August Zaleski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
August Zaleski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 30 września 1883
Warszawa
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1972
Londyn
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie
Okres od 9 czerwca 1947
do 7 kwietnia 1972
(od 1954 równolegle z Radą Trzech)
Poprzednik Władysław Raczkiewicz
Następca Stanisław Ostrowski
Szef Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP
Okres od 23 sierpnia 1941
do 1945
Poprzednik Władysław Neuman
Minister spraw zagranicznych RP
Okres od 30 września 1939
do 25 lipca 1941
Poprzednik Józef Beck
Następca Edward Raczyński
Minister spraw zagranicznych RP
Okres od 15 maja 1926
do 2 listopada 1932
Poprzednik Kajetan Dzierżykraj-Morawski
Następca Józef Beck
Poseł RP we Włoszech
Okres od 5 kwietnia 1922
do 3 lutego 1926
Poprzednik Maciej Loret (chargé d’affaires ad interim)[1]
Następca Stanisław Kozicki
Signature of August Zaleski (1968).jpg
Odznaczenia
Order Orła Białego (1921-1990) Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny) Łańcuch Orderu Zasługi (Chile) Order Krzyża Orła I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Orderu Chrystusa Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch Order Trzech Gwiazd I klasy (Łotwa) Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki Orderu Karola III (Hiszpania) Order Lwa Białego I Klasy (Czechosłowacja) Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Krzyż Wielki Orderu Białej Róży Finlandii Kawaler Wielkiego Krzyża Orderu Grobu Świętego Krzyż Wielki Orderu Korony Jugosłowiańskiej Krzyż Wielki Orderu Orła Białego (Serbia) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii Wielki Oficer Orderu Gwiazdy Rumunii Kawaler/Dama Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Kawaler/Dama Honoru i Dewocji

August Zaleski (ur. 30 września 1883 w Warszawie, zm. 7 kwietnia 1972 w Londynie) – polski polityk i dyplomata, dwukrotny minister spraw zagranicznych, Prezydent RP na Uchodźstwie.

Cmentarz w Newark, na pierwszym planie nagrobek Stanisława Ostrowskiego, następny Augusta Zaleskiego, a zanim Władysława Raczkiewicza

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 30 września 1883 w Warszawie[2]. Był synem Szczęsnego i Anny z domu Potockiej[3]. Absolwent Gimnazjum Praskiego w Warszawie z 1901. Następnie wyjechał do Anglii i w 1911 ukończył studia na wydziale ekonomii Uniwersytetz Londyńskiego (London School of Economics), uzyskując tytuł B. Sc. (Econ.)[3]. Pracował przez pewien czas jako bibliotekarz w Bibliotece Ordynacji Krasińskich w Warszawie, przygotowując się do podjęcia kariery naukowej[3]. W 1913 została wydana jego praca pt. Konfraternia Kupiecka Miasta Starej Warszawy[3].

Po wybuchu I wojną światową zaangażował się w sprawy polityczne[3]. W 1915 został skierowany do Londynu jako delegat Bloku Stronnictw Niepodległościowych celem propagowania suwerenności Polski[3] (jego misją było przekonanie Brytyjczyków, że akcja Piłsudskiego nie jest wymierzona w zachodnie mocarstwa Ententy, tylko w Rosję). W Londynie został kierownikiem Polskiego Komitetu Informacyjnego[3]. W 1917 podjął stałe wykłady z literatury i języka polskiego, zostając lektorem w King's College na Uniwersytecie Londyńskim[3]. Związał się z ruchem wolnomularskim[4][5].

Po odzyskaniu niepodległości w listopadzie 1918 został kierownikiem misji polskiej w Szwajcarii, a następnie do kwietnia był chargé d’affaires w Bernie[3]. W tym okresie w dniu 1 grudnia 1918 otrzymał zawiadomienie od rządu Wielkiej Brytanii o uznaniu niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej i osoby Marszałka Józefa Piłsudskiego jako Naczelnika Państwa[3]. Od kwietnia 1919 uczestniczył w konferencji pokojowej w Paryżu będąc członkiem polskiej delegacji[3]. Po zawarciu pokoju został szefem Wydziału Wielkich Mocarstw w Ministerstwie Spraw Zagranicznych[3]. W 1921 został mianowany posłem RP w Atenach w Grecji[3]. W 1921 skierowany na stanowisko dyrektora Departamentu Politycznego w MSZ[3]. W 1922 mianowany posłem RP w Rzymie we Włoszech[3]. Po przewrocie majowym 1926 był we wszystkich rządach RP do 1932 ministrem spraw zagranicznych[3]. Na tym stanowisku podpisał m.in. konwencję w sprawie niewolnictwa, Pakt Brianda-Kellogga (których Polska była jednym z państw założycielskich), traktat handlowy z Niemcami, pierwszy pakt o nieagresji z ZSRR[3]. Brał udział w pracach Ligi Narodów, zawarł porozumienie gwarantujące Polsce miejsce w jej Radzie oraz został prezesem tejże[3]. W latach 1928–1935 zasiadał w Senacie kadencji II (1928–1930) i III (1930–1935).

Po odejściu z MSZ od listopada 1932 stanowisko prezesa (szefa Rady Nadzorczej) Banku Handlowego w Warszawie do 1939[3]. Pełnił także funkcje prezesa Polsko-Amerykańskiej Izby Handlowej i prezesa Polsko-Francuskiego Towarzystwa[3].

Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939, po okupacji terytorium Polski przez Wehrmacht i Armię Czerwoną (w konsekwencji ataku III Rzeszy i agresji ZSRR) przekroczył granicę polsko-rumuńską. Dotarł do Francji, gdzie został ministrem spraw zagranicznych w powołanym 30 września 1939 rządzie gen. Władysława Sikorskiego[3]. Po podaniu się do dymisji w lipcu 1941 w proteście przeciw układowi Sikorski-Majski, sposobowi jego negocjacji i pominięciu ministra spraw zagranicznych przy formułowaniu i zawarciu układu, został szefem Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza.

W czerwcu 1947, po śmierci Raczkiewicza, objął urząd prezydenta RP na Uchodźstwie[3]. Ponieważ uprzednio wyznaczonym następcą prezydenta RP był Tomasz Arciszewski, zmiana ta wywołała spory w środowisku polskiej emigracji politycznej. PPS nie przeciwstawiła się objęciu urzędu przez Augusta Zaleskiego, choć pociągnęło to za sobą dymisję rządu Arciszewskiego. W 1954, po zakończeniu siedmioletniej kadencji, większość polityków emigracyjnych (w tym generałowie Władysław Anders i Tadeusz Bór-Komorowski) wypowiedziała posłuszeństwo Zaleskiemu. Po zakończeniu kadencji Prezydent Zaleski zdecydował pozostać na swoim urzędzie, do czego prawo dawała mu konstytucja kwietniowa[6]. Jednym z argumentów do których się odwołał, była tzw. sprawa Bergu, w którą zamieszane były ugrupowania opozycyjne wobec Zaleskiego[7]. Uznając, że przedłużając pozakonstytucyjnie swoją kadencję złamał akt zjednoczenia narodowego, utworzyła w 1954, z poparciem emigracyjnej Rady Jedności Narodowej, Radę Trzechsubstytucyjną kolegialną głowę państwa, urzędującą aż do śmierci Augusta Zaleskiego w 1972. W skład Rady Trzech wchodzili początkowo: Władysław Anders, Tomasz Arciszewski i hr. Edward Raczyński. Po śmierci Tomasza Arciszewskiego jego miejsce w Radzie Trzech zajął Tadeusz Bór-Komorowski. Zwolennikiem Zaleskiego pozostał (do swego powrotu do kraju w 1956) Stanisław Cat-Mackiewicz. 24 lutego 1971 Zaleski wyznaczył swym następcą Stanisława Ostrowskiego[8].

Zmarł 7 kwietnia 1972 w wieku 89 lat w Szpitalu Maltańskim w Londynie[3][9]. Został pochowany na Cmentarzu Lotników i Spadochroniarzy Polskich w Newark po mszy św. odprawionej przez bp. Szczepana Wesołego[3]. Po śmierci Zaleskiego w 1972 Rada Trzech rozwiązała się, uznając legalność jego nominacji.

Od grudnia 2015 roku portret Augusta Zaleskiegowraz z portretami pozostałych Prezydentów RP na uchodźstwie wisi na honorowym miejscu w holu ambasady RP w Londynie[10].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

2 maja 1923 otrzymał Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[11][12]. 11 listopada 1935, „za wybitne zasługi dla Państwa”, został odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski[13]. Z tytułu objęcia urzędu Prezydenta RP August Zaleski z dniem 9 czerwca 1947 został kawalerem Orderu Orła Białego[14]. IV Rada Rzeczypospolitej Polskiej na swoim pierwszym posiedzeniu 9 listopada 1968 jednomyślnie uchwaliła, że prezydent August Zaleski swą przeszło 50-letnią służbą dla Polski dobrze zasłużył się Ojczyźnie[15].

Ponadto otrzymał także odznaczenia zagraniczne, m.in.:

W 1930 został kawalerem Wielkiego Krzyża Magistralnego kawalerów maltańskich[21].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Po zakończeniu 11 czerwca 1921 misji Konstantego Skirmunta w związku z objęciem stanowiska ministra spraw zagranicznych.
  2. Według innego źródła urodził się 13 września 1883. Zgon prezydenta Augusta Zaleskiego. „Biuletyn”. Nr 22, s. 3-4, Czerwiec 1972. Koło Lwowian w Londynie. 
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Zgon prezydenta Augusta Zaleskiego. „Biuletyn”. Nr 22, s. 3-4, Czerwiec 1972. Koło Lwowian w Londynie. 
  4. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1979, s. 340. ISBN 83-07-00069-6.
  5. Przemysław Waingertner: Mason ofiarny (pol.). [dostęp 24 maja 2008].
  6. Art. 13 i art. 24 Konstytucji II Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 kwietnia 1935. Dz.U. z 1935 r. Nr 30, poz. 227
  7. Rafał Habielski, Polski Londyn, Wrocław 2000, s. 93.
  8. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Nr 2 z 25 lutego 1971 r.. [dostęp 23 kwietnia 2017].
  9. Wielka Encyklopedia PWN. Tom 30. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 215. ISBN 83-01-14365-7.
  10. Uczciliśmy pamięć Prezydentów RP na Uchodźstwie, www.msz.gov.pl [dostęp 2016-10-04].
  11. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 831.
  12. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 16.
  13. M.P. z 1935 r. Nr 258, poz. 308
  14. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995. s. 55
  15. Uchwała Rady Rzeczypospolitej Polskiej z 7 grudnia 1968 r. o stwierdzeniu, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej August Zaleski zasłużył się dobrze Ojczyźnie. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 46, Nr 7 z 31 grudnia 1968. 
  16. Podpisanie traktatu polsko-węgierskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 278 z 2 grudnia 1928. 
  17. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 12, s. 201, 1931. 
  18. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-10-23].
  19. Cidadãos estrangeiros agraciados com ordens portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2 maja 2011].
  20. Z pobytu ministra Marinkovića w Polsce. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 281 z 4 grudnia 1931. 
  21. Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 175

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]