Azotan amonu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Azotan amonowy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Azotan amonu
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny NH4NO3
Masa molowa 80,04 g/mol
Wygląd higroskopijny, biały lub prawie biały, krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy[1]
Identyfikacja
Numer CAS 6484-52-2
PubChem 22985[2]
Podobne związki
Inne aniony chloran amonu
Inne kationy azotan sodu
Podobne związki azotyn amonu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Azotan amonu, (saletra amonowa), NH4NO3nieorganiczny związek chemiczny z grupy saletr, sól kwasu azotowego i amoniaku.

Otrzymywanie[edytuj]

Powstaje w wyniku zobojętnienia kwasu azotowego amoniakiem:

HNO3 + NH3 → NH4NO3

lub w reakcji kwasu azotowego z węglanem amonu:

2HNO3 + (NH4)2CO3 → 2NH4NO3 + H2O + CO2

Właściwości[edytuj]

Saletra amonowa jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym. Jest higroskopijna. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie (w temperaturze pokojowej 214 g w 100 g H2O). Proces rozpuszczania się NH4NO3 w wodzie jest dość silnie endotermicznyHo = 26 kJ/mol), dzięki czemu mieszanina saletry amonowej z lodem jest bardzo dobrą mieszaniną chłodzącą.

Azotan amonu ma właściwości utleniające. Przy podgrzewaniu rozkłada się stopniowo na podtlenek azotu i wodę:

NH4NO3 → N2O↑ + 2H2O↑

Rozkład może mieć charakter wybuchowy.

Zastosowanie[edytuj]

Materiał wybuchowy[edytuj]

Dzięki swoim właściwościom azotan amonu jest składnikiem wielu materiałów wybuchowych, np.: ANFO, ANNM, amonale, amonity, Saletrol, Dynamon K, sznajderyt. Wybuchowość saletry amonowej była przyczyną wielu katastrof, na przykład:

  • wybuch w składzie chemicznym w Oppau (Niemcy) 21 września 1921 – 561 zabitych;
  • katastrofa w Texas City 16 kwietnia 1947 – wybuchło ok. 2300 ton NH4NO3, ok. 570 ofiar śmiertelnych;
  • katastrofa w Ryongchon (Korea Północna) 23 kwietnia 2004 – kolizja pociągów przewożących saletrę amonową i paliwo, zerwana trakcja elektryczna spowodowała wybuch, 154 ofiary śmiertelne.
  • Zamach na World Trade Center w 1993 26 lutego 1993 – pod Północną Wieżą World Trade Center eksplodowała ciężarówka, wypełniona 682 kg azotanu amonu, zaparkowana w podziemnym garażu. W wyniku zamachu zginęło 6 osób, a ponad tysiąc zostało rannych.
  • Eksplozja w West 17 kwietnia 2013 – w miejscowości West blisko Waco w stanie Teksas – wybuch w fabryce nawozów sztucznych West Fertilizer Company. Śmierć poniosło 15 osób, a ponad 160 zostało rannych.

Nawóz mineralny[edytuj]

Saletra amonowa jest jednym z najpopularniejszych jednoskładnikowych nawozów mineralnych o najwyższej zawartości azotu w grupie nawozów saletrzano-amonowych (34%). Zawiera dwie efektywne formy azotu: natychmiast działającą azotanową i powoli uwalnianą, amonową. Bardzo szybko przenika do gleby przy stosowaniu pogłównym. Nawóz uniwersalny, stosowany do wszystkich roślin i rodzajów gleb, przedsiewnie i pogłównie[5].

Produkcja[edytuj]

Najwięksi na świecie producentci saletry amonowej
Kraj Udział
w produkcji światowej[6]
Największe przedsiębiorstwo
w kraju
Moc produkcyjna
przedsiębiorstwa
Rosja 19,9% UralChem 2,5 mln t/rok[7][8]
Stany Zjednoczone 15,8% CF Industries 1,1 mln t/rok[9]
Chiny 12,1% San Corporation 1,2 mln t/rok[10]
Polska 5,6% Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” 1,1 mln t/rok[11]
Ukraina 5,5% Stirol 0,4 mln t/rok[12]

Produkowane w Polsce przez Grupę Azoty Zakłady Azotowe „Kędzierzyn” nawozy azotowe na bazie azotanu amonu to ZAKsan (dawniej Kędzierzyńska Saletra Amonowa) i Salmag (również z siarką lub kwasem borowym), a przez Grupę Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” to Pulan i nawóz płynny RSM (roztwór azotanu amonu i mocznika) oraz przez Grupę Azoty Tarnów Saletrosan[13].

Transport i magazynowanie[edytuj]

Roztwory azotanu amonu produkowane w polskich przedsiębiorstwach chemicznych transportuje się w postaci ciekłej jako gorący stężony roztwór. Do tego celu wykorzystywane są cysterny, ze zbiornikami produkowanymi na bazie stali kwasoodpornej, zaopatrzonymi dodatkowo w elementy grzewcze podtrzymujące temperaturę roztworu.

Podobnie jak w przypadku transportu, również magazynowanie wymaga stosowania właściwych środków bezpieczeństwa. Azotan amonu można przechowywać w temperaturze wyższej od temperatury krystalizacji, jednocześnie niższej od temperatury wrzenia[14].

Przypisy[edytuj]

  1. a b c Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-4.
  2. Azotan amonu (CID: 22985) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. a b c d e f g Azotan amonu (nr 256064) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski. [dostęp 2011-06-21].
  4. Azotan amonu (nr 256064) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-06-21].
  5. Pulan. Grupa Azoty Puławy. [dostęp 2017-02-06].
  6. Ammonium Nitrate (AN): 2014 World Market Outlook and Forecast up to 2018 (ang.). [dostęp 2013-11-05].
  7. Puls Biznesu: Rosyjski producent nawozów mineralnych zwiększył produkcję. [dostęp 2013-11-12].
  8. uralchem.ru: Annual Report 2012 (ang.). [dostęp 2013-11-12]. s. 2, 8.
  9. phx.corporate-ir.net: Annual Reports (ang.). [dostęp 2013-11-14].
  10. sinooan.com: Ammonium Nitrate (ang.). [dostęp 2013-11-13].
  11. pulawy.com: Raport Środowiskowy 2012. [dostęp 2013-11-13].
  12. stirol.net: Висновок щодо операційної та фінансової діяльності емітента (ukr.). [dostęp 2013-11-14].
  13. Saletrosan
  14. Roztwór azotanu amonu – techniczny. [dostęp 2013-11-23].