Automatyczny Statek Transportowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
ATV na grafice
ATV-1 Jules Verne
Wewnątrz ATV-1

Automatyczny Statek Transferowy (ang. Automated Transfer Vehicle, ATV) – typ kosmicznych statków transportowych Europejskej Agencji Kosmicznej (ESA), służących do zaopatrywania Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) w paliwo, wodę, powietrze i materiały do eksperymentów. Dodatkowo, ATV może podnieść orbitę stacji, przywracając jej właściwą pozycję utraconą przez działanie szczątkowej ziemskiej atmosfery. Są to pojazdy bezzałogowe wynoszone za pomocą rakiet Ariane 5 ES z kosmodromu Kourou. Po kilku dniach lotu (w przypadku pierwszej misji po trzech tygodniach lotu) statki automatycznie dokują do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (do modułu Zwiezda).

ATV został zaprojektowany jako zamiennik dla statku Progress, posiada jednak trzykrotnie większą ładownię niż swój rosyjski odpowiednik. Podobnie jak Progress, może służyć jako magazyn odpadów i pozwala na ich późniejsze usunięcie. Umożliwia także dostęp do dostarczonych towarów bez potrzeby zakładania skafandra. Elementem zapożyczonym z pojazdu Progress (częściowo) jest system zbliżania Kurs[potrzebne źródło].

Pierwszy egzemplarz, nazwany Jules Verne, wystartował 9 marca 2008 i przycumował do stacji 3 kwietnia, odcumował od niej 5 września, a 29 września 2008 planowo spłonął wchodząc w ziemską atmosferę.

W sumie zakontraktowano 5 lotów statków ATV, ostatni planowany jest na 2014 rok[1].

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • Długość:
9794 mm (mechanizm dokujący złożony)
10 269 mm (mechanizm dokujący rozłożony)
  • Średnica:
4480 mm (panele słoneczne złożone)
22 281 mm (panele słoneczne rozłożone)
  • Masa:
pusty : 10 470 kg
paliwo : 2613 kg
masa całkowita : 13 083 kg
masa ładunku : 7500 kg
maksymalny ciężar startowy : 20 750 kg
maksymalna masa odpadów : 6300 kg
  • System napędowy:
silniki główne : 4x 490 N
silniki kontroli położenia : 28x 290 N

Możliwości transportowe[edytuj | edytuj kod]

Każdy ATV ma masę 20 ton podczas startu i przewozi 9 ton ładunku w zależności od potrzeb ISS. Statek może przewozić ładunki w różnej konfiguracji, jednak nie więcej niż 7667 kg na raz. Maksymalna masa poszczególnych ładunków:

  • 5500 kg "suchych" towarów (jedzenie, ubrania, doświadczenia etc.)
  • 4700 kg paliwa dla podniesienia orbity stacji
  • 860 kg paliwa do systemu napędowego stacji
  • 840 kg wody pitnej
  • 100 kg gazów (powietrza, tlenu lub azotu)

Plan startów[edytuj | edytuj kod]

Oznaczenie Nazwa Data startu Dokowanie Deorbitacja
ATV-1 Jules Verne 9.03.2008 3.04.2008 29.09.2008
ATV-2 Johannes Kepler 16.02.2011[2] 24.02.2011[3] 21.06.2011
ATV-3 Edoardo Amaldi 23.03.2012[4] 28.03.2012 GMT (29.03.2012 CEST)[5] 04.10.2012
ATV-4 Albert Einstein 05.06.2013[6] 15.06.2013[7] 02.11.2013[8]
ATV-5 Georges Lemaître 25.07.2014 (planowany)[9] Planowane Planowana

2 kwietnia 2012 Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła wygaszenie produkcji kolejnych Automatycznych Statków Transportowych i zakończenie programu po piątej misji w 2014 roku. Program bezzałogowych transporterów pokrył udział Europejskiej Agencji Kosmicznej w kosztach stacji do 2017 roku.[10]

Ewolucja ATV[edytuj | edytuj kod]

Europejska Agencja Kosmiczna przeprowadziła w 2004 roku badania nad możliwościami przyszłych zastosowań ATV. Powstało kilka scenariuszy przedstawiających możliwe drogi rozwoju.

Towarowa kapsuła powrotna

Scenariusz zakłada zastąpienie modułu towarowego kapsułą powrotną, dzięki której będzie można przywozić setki kg eksperymentów i doświadczeń po wycofaniu z użycia amerykańskich promów kosmicznych w 2011. ESA posiada technologie i doświadczenie potrzebne do takiej misji. W 1998 agencja przeprowadziła demonstrację technologii powrotnej wysyłając w kosmos mały statek ARD (Atmospheric Reentry Demonstrator) i pomyślnie sprowadzając go na Ziemię.

Załogowa kapsuła powrotna

Drugi scenariusz zakłada przekształcenie modułu towarowego w kapsułę zdolną przewieźć astronautów na stację i ze stacji na Ziemię. Jednak ten scenariusz wymaga poważnych modyfikacji ATV.

Statek logistyczny

Trzeci scenariusz zakłada zastąpienie modułu towarowego niehermetyzowaną kapsułą, którą można by rozładowywać na zewnątrz stacji przy pomocy spacerów kosmicznych lub dźwigów.

Inne scenariusze zakładają m.in.:

  • małą kapsułę powrotną w module serwisowym zdolną do przywiezienia na Ziemię ok. 150 kg ładunku,
  • laboratorium, które pozwalałoby na przeprowadzanie badań w środowisku o większym poziomie mikrograwitacji niż ISS,
  • poprzez wyposażenie ATV w porty dokujące (jeden z przodu, drugi z tyłu) można by stworzyć mini stację kosmiczną łącząc dowolną ilość statków,
  • przekształcenie statku w kosmiczny prom zdolny przewozić ładunki na Księżyc lub Marsa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. ATV - Automatyczny Statek Transportowy ESA (pol.). [dostęp 2012-10-28].
  2. Druga próba startu Ariane 5 z ATV-2: relacja na żywo (pol.). Kosmonauta.net, 2011-02-17. [dostęp 2013-06-09].
  3. ATV-2: dokowanie do ISS (pol.). Kosmonauta.net, 2011-02-24. [dostęp 2013-06-09].
  4. ATV-3 wystartował (pol.). [dostęp 2012-10-28].
  5. Cumowanie ATV-3 do ISS - relacja na żywo (pol.). [dostęp 2012-10-28].
  6. Krzysztof Kanawka: Nagranie ze startu ATV-4 (pol.). Kosmonauta.net, 2013-06-07. [dostęp 2013-06-08].
  7. Europe's largest spaceship reaches its orbital point (ang.). www.esa.int, 2013-06-15. [dostęp 2013-06-16].
  8. A fiery end to a perfect mission: ATV Albert Einstein (ang.). ESA, 2013-11-02. [dostęp 2013-11-07].
  9. International Space Station Flight Schedule (ang.). SEDS, 2014-03-19. [dostęp 2014-03-19].
  10. Stephen Clark: ATV production terminated as decision on follow-on nears (ang.). Spaceflight Now, 2012-04-02. [dostęp 2013-06-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg