prymas zrezygnował.

19 września 1939 przybył do Watykanu. Działał tu na rzecz sprawy polskiej poprzez przemówienia w watykańskim radiu, udzielając wywiadów prasie oraz wykorzystując swoje wpływy osobiste. W związku z przygotowaniami Włoch do wojny z Francją musiał opuścić Rzym. Od 9 czerwca 1940 do 6 kwietnia 1943 przebywał w Lourdes, gdzie informował przywódców Zachodu o sytuacji w okupowanej Polsce.

Zmuszony przez rząd Vichy przeniósł się do opactwa w Hautecombe koło Aix-les-Bains. 3 lutego 1944 został aresztowany przez gestapo i internowany w Paryżu, a potem kolejno w klasztorach w Bar-le-Duc i Wiedenbrück (w Westfalii). W Paryżu był nakłaniany do podpisania kilku niemieckich odezw propagandowych skierowanych do Polaków w zamian za zwolnienie. Propozycje te spotkały się ze zdecydowaną odmową oraz oskarżeniem Adolfa Hitlera o spowodowanie tragedii narodu polskiego. August Hlond sformułował jednocześnie warunki, które w przyszłości określiłyby pojednanie między narodem polskim a niemieckim, uzależniając je od wyrzeczenia się przez Niemców zaborczych zamiarów (Drang nach Osten), naprawienia szkód i zajęcia pokojowej postawy wobec Polski i świata[11].

Po wyzwoleniu przez Amerykanów udał się do Rzymu, skąd, mimo sprzeciwu rządu w Londynie, 20 lipca 1945 wrócił do Poznania. 4 marca 1946 z jego inspiracji papież Pius XII rozwiązał istniejącą od 1821 unię personalną metropolii poznańsko-gnieźnieńskiej i utworzył nową warszawsko-gnieźnieńską, stawiając go na jej czele. Kardynał powołał Radę Prymasowską, która zajęła się odbudową kościołów Warszawy. 8 września 1946 w Częstochowie zawierzył Polskę, poprzez uroczysty akt w obecności całego Episkopatu i przy udziale kilku milionów wiernych, Niepokalanemu Sercu Maryi.

Podobnie jak kardynał Stefan Wyszyński był zwolennikiem i aktywnym rzecznikiem (w przeciwieństwie do pozostałej części duchowieństwa) przeprowadzenia reformy rolnej w Polsce[12]. W 1948 KUL przyznał mu tytuł doctora honoris causa[13]. Kard. August Hlond został pochowany w ruinach archikatedry św. Jana w Warszawie, a po 10 latach, w 1958 roku jego trumna została przeniesiona do podziemi bazyliki. Jego serce znajduje się w katedrze gnieźnieńskiej w kaplicy Łubieńskich[14]. W marcu 2006 dokonano uroczystej translacji jego szczątków z podziemi warszawskiej archikatedry do kaplicy św. Jana Chrzciciela w lewej nawie świątyni[15].

Stosunek do Żydów[edytuj | edytuj kod]

Wobec potęgujących się nastrojów antysemickich w Polsce drugiej połowy lat 30. wystosował 29 lutego 1936 list pasterski do wiernych odczytany w całej Polsce. W liście tym potępił stosowanie wszelkich form przemocy, wezwał do traktowania Żydów jak bliźnich i sąsiadów[16]. Zarzucił jednocześnie części Żydów: propagowanie ruchu bolszewickiego, pornografii, dopuszczanie się oszustw, lichwy i handlu żywym towarem oraz wywieranie negatywnego wpływu na młodzież katolicką[17]. Stwierdzał, że Żydzi są „awangardą bezbożnictwa, ruchu bolszewickiego i akcji wywrotowej”, toczą wojnę z Kościołem katolickim i w związku z tym należy trzymać się z daleka od ich „antychrześcijańskiej kultury”[18]

W 1946 po pogromie kieleckim odmówił wyraźnego potępienia zajść, ale jednocześnie wystosował list, w którym potępił morderstwa wszelkiego rodzaju. Podkreślił w nim postawę Polaków, którzy ratowali Żydów z narażeniem życia, a za psucie dobrych stosunków obarczył odpowiedzialnością żydowskich komunistów. Gdy biskup Teodor Kubina w sposób jednoznaczny potępił pogrom kielecki, kardynał Hlond był jednym z inicjatorów odezwy episkopatu, która go za to pośrednio skrytykowała[19][20].

Proces beatyfikacyjny[edytuj | edytuj kod]

Proces beatyfikacyjny Augusta Hlonda rozpoczął się w 1992, prowadzony był głównie przez archidiecezję warszawską. Na szczeblu diecezjalnym zakończył się w 1996, następnie akta zostały przesłane do Watykanu[21]. W 2008 opracowano positio, które w 2017 Komisja Teologiczna Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych zaopiniowała pozytywnie[22], a w 2018 uczynili to kardynałowie i biskupi z Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych[23]. 19 maja 2018 papież Franciszek podpisał dekret o heroiczności cnót kard. Hlonda[24]. Przysługuje mu odtąd tytuł Czcigodnego Sługi Bożego.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jego pomniki stoją w Mysłowicach[25] i Katowicach[26].

Wyprodukowano dwa filmy dokumentalne o jego życiu, do których scenariusz napisał Paweł Woldan: August Kardynał Hlond (2003)[27] i Prymas z Mysłowic (2008)[28].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. A. Gałka: Szkic do dziejów Kościoła w Polsce. episkopat.pl. [dostęp 2011-04-24].
  2. Watykan: coraz bliżej beatyfikacji kardynała Augusta Hlonda. deon.pl. [dostęp 2018-05-27].
  3. Władysław hr. Tarnowski Baliwem. „Biuletyn Związku Polskich Kawalerów Maltańskich”. nr 7, s. 5, 2002-11-01. [dostęp 2014-07-21]. 
  4. M.P. z 1932 r. Nr 259, poz. 294. [dostęp 2011-04-25].
  5. Posiedzenie kapituły Orderu Orła Białego. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 32 z 10 lutego 1939. [dostęp 2015-02-13]. 
  6. Diário Oficial da União (DOU) (port.). jusbrasil.com.br, 1934-10-26. [dostęp 2015-10-14].
  7. Marta Męclewska (oprac.): Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008. Zamek Królewski w Warszawie, 2008, s. 303.
  8. Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 282. [dostęp 2017-04-09].
  9. L. Haas, Ambicje, rachuby, rzeczywistość: wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905–1928, Warszawa 1984, s. 327–328.
  10. R. Dmowski. Wizyty Prymasa Polski, kard. Augusta Hlonda w Diecezji Podlaskiej. „Szkice Podlaskie”. z. 10, s. 207–212, 2002. [dostęp 2015-03-31]. 
  11. Cz. Madajczyk: Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 193 (tom II).
  12. W. Ważniewski: Państwo laickie. Warszawa: Oficyna wydawnicza ASPRA-JR, 2015, s. 14. ISBN 978-83-7901-060-8.
  13. Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 2011-02-23].
  14. M. Kosman: Między ołtarzem a tronem. Poznań: G&P, 2000. ISBN 83-7272-017-7.
  15. A. Orczykowski. Wędrówka ku świętości. „Niedziela”. 44/2008. s. 10–11. ISSN 0208-872X. [dostęp 2013-03-03]. 
  16. List pasterski: „O Katolickie zasady moralne”. 1936-02-29. [dostęp 2013-07-18].
  17. M. Czech: We krwi mają nienawiść do chrześcijaństwa. otwarta.org za „Gazetą Wyborczą” (arch.), 2008-02-02. [dostęp 2015-02-15].
  18. R. Modras: Kościół katolicki i antysemityzm w Polsce w latach 1933–1939. Kraków: Homini, 2014, s. 130.
  19. A. Michnik: Pogrom kielecki. Dwa rachunki sumienia (I). wyborcza.pl, 2006-06-09. [dostęp 2011-04-25].
  20. A. Michnik: Pogrom kielecki. Dwa rachunki sumienia (II). wyborcza.pl, 2006-06-09. [dostęp 2011-04-25].
  21. Proces beatyfikacyjny kard. Augusta Hlonda wchodzi w decydujący etap. niedziela.pl, 2017-02-15. [dostęp 2017-03-22].
  22. Teolodzy przychylnie o „Positio” kard. Augusta Hlonda. ekai.pl, 2017-03-11. [dostęp 2017-03-23].
  23. J. Juroszek: Kardynałowie i biskupi pozytywnie o heroiczności cnót kard. Hlonda. gosc.pl, 2018-05-15. [dostęp 2018-05-15].
  24. Promulgazione di Decreti della Congregazione delle Cause dei Santi, 21.05.2018 (wł.). vatican.va, 2018-05-21. [dostęp 2018-05-21].
  25. Odsłonięcie pomnika kardynała Hlonda. wp.pl, 2002-06-15. [dostęp 2018-11-05].
  26. Odsłonięcie pomnika Augusta Hlonda w Katowicach. katowice.naszemiasto.pl, 2016-06-29. [dostęp 2018-11-05].
  27. August Kardynał Hlond. filmpolski.pl. [dostęp 2013-07-14].
  28. Prymas z Mysłowic. filmpolski.pl. [dostęp 2013-07-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ksiądz Kardynał dr August Hlond Prymas Polski. Działalność i dzieła, Katowice 1998.
  • Prymas Polski August Kardynał Hlond, pr. zb. pod red. P. Wieczorka, Katowice 1992.
  • August Kardynał Hlond Prymas Polski. Dzieła. Nauczanie 1897–1948, Jan Konieczny, Toruń 2003.
  • Śmigiel K.: Słownik biograficzny arcybiskupów gnieźnieńskich i prymasów Polski.
  • Konieczny J.: Pochodzenie i dzieciństwo Sługi Bożego kard. Augusta Hlonda. Katowice: Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 33, 2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]