Bączek cynamonowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bączek cynamonowy
Ixobrychus cinnamomeus[1]
(Gmelin, 1789)
Bączek cynamonowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd pelikanowe
Podrząd czaplowce
Rodzina czaplowate
Rodzaj Ixobrychus
Gatunek bączek cynamonowy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Bączek cynamonowy (Ixobrychus cinnamomeus) – gatunek ptaka z rodziny czaplowatych. Częściowo wędrowny. Występuje na Półwyspie Indyjskim oraz w części Azji Południowo-Wschodniej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Ardea cinnamonea[3]. Obecnie (2019) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza bączka cynamonowego w rodzaju Ixobrychus. Nie wyróżnia podgatunków[4], autorzy Handbook of the Birds of the World także uznają gatunek za monotypowy[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Osobnik młodociany

Długość ciała wynosi 40–41 cm, masa ciała 89,5–164 g, rozpiętość skrzydeł około 49,5 cm[5]. Wymiary szczegółowe dla nieokreślonej liczby samców i samic: długość skrzydła 138–146 mm (jeden pomiar: 156 mm), długość dzioba (od linii piór) 43–51 mm, długość skoku 45–50 mm, długość ogona 41–45 mm[6]. Grzbiet ciała rdzawy, u samic wyróżnia się smoliście szare ciemię. Broda i gardło jasnopłowe, przecina je obszarpany ciemnobrązowy pas, któremu u samic towarzyszą rozłożone po bokach przerywane linie. U ptaków obojga płci po bokach szyi, w jej niższej części, występuje pęczek ciemnych piór, najlepiej widoczny podczas zalotów[7]. Tęczówka żółta, pomarańczowa lub różowoczerwona. Dziób żółtozielony lub żółtopomarańczowy, jego górna krawędź czarna, a nasada różanoczerwona. Nogi i stopy żółtozielone, podeszwy stóp jaśniejsze, bardziej żółte[6].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania bączka cynamonowego obejmuje subkontynent indyjski (w tym Cejlon) i dalszy obszar po środkowe, południowe i wschodnie Chiny i Tajwan, Azję Południowo-Wschodnią, Wielkie i Małe Wyspy Sundajskie, Sulawesi i Filipiny. Bączki cynamonowe zamieszkują również Andamany i Nikobary oraz Malediwy. Populacje z północnych części zasięgu poza porą lęgową przebywają w południowej części zasięgu[5].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Środowiskiem życia bączków cynamonowych są zalane pola ryżowe i tereny trawiaste, nierzadko w pobliżu osiedli ludzkich[5], okolice rowów melioracyjnych, trzcinowiska, nadbrzeżne zakrzewienia[7]. Na Cejlonie występują do ponad 1800 m n.p.m.[6] Ich pożywieniem są ryby do 13 cm długości (Trichogaster, Clarias oraz Ophiocephalus), płazy bezogonowe i mięczaki[5]. Aktywne są głównie wieczorem. Zwykle za dnia widywane są w sezonie lęgowym, spłoszone lub podczas pochmurnej, deszczowej pogody[6].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

W Indiach okres lęgowy trwa od czerwca do września, rozpoczyna się wraz z nadejściem monsunów. Na Sumatrze jaja stwierdzano od stycznia do marca na nizinach i od października do grudnia na wyżynach[5]. W Indiach gniazdo ma formę niewielkiej platformy z liści, fragmentów łodyg trzcin i podobnych materiałów roślinnych. Zbudowane jest na wygiętych w dół łodygach roślin wodnych, blisko metra nad powierzchnią wody. Zniesienie liczy zwykle 4 lub 5 jaj (czasami 6). Skorupka biała, niekiedy z niebieskim odcieniem. Średnie wymiary dla 50 jaj: 36,5 na 26,4 mm. Obydwa ptaki z pary biorą udział w budowie gniazda, wysiadywaniu i opiece nad młodymi, która odbywa się poprzez zwracanie pokarmu. Czas inkubacji jest nieznany[6].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje bączka cynamonowego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2019)[8]. Chińska Czerwona Lista w 2015 uznawała bączka cynamonowego za gatunek najmniejszej troski[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ixobrychus cinnamomeus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Ixobrychus cinnamomeus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Johann Friedrich Gmelin: systema Naturae. T. 1, cz. 2. 1789, s. 643-644. (łac.)
  4. a b Frank Gill & David Donsker: Storks, ibis, herons. IOC World Bird List (v9.1), 20 stycznia 2019. [dostęp 3 marca 2019].
  5. a b c d e Martínez-Vilalta, A., Motis, A. & Kirwan, G.M.: Cinnamon Bittern (Ixobrychus cinnamomeus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 3 marca 2019].
  6. a b c d e Salim Ali & S. Dillon Ripley: Handbook of the Birds of India and Pakistan. T. 1. 1979, s. 84-86. ISBN 978-0195655063.
  7. a b Neil McKilligan: Herons, Egrets and Bitterns: Their Biology and Conservation in Australia. CSIRO PUBLISHING, 2005, s. 123-124. ISBN 978-0-643-09133-7.
  8. Cinnamon Bittern Ixobrychus cinnamomeus. BirdLife International. [dostęp 3 marca 2019].
  9. Red List of China’s Vertebrates. „Biodiversity Science”. 14 (5), s. 511, 2016.