Bóstwa kasyckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kudurru króla Meli-Szipaka. Król przedstawia swoją córkę bogini Nanie. Półksiężyc na górze jest symbolem boga Sina, słońce – Szamasza, gwiazda – Isztar

Kasyci, lud o niezidentyfikowanym pochodzeniu, napływali do południowej Mezopotamii z gór Zagros od przełomu III i II tysiąclecia p.n.e. W połowie II tysiąclecia p.n.e. założyli dynastię i panowali w Babilonii przez około 400 lat. Prawdopodobnie początkowo posiadali własny panteon, jednak ulegli asymilacji i przejęli miejscową religię, zachowując nieznaczną odrębność kulturową[1].

Imiona bóstw kasyckich zostały wyodrębnione z tekstów babilońskich dzięki badaniom teonimicznym. Stanowiły one najczęściej element imion władców, będący pozostałością po kulcie bóstw kasyckich[2] (na przykład, Ulam-Buriasz, Szagarakti-Szuriasz, Meli-Szipak czy Kadaszman-Turgu). Niektóre imiona bóstw świadczą o kontaktach tego ludu z Indoeuropejczykami. Dotyczy to, na przykład, Buriasza, Marrutasza i Szuriasza, wykazujących podobieństwo do imion greckiego Boreasza oraz wedyjskich Marutów i Surji. Występowanie większości imion bóstw kasyckich w źródłach pisanych kończy się wraz z końcem panowania Kasytów[3].

Głównymi bóstwami kasyckimi były Harbe – naczelne bóstwo panteonu, Szumalia, Szukamuna – bóg i bogini gór oraz opiekunowie dynastii, a także Szipak – bóstwo księżyca[4].

Bóstwa kasyckie[5][6]
Bóstwo Transkrypcja Warianty imienia Uwagi
Bugasz Bu-ga-aš przypuszczalnie imię boga, wykorzystywane również w tytulaturze;
występuje w królewskim imieniu Nazi-Bugasz
Buriasz Bur-ia-aš Ub-ri-ia-aš,
Bu-ra-ri-ia-aš
bóg burz, odpowiednik babilońskiego Adada i greckiego Boreasza;
imię to znaczy dosłownie „Pan krajów” - ze złożenia kasyckich słów buri („pan”) i iaš („kraj”);
występuje w królewskich imionach Burna-Buriasz I, Burna-Buriasz II, Ulam-Buriasz
Dur(a) Dur(a) bóstwo świata podziemnego, odpowiednik babilońskiego Nergala
Gidar Gi-dar bóg wojny, odpowiednik babilońskiego Ninurty
Hala Ḫa-la bogini utożsamiana z babilońską Gulą
Harbe Ḫar-be naczelne bóstwo panteonu, którego symbolem był ptak;
utożsamiany z babilońskim Enlilem lub Anu;
występuje w imionach królewskich Kadaszman-Harbe I i Kadaszman-Harbe II
Hudha Ḫudha podobnie jak Buriasz utożsamiany z babilońskim Adadem
Kamulla Ka-mul-la odpowiednik babilońskiego Ea
Kaszszu Kaš-šū Kassu być może bóstwo od którego wzięli swą nazwę Kasyci;
występuje w imieniu królewskim Kaszszu-nadin-ahhe
Marattasz, Maruttasz Ma-rat-taš Mar-taš przypuszczalnie odpowiednik wedyjskich Marutów i babilońskiego Ninurty;
występuje w imieniu królewskim Nazi-Maruttasz
Miriasz Mi-ri-ia-aš prawdopodobnie bogini ziemi, utożsamiana z Mirizir
Mirizir Mi-ri-zi-ir bogini, odpowiednik Isztar, której symbolem jest Wenus
Nana Na-na-a przypuszczalnie odpowiednik Isztar pod postacią łowczyni, występująca na kudurru jako kobieta na tronie
Szah, Sah Šah Tsah, Zah podobnie jak Szuriasz uważany za boga słońca, odpowiednik babilońskiego Szamasza
Szala Ša-la Ḫa-la bogini, której symbolem była jęczmienny kłos
Szinu Ši-hu jedno z imion Marduka
Szumalia Ši-ma-U-ia bogini góry, przypuszczalnie jest wariantem imienia Semele lub nazwy Himalaje
Szipak Šipak bóstwo księżyca; występuje w imionach królewskich Meli-Szipak i Simbar-Szipak
Szugurra Šu-gur-ra odpowiednik Marduka
Szukamuna Šu-qa-mu-na Šuga(b), Šu-qa, (z)-Zu-qa bóstwo świata podziemnego, odpowiednik Nergala;
występuje w imieniu królewskim Szirikti-Szukamuna
Szukannma Šukannma bóg, którego symbolem jest ptak na grzędzie; jedno z dwóch bóstw, związanych z inwestyturą królów kasyckich
Szumalia Šu-ma-li-ia bogini, której symbolem jest ptak na grzędzie; jedno z dwóch bóstw, związanych z inwestyturą królów kasyckich
Szuriasz Šu-ri-ia-aš odpowiednik babilońskiego Szamasza i prawdopodobnie wedyjskiego Surji,
także boga słońca lub gwiazdy Syriusz, której symbolem jest strzała;
występuje w imieniu królewskim Szagarakti-Szuriasz
Tiszpak Tišpak odpowiednik huryckiego Teszuba i urartyjskiego Tejszeby;
Turgu Tur-gu prawdopodobnie imię bóstwa; występuje w imieniu królewskim Kadaszman-Turgu

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. K. Łyczkowska, K. Szarzyńska, Mitologia Mezopotamii, Warszawa 1981, s. 18.
  2. M. L. Uberti, Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu, Warszawa 2010, s. 117.
  3. Bogowie kasyccy, w: J. Black, A. Green, Słownik mitologii Mezopotamii, Katowice 2006, s. 41.
  4. Ж. Ру, Касситский период (1500–700 гг. до н.э.), w: История человечества, Т. 2, III тысячелетие до н.э.–VII век до н.э., ред. А. Х. Дани и др., Москва 2003, s. 186.
  5. A. Fournet, The Kassite Language In a Comparative Perspective with Hurrian and Urartean, „The Macro-Comparative Journal” 2 (2011) nr 1, s. 6–17.
  6. F. Delitzsch, Die Sprache Der Kossäer. Linguistisch-Historische Funde Und Fragen, Leipzig 1884.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]