Austria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa w Europie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Österreich
Republik Österreich

Austria
Republika Austrii
Flaga Austrii
Godło Austrii
Flaga Austrii Godło Austrii
Hymn:
Land der Berge, Land am Strome
(Kraju gór, kraju rzek)
Położenie Austrii
Język urzędowy niemiecki[a]
Stolica Wiedeń
Ustrój polityczny Republika federalna
Głowa państwa prezydent Heinz Fischer
Szef rządu kanclerz Christian Kern
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
112. na świecie
83 878,99 km²
1,3%
Liczba ludności (1 stycznia 2015)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
93. na świecie
8 579 747[1]
102 osób/km²
PKB (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

374,1 mld[2] USD
43 724[2] USD
PKB (PSN) (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

404,2 mld[2] USD
47 250[2] USD
Jednostka monetarna 1 euro = 100 eurocentów (EUR, €)
Bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy 8 maja 1945
Rozwiązanie III Rzeszy 23 maja 1945
Powstanie II Republiki Austriackiej 20 grudnia 1945
Przyznanie Austrii suwerenności przez mocarstwa 11 maja 1955
Wstąpienie do UE 1 stycznia 1995
Religia dominująca katolicyzm – 63,5%
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 AT
Domena internetowa .at
Kod samochodowy A
Kod samolotowy OE
Kod telefoniczny +43
Mapa Austrii

Austria (niem. Österreich, wymowa i), Republika Austrii (niem. Republik Österreich, wymowa i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych ze stolicą w Wiedniu.

Pochodzenie nazwy[edytuj]

  • niem. Österreich ze starowysokoniemieckiego ôstarrîhhi, znaczące „państwo na wschodzie”. W IX wieku terytorium było wschodnią częścią imperium Franków, a także wschodnimi rubieżami osadnictwa niemieckiego na terenach Słowian. Za czasów Karola Wielkiego i w czasie wczesnego średniowiecza tereny te nazywano marchia orientalis (Marchia Wschodnia), co w lokalnym języku przyjęto jako właśnie ôstarrîhhi. To słowo po raz pierwszy pojawia się na dokumencie z 996 roku. Nazwy Ostmark (Marchia Wschodnia) używały hitlerowskie Niemcy po aneksji Austrii.
  • arab. Nimsa: przypuszczalnie od słowiańskiego określenia Niemiec, poprzez język turecki.
  • cz. Rakousko: pochodzi od granicznego zamku Zamek Raabs an der Thaya, leżącego w Dolnej Austrii, a w jęz. cz. noszącego właśnie nazwę Hrad Rakous. Stąd określenie przeszło do słow. i dawnego polskiego[3].

Ustrój polityczny[edytuj]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Austrii.

Austria posiada 10 głosów w Radzie Unii Europejskiej i 19 miejsc w Parlamencie Europejskim. W Komisji Europejskiej reprezentował ją od 1995 do 2004 Franz Fischler (wcześniej minister rolnictwa Austrii), od 2004 Benita Ferrero-Waldner (wcześniej minister spraw zagranicznych Austrii).

Kanclerzem od 2008 do 2016 był Werner Faymann, przewodził koalicji socjalistów i konserwatystów. Funkcję prezydenta sprawuje od 8 lipca 2004 Heinz Fischer.

Ustrój Austrii reguluje konstytucja z 1 października 1920 r.

Austria nie jest członkiem żadnego paktu wojskowego; narzucony jej 15 maja 1955 przez Wielką Brytanię, USA, ZSRR i Francję Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii (będący traktatem mającym rangę konstytucyjną) zobowiązuje ją do zachowania „wieczystej neutralności”. W obliczu konfliktów w krajach sąsiadującej byłej Jugosławii w latach 90 XX w. odzywały się w Austrii głosy, że konstytucję kraju trzeba zmienić i przystąpić do NATO. Rząd jednak nie zdecydował się na tę zmianę i państwo nadal zachowuje militarną neutralność.

Partie polityczne[edytuj]

Po wyborach parlamentarnych 1 października 2006 r. mandaty zdobyli kandydaci socjaldemokratycznej SPÖ (68), chadeckiej ÖVP (66), Zieloni (21), prawicowe FPÖ (21) oraz BZÖ (7).

28 września 2008 r. w Austrii odbyły się przedterminowe wybory. Największe poparcie zdobyli socjaldemokraci SPÖ (29,7%) oraz chadecy ÖVP (25,6%). Sukces odniosła skrajna prawica – FPÖ (18,01%) oraz BZÖ (10,88%). Na piąte miejsce przesunęli się Zieloni Die Grünen (9,79%)[4].

W wyborach parlamentarnych 23 września 2013 r. mandaty zdobyli kandydaci socjaldemokratyczni SPÖ (52), chadeccy ÖVP (47), skrajnej prawicy FPÖ (40), zielonych (24), do parlamentu weszły także dwa nowe ugrupowania: Team Stronach (11), NEOS – Nowa Austria (9). Kanclerzem pozostał Werner Faymann (koalicja SPÖ i ÖVP).

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Austrii.
Zdjęcie satelitarne terenu Austrii

Powierzchnia Austrii wynosi 83 854 km²[5]. Ponad połowa kraju znajduje się w Alpach. Najwyższym szczytem jest Großglockner, sięgający 3797 m n.p.n. Na wschodzie Austrii znajduje się Kotlina Wiedeńska, a także Mała Nizina Węgierska z Jeziorem Nezyderskim[5]. Przez Austrię przepływa Dunaj (na odcinku o długości 350 km). Regiony górskie gęsto porasta las. 24% powierzchni Austrii znajduje się pod ochroną[5]. Zagrożonymi gatunkami są: kozice, świstaki i koziorożce.

Długość całkowita granic lądowych: 2832 km


Parki narodowe[edytuj]

Park Narodowy Wysokie Taury – Sportgastein
  • Park Narodowy Doliny Dyi (Dolna Austria) – dolina Dyi na północy Dolnej Austrii uważana jest za jedną z najpiękniejszych austriackich dolin, zbudowanych ze skał magmowych. Spotkać tu można wiele gatunków roślinności panońskiej. Dolina Thaya to najdalej na zachód wysunięty naturalny teren występowania wielu z nich. Wcinające się w masywy skalne kręte koryta rzek, łąki pokryte kobiercami kwiatów i strome ściany skalne to charakterystyczny krajobraz doliny. Oprócz niepowtarzalnego piękna przyrody park ten, leżący częściowo na terenie Czech, fascynuje ponadto bogactwem zamków i ruin oraz legend, krążących wokół nich.
  • Park Narodowy Gesäuse (Styria) – kraina między Admont a Hieflau przecina wijąca się rzeka Aniza, otoczona przez potężną ścianę lasu i porośnięte drzewami zbocza gór. Szlaki pieszych wędrówek przecinają imponujący krajobraz, który zachęca do wspinaczki, wycieczek raftingowych i pieszych wędrówek.

Klimat[edytuj]

Austria znajduje się pod wpływem klimatu umiarkowanego, jednak ze względu na położenie i rzeźbę występują lokalne różnice klimatyczne. Dokładnie Austria znajduje się pod wpływem trzech typów mas powietrza. Atlantyckie na północnym zachodzie, przez co klimat charakteryzuje się niskim ciśnieniem, łagodnym powietrzem z Prądu Zatokowego oraz dużymi opadami. Ma duży wpływ na północne stoki Alp, Prealpy oraz dolinę Dunaju. Kontynentalne masy powietrza, przez co klimat charakteryzuje się niskim ciśnieniem i opadami w lecie oraz wysokim ciśnieniem i chłodnymi oraz suchymi zimami. Występuje on we wschodniej części kraju. Trzecim typem mas powietrza, są śródziemnomorskie masy, przez co klimat cechuje się wysokim ciśnieniem, małym zachmurzeniem oraz ciepłym powietrzem. Klimat ten panuje na południu kraju.

Ciekawostką klimatyczną Austrii jest występowanie fenu, ciepłego i suchego wiatru, który przesuwając się na północ potrafi podnieść temperaturę nawet o 20 °C w krótkim czasie. Meteopaci mogą wtedy odczuwać bóle głowy, rozdrażnienie lub problemy z krążeniem. W czasie zimy nagłe pojawienie się fenu może powodować destabilizację pokrywy śnieżnej i w efekcie schodzenie lawin.

W Austrii występuje piętrowość klimatyczna. Średnie temperatury stycznia wynoszą od −1 °C na nizinnych terenach, m.in. w dolinie Dunaju, do −10 °C na obszarach górskich. Wysoko w górach średnie temperatury zimą mogą być jeszcze niższe i osiągać −20 °C. Latem, gdy nad obszary kraju dostają się zwrotnikowe masy powietrza, w dolinach jest ciepło i średnie wartości osiągają +20 °C lub więcej. Rekordową temperaturę odnotowano 3 sierpnia 2013 w miejscowości Dellach im Drautal w Karyntii +39,9 °C.

Ze względu na obecność gór, które zajmują znaczną część kraju, ilość opadów w Austrii jest wysoka. Najniższe wartości opadowe, czyli 500 mm rocznie, reprezentują obszary Morawskiego Pola. Na pozostałych terenach nisko położonych opady roczne wynoszą od 600 do 900 mm. Im wyżej, tym opady są wyższe, w najwyższych partiach gór opady roczne sięgają 2000 mm, głównie pod postacią śniegu. W niższych partiach gór opady przekraczają wartość 1000 mm i przez większą część roku są to opady deszczu.

Podział administracyjny[edytuj]

W skład Austrii wchodzi dziewięć krajów związkowych (Bundesland). Kraje związkowe dzielą się na 85 powiatów (Bezirk), te zaś na 2100 gmin (Gemeinde) w tym 15 miast statutarnych (Statutarstadt). Stolica Austrii – Wiedeń – stanowi od 1986 oddzielny kraj związkowy.

Kraje związkowe Austrii
Polska nazwa Niemiecka nazwa Stolica Powierzchnia Ludność (2012)[1]
1 Flag of Burgenland.svg Burgenland Burgenland Eisenstadt 3965 km² 286 215
2 Flag of Carinthia.svg Karyntia Kärnten Klagenfurt 9536 km² 557 773
3 Flag of Lower Austria.svg Dolna Austria Niederösterreich St. Pölten[b] 19 178 km² 1 617 455
4 Flag of Upper Austria.svg Górna Austria Oberösterreich Linz 11 982 km² 1 416 772
5 Flag of Salzburg.svg Salzburg Salzburg Salzburg 7154 km² 534 122
6 Flag of Styria.svg Styria Steiermark Graz 16 392 km² 1 213 255
7 Flag of Tirol.svg Tyrol Tirol Innsbruck 12 648 km² 714 449
8 Flag of Vorarlberg.svg Vorarlberg Vorarlberg Bregencja (Bregenz) 2601 km² 371 741
9 Flag of Vienna (state).svg Wiedeń Wien 415 km² 1 731 236
# Flag of Austria.svg Austria Österreich Wiedeń (Wien) 83 871 8 443 018

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia Austrii.
 Osobny artykuł: Kalendarium historii Austrii.
Powstania Tyrolskiego przeciwko Francuzom, którego przywódcą był Andreas Hofer, 1809
Bitwa pod Custozą: Ułani Rodakowskiego w ataku, 1866
Wiedeń
Innsbruck

Na początku VIII w. p.n.e. na tereny należące obecnie do Austrii, przybyli przybysze prawdopodobnie pochodzenia iliryjskiego, który rozwinęli tutaj kulturę epoki żelaza (okres halsztacki)[7]. Iliryjscy przybysze ustąpili miejsca Scytom w VII w. p.n.e., zaś Scytowie ustąpili Celtom w IV w. p.n.e. Celtowie założyli na tych ziemiach pierwsze organizacje państwowe (największe z nich: Recja i Noricum)[7]. Pod koniec I w. p.n.e. Noricum i Recja znalazły się pod panowaniem rzymskim. W połowie I w. n.e. powstały prowincje o tych nazwach. Od VI do VIII wieku tereny obecnej Austrii zajęli osadnicy słowiańscy i bawarscy[7]. Na początku IX w. Karol Wielki założył tu Marchię Naddunajską, zwaną później jako Ostmark (Marchia Wschodnia)[7]. Od 976 do 1246 roku marchia znalazła się we władaniu Babenbergów[7]. W 1156 roku uzyskali oni od Fryderyka I Barbarrosa tytuł książęcy. W 1192 roku do Austrii dołączono Styrię. Po wygaśnięciu dynastii Babenbergów, Czesi na krótko zajęli Austrię (1251-76)[7].

W 1282 roku władze w Austrii objęli Habsburgowie, który w 1453 roku przyjęli tytuł arcyksiążąt[7]. W 1335 roku Austria przyłączyła do siebie Karyntię i Krainę, w 1363 roku Tyrol, w 1368 roku Bryzgowie a w 1382 roku Triest[7]. W wyniku układu małżeńskiego, w 1526 roku Habsburgowie objęli swoim panowaniem także Czechy, Śląsk i Węgry. W XV wieku rozpoczęły się najazdy tureckie na Austrię, które znalazły swoje apogeum podczas oblężenia Wiednia w 1683 roku. W latach 1686-1688 Habsburgowie władali całymi Węgrami[7]. W 1713 roku ustanowiono sankcję pragmatyczną (przewidującą dziedziczenie całości monarchii przez córkę Karola VI, Marię Teresa). Podczas rządów Marii Teresy i jej syna Józefa II przeprowadzono reformy w duchu oświeconego absolutyzmu (m.in. ograniczenie uprawnień Kościoła i stanów, zniesienie poddaństwa chłopów). Część reform cofnięto w wyniku oporu mieszkańców państwa (głównie na Węgrzech)[7]. W latach 1714-97 Habsburgowie rządzili w Belgii[7]. Austria dwa razy wzięła udział w rozbiorach Polski. W 1775 roku Austria zdobyła Bukowinę, po wojnie z Turcją.

Podczas wojen przeciwko rewolucyjnej Francji i Napoleonowi Austria utraciła Belgię, a w 1809 roku ziemie zagarnięte w III rozbiorze Polski[7]. W 1804 roku Franciszek II przyjął tytuł cesarza austriackiego (jako Franciszek I)[7]. Pod presją Napoleona, zrzekł się godności cesarza rzymskiego w 1806 roku[7]. W latach 1809-1813 monarchia pozostawała w nierównoprawnym sojuszu z Francją. Po kongresie wiedeńskim Austria odzyskała mocarstwową pozycję, uzyskując hegemonię we Włoszech, odzyskując utracone w 1809 roku tereny oraz otrzymując przewodnictwo w Związku Niemieckim. Wybuch Wiosny Ludów w 1848 roku i przeprowadzenie powstania węgierskiego zagroziło podstawom państwa. W wyniku powstania nastąpiła krótkotrwała liberalizacja. W latach 1867-1868 Austria przekształciła się w dualistyczną monarchię Austro-Węgry[7]. Po 1867 roku sytuację wewnętrzną komplikowała trudność uzgodnienia dążeń i interesów kilkunastu narodów wchodzących w skład monarchii. Problemy wewnętrzne pogłębiał nierównomierny rozwój gospodarczy i kulturalny. Pod koniec XIX wieku duże poparcie zdobyli socjaldemokraci i ludowcy (dążący do połączenia Austrii z Niemcami Hohenzollernów)[7]. W 1907 roku przyjęto demokratyczną ordynację wyborczą[7].

Śmierć Franciszka Ferdynanda Habsburga przez Serba Gavrilo Principa 28 czerwca 1914 roku przyczyniła się do wybuchu I wojny światowej. Austro-Węgry zostały głównym sojusznikiem Niemiec. W 1918 roku proklamowano republikę. Przegrana Austro-Węgier doprowadziła do rozpadu wielonarodowej monarchii. Na mocy traktatu pokojowego w Saint-Germain-en-Laye Austria objęła tylko rdzenne ziemie dawnego księstwa, oraz ograniczono liczebność jej armii i zabroniono połączenia z Niemcami (Anschluss). W 1920 roku uchwalono demokratyczną konstytucję. Do 1932 roku Austria borykała się z kryzysem gospodarczym[7]. Kryzys gospodarczy, wraz z narastającymi konfliktami społecznymi i nastrojami rewolucyjnymi doprowadziły do objęcia władzy przez zwolenników tzw. austrofaszyzmu[7]. W latach 1933-34 rozwiązano partię lewicowe, zaś kilka lat później narzucono nową konstytucję, opartą na wzorach faszystowskich[7]. Przywódcą austriackich faszystów byli: Engelbert Dollfuß (który zginął w zamachu w 1934) oraz Kurt Schuschnigg. Pod presją Hitlera Schuschnigg dopuścił do rządu narodowych socjalistów oraz zgodził się na przyłączenie Austrii do III Rzeszy.

Zgodnie z deklaracją moskiewską z 1943 roku, przywrócono w 1945 roku republikę demokratyczną (tzw. II republika) z 4 strefami okupacyjnymi (amerykańską, brytyjską, francuską, radziecką). W 1946 i w 1947 roku uchwalono ustawy o narodowych socjalistach, które zapoczątkowało denazyfikację[7]. Amnestia z 1948 roku zahamowała proces denazyfikacji Austrii[7]. W tym samym roku Austria przystąpiła do planu Marshalla. Od 1952 roku kraj gospodarczo rozwija się w szybkim tempie. Szczególną rolę w szybkim wzroście gospodarczym Austria zapewnia tzw. partnerstwie społecznym (Sozialpartnerschaft; mechanizm współdecydowania związków pracowników i pracodawców)[7]. W październiku 1955 roku parlament uchwalił ustawę o wieczystej neutralności Austrii.

W latach 1945-66 władzę sprawowały rządy koalicyjne chadeków i socjaldemokratów (tzw. „wielka koalicja”). W latach 1966-70 rządzili tylko chadecy, zaś w latach 1970-83 samodzielną władze sprawowali socjaldemokraci[7]. „Wielka koalicja” rządziła ponownie w latach 1987-99[7]. W 2000 chadecki polityk W. Schüssel utworzył rząd ze skrajnie prawicową Partią Wolnościową. W 1955 roku Austria została członkiem ONZ, w latach 1960-95 należała do EFTA, zaś w 1995 roku znalazła się w UE. W 2002 roku wprowadzono do obiegu euro.

Demografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Demografia Austrii.

Ponad 90% mieszkańców to niemieckojęzyczni Austriacy. W Austrii żyją także Chorwaci, Słoweńcy, Węgrzy, Czesi i Cyganie[5]. Wśród cudzoziemców (9%) największą grupę stanowią osoby pochodzące z byłej Jugosławii (35%), Turcy (20%), Bośniacy (10%) i inni[5].

Wykres liczby ludności Austrii na przestrzeni ostatnich 140 lat (tys. osób)

Miasta[edytuj]

 Osobny artykuł: Miasta Austrii.

Największe miasta w Austrii:

Nazwa polska Liczba mieszkańców (2012) Kraj związkowy
Wien - Staatsoper (1).JPG

Wiedeń


GrazerRathaus-edit.jpg

Graz
Linz Taubenmarkt Nov06.JPG

Linz


1797 - Salzburg - Festung Hohensalzburg.JPG

Salzburg
Innsbruck-0033.JPG

Innsbruck


Klagenfurt Landhaus 31072008 01.jpg

Klagenfurt
1 Wien 3 Wappen.svg Wiedeń 1 726 412 Wiedeń
2 Wappen Graz.svg Graz 261 836 Styria
3 Wappen Linz.svg Linz 188 599 Górna Austria
4 AUT Salzburg (Stadt) COA.svg Salzburg 149 218 Salzburg
5 AT Innsbruck COA.svg Innsbruck 119 524 Tyrol
6 AUT Klagenfurt COA.svg Klagenfurt 93 664 Karyntia
7 Villach CoA.svg Villach 59 383 Karyntia
8 Wels wappen.jpg Wels 58 430 Górna Austria
9 AUT Sankt Poelten COA.svg St. Pölten 52 167 Dolna Austria
10 Wappendornbirn.svg Dornbirn 45 474 Vorarlberg

Gospodarka[edytuj]

 Osobny artykuł: Gospodarka Austrii.

W Austrii funkcjonuje społeczna gospodarka rynkowa. Podatki stanowią 43% PKB, co jest poziomem nieco niższym niż w krajach skandynawskich. PKB per capita w 2006 roku wynosiło nominalnie 38 tys. 961 dolarów, a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej 36 tys. 031 dolarów, stawiając Austrię w światowej czołówce pod tym względem. Bezrobocie w zależności od metody liczenia wynosi 4,4% albo 6,8%. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 29 i jest jednym z najniższych na świecie.

Rolnictwo rozwinęło się na 42% powierzchni kraju[5]. W 2004 roku rolnictwo zaspokoiło 90% potrzeb państwa i przyniosło 1,5% produktu krajowego brutto[5]. Uprawia się głównie zboża, winorośl i ziemniaki. Eksportuje się głównie nadwyżki pochodzące z przetwórstwa mleczarskiego. Głównym surowcem są rudy żelaza. Przemysł dostarczył w 2004 roku 31% PKB[5]. 30% zatrudnionych pracuje w przemyśle.

Transport i komunikacja[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Transport w Austrii.

Austria ma bardzo dobrze rozwiniętą sieć dróg komunikacyjnych. Długość dróg wynosi ok. 130 tys. km[5]. Ważną rolę pełni trasa tranzytowa Brenner-Autobath, prowadząca przez liczne przełęcze alpejskie do Włoch[5]. Za korzystanie z autostrad i dróg ekspresowych trzeba płacić. Długość linii kolejowych wynosi 5600 km[5]. Najważniejsze porty rzecze na Dunaju znajdują się w Wiedniu i w Linzu. Głównym portem lotniczym jest Wiedeń-Schwechat.

Mapa lokalizacyjna Austrii
Wiedeń
Wiedeń
Salzburg
Salzburg
Linz
Linz
Klagenfurt
Klagenfurt
Innsbruck
Innsbruck
Graz
Graz
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Austrii

Siły zbrojne[edytuj]

Austria zachowuje militarną neutralność i nie należy do żadnego paktu wojskowego. Austriackie siły zbrojne szkolone są wyłącznie na potrzeby obrony granic państwowych. Wojskowa doktryna kraju nawiązuje do taktyki jeża z nastroszonymi kolcami (wykorzystywany jest tu często propagandowo kształt granic państwa, nieco podobny do skulonego zwierzęcia z ryjkiem skierowanym na zachód). Nawet nazwa produkowanych w Austrii wojskowych transporterów opancerzonychPandur – kojarzy się historycznie z ochroną granic.

Austria, z racji braku dostępu do morza, dysponuje jedynie dwoma rodzajami sił zbrojnych: siłami lądowymi oraz siłami powietrznymi[8]. Uzbrojenie sił lądowych Austrii (2014) składało się z: 162 czołgów oraz 630 opancerzonych pojazdów bojowych[8].

Wojska austriackie w 2014 roku liczyły 29,5 tys. żołnierzy służby czynnej oraz 27 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) austriackie siły zbrojne stanowią 36. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 3,2 mld dolarów (USD)[8].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko austriackie.

Oświata[edytuj]

 Osobny artykuł: Oświata w Austrii.

W najbliższych latach Austria zamierza reformować swój system edukacji na wzór istniejącego w Skandynawii. W 2008 roku w wybranych szkołach na próbę zostały wprowadzone tamtejsze rozwiązania. Trwa również debata nad zniesieniem stosunkowo niskich opłat za studia wprowadzonych podczas ostatniej kadencji przez centroprawicową Austriacką Partię Ludową. W Austrii działa 19 uniwersytetów, z czego najważniejszą z nich jest Uniwersytet Wiedeński, założony w 1365 roku[5].

 Zobacz też: Uczelnie w Austrii.

Kultura[edytuj]

Muzyka[edytuj]

Dziś Austria i jej kultura w dużej mierze kojarzy się z muzyką, i to muzyką poważną. To tu urodził się i tworzył Wolfgang Amadeus Mozart, syn innego znanego kompozytora, również związanego z Austrią – Leopolda Mozarta. Tu urodzili się bracia Józef i Michael Haydn oraz Johann Strauss ojciec, syn i wnuk, Josef Strauss i Eduard Strauss. Poza nimi także Franz Schubert, Anton Bruckner, Gustav Mahler oraz Arnold Schönberg, Anton Webern, Alban Berg i inni. W samym Wiedniu żyło i tworzyło również wielu kompozytorów nie tylko związanych z cesarskim dworem. Należy tu wymienić choćby takie nazwiska jak Ludwig van Beethoven, Antonio Salieri, Christoph Willibald Gluck czy twórców operetki Ferenca Lehára i Imre Kálmána. Także wielu znanych dyrygentów również pochodzi z tego kraju. Są to przede wszystkim Herbert von Karajan, Karl Böhm, czy Erich i Carlos Kleiber.

Filharmonicy wiedeńscy to dziś jedna z najbardziej renomowanych orkiestr świata, podobnie jak Wiener Staatsoper czy Festiwal w Salzburgu, jeśli chodzi o operę. Z austriacką operą związane są zresztą jeszcze nazwiska librecistów i tu trzeba choćby wspomnieć Lorenzo Da Pontego i Pietra Metastasia.

W 2014 roku Conchita Wurst reprezentująca Austrię wygrała 59. Konkurs Piosenki Eurowizji.

W Austrii wyróżnia się dwa typy tańców ludowych.

Architektura i malarstwo[edytuj]

Wśród austriackich architektów i malarzy należy wymienić takie nazwiska jak: Johann Bernhard Fischer von Erlach, Otto Wagner, Adolf Loos, Hans Hollein, Ferdinand Georg Waldmüller, Rudolf von Alt, Hans Makart, Gustav Klimt, Oskar Kokoschka, Egon Schiele, Carl Moll, czy Friedensreich Hundertwasser.

Literatura[edytuj]

 Osobny artykuł: Literatura austriacka.

Z Austrią są związane nazwiska takich pisarzy, dramatopisarzy i poetów jak zdobywcy Nagrody Nobla: Elfriede Jelinek, Peter Handke i Daniel Kehlmann, a także Arthur Schnitzler, Stefan Zweig, Thomas Bernhard, Franz Kafka, Robert Musil, Georg Trakl, Franz Werfel, Franz Grillparzer, Rainer Maria Rilke, Adalbert Stifter, Karl Kraus oraz Eva Ibbotson.

Inne dziedziny[edytuj]

Wielu znanych naukowców, ekonomistów, psychologów czy filozofów także pochodziło z Austrii. Wśród przedstawicieli nauk ścisłych, przyrodniczych i technicznych światowe uznanie zdobyli: fizycy – Ludwig Boltzmann, Ernst Mach, Victor Franz Hess, Christian Andreas Doppler, Lise Meitner, Erwin Schrödinger, Wolfgang Pauli i Anton Zeilinger, matematyk – Kurt Gödel, filozofowie Ludwig Wittgenstein i Karl Popper, inżynierów mogą reprezentować Ferdinand Porsche, czy Siegfried Marcus, a biologię Gregor Mendel oraz Konrad Lorenz.

Także psychologia jest nauką, która wiele zawdzięcza Austrii. Stąd pochodzi twórca psychoanalizy Zygmunt Freud, ale także Alfred Adler, Paul Watzlawick czy Hans Asperger, a z psychiatrów Viktor Frankl.

Nauki ekonomiczne reprezentują: Joseph Schumpeter, Eugen von Böhm-Bawerk, Ludwig von Mises oraz Friedrich Hayek.

Do najbardziej znanych Austriaków należy również aktor i były gubernator stanu KaliforniaArnold Schwarzenegger.

Religia[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Austrii.

Chociaż Austria była i jest krajem niemieckojęzycznym, nie rozwinęła się tam nigdy poza okolicami Salzburga i krajami jej podległymi, jak Czechy, silna formacja protestancka. Cesarstwo Austrii było jednym z fundamentów europejskiego katolicyzmu. W XVIII wieku jednak cesarz Józef II Habsburg skonfiskował część majątków kościelnych, przekazując je na szkolnictwo, wojsko i administrację, zakazał także pielgrzymek.

W 2004 roku katolicyzm wyznawało około 78% mieszkańców. 5% Austriaków należało do kościołów protestanckich, 2% wyznawało judaizmu[5]. Ponad 9% Austriaków nie deklarowało żadnej przynależności religijnej[5].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. W niektórych gminach również burgenlandzko-chorwacki, słoweński i węgierski, czeski.
  2. Do 1986 stolicą Dolnej Austrii był Wiedeń.

Przypisy

  1. a b STATISTIK AUSTRIA: Statistik des Bevölkerungsstandes (niem.). [dostęp 2015-04-18].
  2. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2015: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2016 (ang.). [dostęp 2016-04-23].
  3. Zygmunt Gloger: Encyklopedia Staropolska. Warszawa: P. Laskauer i W. Babicki, 1900-1903.
  4. Österreich-WahlHaider will Kanzler werden (niem.). focus.de, 2008-09-28. [dostęp 2016-03-24].
  5. a b c d e f g h i j k l m n Heike Barnitzke: Oxford Wielka Encyklopedia Geografii. T. 1: Europa. Poznań: Oxford Educational, 2004, s. 40-41. ISBN 83-7425-135-2.
  6. Robbin D.R. D. Knapp Robbin D.R. D., Checklist of the Birds of the Donau-Auen National Park, Austria, „robbsnet.com”, robbsnet.com [dostęp 2016-02-29].
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Austria.Historia (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2016-03-24].
  8. a b c Austria (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-21].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Wikiatlas Wikimedia Atlas: Austria – wikiatlas z mapami w Wikimedia Commons