Avia BH-33

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Avia BH-33
PWS-A
Avia BH-33 PWS-A
Dane podstawowe
Państwo  Czechosłowacja
Producent Avia Co Kbely w Czakowicach
Typ Samolot myśliwski
Konstrukcja dwupłat o konstrukcji mieszanej, podwozie klasyczne – stałe
Załoga 1 (pilot)
Historia
Data oblotu 1927
Lata produkcji 19281930
Dane techniczne
Napęd silnik gwiazdowy
Bristol Jupiter IV (BH-33, PWS-A)
Škoda L (BH-33L)
Moc 420 KM (309 kW) (BH-33, PWS-A)
500 KM (370 kW) (BH-33L)
Wymiary
Rozpiętość 8,90 m
Długość 7,04 m
Wysokość 2,79 m
Powierzchnia nośna 25,45 m²
Masa
Własna 924 kg (BH-33, PWS-A)
1117 kg (BH-33L)
Startowa 1324 kg (BH-33, PWS-A)
1560 kg (BH-33L)
Osiągi
Prędkość maks. 242 km/h (BH-33, PWS-A)
298 km/h (BH-33L)
Prędkość wznoszenia 7 m/s (BH-33, PWS-A)
Pułap 6080 m (BH-33, PWS-A)
8000 m (BH-33L)
Zasięg 450 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2 karabiny maszynowe Vickers kal. 7,69 mm (stałe, zsynchronizowane na przodzie kadłuba)
(w części samolotów zamontowano czechosłowackie karabiny wz. 28 kal. 7,92 mm)
Użytkownicy
Czechosłowacja, Polska, Jugosławia, Belgia, ZSRR
Rzuty
Rzuty samolotu

Avia BH-33czechosłowacki samolot myśliwski z okresu międzywojennego, produkowany na licencji w Polsce w Podlaskiej Wytwórni Samolotów jako PWS-A.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1927 roku inż. Paweł Beneš i inż. Miroslav Hajna z zakładów lotniczych Avia Co Kbely w Czakowicach opracowali projekt nowego samolotu myśliwskiego, który miał być następcą produkowanego samolotu Avia BH-21.

Nowy samolot został oznaczony jako Avia BH-33 i jego prototyp został oblatany pod koniec 1927 roku. Podczas prób w locie stwierdzono, że jest to samolot zwrotny, szybki i ma dobre właściwości pilotażowe, spełniał on wymagania stawiane samolotom myśliwskim. W związku z tym podjęto jego produkcję seryjną w 1928.

Samolotem tym zainteresowało się dowództwo polskiego lotnictwa wojskowego i ostatecznie w 1928 roku zakupiło dwa egzemplarze wzorcowe tego samolotu oraz licencje na ich produkcję w Polsce. Produkcję tego samolotu prowadziła Podlaska Wytwórnia Samolotów (PWS) w Białej Podlaskiej. Samoloty produkowane w PWS zostały oznaczone jako PWS-A i ogółem w latach 1929–1930 wyprodukowano ich 50 sztuk.

Samolot Avia BH-33 miał konstrukcję mieszaną, w przeważającej części drewnianą i w celu jego unowocześnienia jego projektanci opracowali nową wersję już z kadłubem o konstrukcji metalowej, która została oznaczona jako Avia BH-33E. Licencję na budowę tej wersji samolotu sprzedano Jugosławii, gdzie była ona produkowana.

Zbudowano także prototyp oznaczony jako Avia BH-33P z owalnym kadłubem ze spawanych rur stalowych, lecz ta wersja nie weszła do produkcji seryjnej. Pozostała ona w fazie prototypu.

Ostatnią wersja samoloty była wersja oznaczona jako Avia BH-33L, była to wersja wyposażona w czechosłowacki silnik Škoda L i była produkowana seryjnie.

Łącznie wyprodukowano 235 samolotów Avia BH-33 wszystkich wersji, z tego na licencji w Polsce – 50 sztuk i Jugosławii – 42 sztuki.

Użycie w lotnictwie[edytuj | edytuj kod]

Samolot ten był w latach trzydziestych XX wieku standardowym samolotem lotnictwa Czechosłowacji. Po zajęciu przez Niemcy Czechosłowacji część tych samolotów otrzymało lotnictwo słowackie a lotnictwo niemieckiej używało ich do celów treningowych.

Samoloty tych używano w lotnictwie jugosłowiańskim w czasie walk z Niemcami w 1941 roku, a następnie pozostałe samoloty otrzymało lotnictwo chorwackie. Używało ich w operacjach przeciwko partyzantce Tito.

Pojedynczymi egzemplarzami tego samolotu dysponowało również lotnictwo belgijskie i ZSRR. Jeden taki samolot posiadało również lotnictwo japońskie, który został użyty do walk na terenie Chin.

Użycie w lotnictwie polskim[edytuj | edytuj kod]

PWS-A ok. 1937 r.

Wyprodukowane w latach 1929–1930 samoloty PWS-A w 1930 roku zostały skierowane do eskadr myśliwskich, gdzie były eksploatowane do 1935 roku. Samolot miał wymaganą wytrzymałość konstrukcji, nie było w nim przypadków utraty płatów – co było zmorą w użytkowanych samolotach SPAD 61 i SPAD 51. Wobec wprowadzania myśliwców PWS-10 a zwłaszcza PZL P.7a już od 1933 roku były stopniowo wycofywane z użycia z eskadr myśliwskich i kierowane do eskadr treningowych oraz szkół lotniczych.

W eskadrach treningowych przetrwały one do 1939 roku, gdzie służyły do treningu w akrobacji.

W samoloty te wyposażony był pierwszy polski lotniczy zespół akrobacyjny tzw. Trójka Bajana, w skład której wchodzili: kpt. pil. Jerzy Bajan, kpr. pil. Karol Pniak i kpr. pil. Stanisław Macek.

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Samolot Avia BH-33 był jednomiejscowym samolotem myśliwskim, dwupłatem o konstrukcji mieszanej.

Kadłub miał konstrukcję drewnianą, w przedniej części znajdował się silnik gwiazdowy. Za silnikiem znajdował się zbiornik paliwa, a zanim odkryta kabina pilota osłonięta z przodu wiatrochronem. Kabina wyposażona była w urządzenia sterownicze i przyrządy pokładowe. Kadłub kończył się usterzeniem klasycznym o konstrukcji drewnianej, stateczniki pokryte były sklejką, a stery płótnem. Kadłub pokryty był sklejką oklejoną płótnem. Na obu bokach kadłuba zastosowano listwy w celu usztywnienia pokrycia.

Płaty miały konstrukcję dwudźwigarową, drewnianą i były pokryte płótnem. Płat dolny miał większą rozpiętość od płata górnego. Lotki, wyważone za pomocą skrzydełek oporowych, umieszczono tylko na płacie dolnym. Komorę płatów usztywniono za pomocą słupków duralowych w układzie odwróconej litery „N” oraz cięgnami stalowymi.

Podwozie klasyczne dwugoleniowe z półosiami, wyposażone w amortyzatory gumowe. Płoza ogonowa wykonano z półresora piórkowego.

Napęd stanowił silnik gwiazdowy Gnome – Rhone Jupiter 420 KM pochodzący z wycofywanych bombowców Farman Goliath, śmigło dwułopatowe drewniane Szomański o średnicy ca 2900 mm.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Morgała: Polskie samoloty wojskowe 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1972, s. 91–94.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]