Autokefalia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Autokefalia (z gr. αὐτοsamo, κεφαλήgłowa) – status Kościoła chrześcijańskiego (najczęściej prawosławnego albo orientalnego) oznaczający, że jego głowa (biskup, metropolita, patriarcha) nie jest odpowiedzialny przed jakimkolwiek innym hierarchą o wyższej randze.

Otrzymywanie, przyznawanie i uznawanie autokefalii[edytuj]

Autokefaliczne i autonomiczne Kościoły prawosławne na mapie świata (kliknij, żeby powiększyć).

Jeśli sobór albo wyższy rangą hierarcha zwalnia spod swojej władzy prowincję kościelną, a w powstały w ten sposób Kościół pozostaje w pełnej komunii ze swoim dotychczasowym zwierzchnikiem – wówczas znaczy to, że sobór albo hierarcha przyznaje nowo powstałemu Kościołowi autokefalię. Za przykład może posłużyć Kościół Cypru, któremu autokefalię nadał sobór efeski w kanonie VIII[1]. Głową tego Kościoła jest arcybiskup Cypru, który nie podlega żadnej wyższej władzy kościelnej, choć kościół, któremu przewodzi, pozostaje w łączności z innymi kościołami prawosławnymi. W przypadku Kościołów orientalnych przykładem jest w pełni niezależny Malankarski Kościół Ortodoksyjny, zachowujący komunię z Syryjskim Kościołem Ortodoksyjnym.

Kontrowersje budzi kwestia tego, kto może przyznać autokefalię. W 1970 roku Rosyjski Kościół Prawosławny nadał autokefalię Kościołowi Prawosławnemu w Ameryce, co nie zostało uznane przez większość patriarchatów. W następstwie obalenia cara Mikołaja II gruzińscy biskupi jednostronnie przywrócili 25 marca 1917 roku autokefalię Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego, który pozostaje w komunii z innymi Kościołami prawosławnymi, a jego autokefalia jest uznawana m.in. przez ekumenicznego patriarchę Konstantynopola (od 1990 r.). Rosyjski Kościół Prawosławny utrzymuje, że jego własna autokefalia daje mu prawo przyznawania autokefalii dowolnej wspólnocie wchodzącej w jego skład, zaś patriarchat konstantynopolitański utrzymuje, iż prawo to należy wyłącznie do soboru.

Obszar działania Kościoła[edytuj]

Jest dogmatyczną zasadą, że wszyscy wyznawcy prawosławia mieszkający na danym terytorium są członkami jednego Kościoła[2]. Niemniej jednak na Ukrainie obok Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego podległego Patriarchatowi Moskiewskiemu (patrz mapka) istnieją także konkurencyjne: Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny oraz Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego[3]. Kanoniczność oraz autokefalia dwóch ostatnich nie jest uznawana przez pozostałe Kościoły prawosławne. W 2016 roku niekanoniczny patriarchat kijowski wystosował do Bartłomieja I prośbę o anulowanie decyzji z 1686 roku, podporządkowującej metropolię kijowską władzy patriarchatu moskiewskiego[4].

Autokefalia Kościoła nie zawsze musi być związana z terytorium państwa stanowiącego obszar jego działania, ani z narodowością jego wiernych. Gruziński Kościół Prawosławny oraz Rosyjski Kościół Prawosławny przez wiele lat istniały równocześnie na terenie Rosji (później ZSRR), zaś patriarchat antiocheński obejmuje swoim obszarem terytorium kilku państw[5].

Autokefalia a autonomia[edytuj]

Kościoły autokefaliczne są w pełni samorządne: same wybierają swojego zwierzchnika, mają też prawo do konsekrowania własnego Krzyżma. Tego przywileju nie mają Kościoły autonomiczne. Ich przełożeni są ponadto wskazywani przez Kościół, w którego skład wchodzą[6].

Kanoniczne prawosławne Kościoły autokefaliczne[potrzebny przypis][edytuj]

W nawiasach podano daty uzyskania autokefalii.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Erickson J. H., The Challenge of Our Past: Studies in Orthodox Canon Law and Church History, Crestwood, New York, St. Vladimir's Seminary Press, 1991