Bączek czarny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bączek czarny
Ixobrychus flavicollis[1]
(Latham, 1790)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd pelikanowe
Podrząd czaplowce
Rodzina czaplowate
Rodzaj Ixobrychus
Gatunek bączek czarny
Synonimy
  • Ardea flavicollis Latham, 1790
  • Dupetor flavicollis (Latham, 1790)[1]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
zielony – występuje cały rok
żółty – tereny lęgowe
niebieski – zimowiska

Bączek czarny (Ixobrychus flavicollis) – gatunek ptaka z rodziny czaplowatych (Ardeidae). Występuje w Azji Południowej, Południowo-Wschodniej, w południowej części Azji Wschodniej, na niektórych wyspach Oceanii oraz w części Australii. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał John Latham w 1790. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Ardea flavicollis[3]. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny, autorzy Handbook of the Birds of the World[4] i Kompletnej listy ptaków świata[5] umieszczają bączka czarnego w rodzaju Ixobrychus. Dawniej często był umieszczany w monotypowym rodzaju Dupetor[4][6]. IOC wyróżnia trzy podgatunki[6], tak jak i autorzy HBW. Ptaki z Moluków bywały wydzielane do podgatunku I. f. gouldi[4].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[6]:

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 54–66 cm, masa ciała 208–420 g, rozpiętość skrzydeł 73,5–80 cm[4]. Wymiary szczegółowe dla nieokreślonej liczby samców i samic: długość skrzydła 197–215 mm u samców, 196–204 mm u samic; długość dzioba (od linii piór) 69–82 mm; długość skoku 61–70 mm; długość ogona 63–74 mm[7]. U samca w upierzeniu dominuje barwa ciemnoszara, u samicy – ciemnobrązowa. U ptaków obojga płci na grzbiecie upierzenie jest jednolicie ciemne, a od brody do nasady szyi po każdym z boków biegnie płowożółty pas. Szyję i górną część piersi gęsto pokrywają brązowe, płowe i brudnobiałe pasy. Dziób w górnej części jest czarny, w dolnej – żółtawy. Nogi i stopy mają barwę oliwkowobrązową. Prawdopodobnie zachodzą sezonowe zmiany w barwie skóry. Osobniki młodociane wyróżniają się jaśniejszym upierzeniem z rdzawym nalotem. Mają brązowe ciemię i płowe krawędzie piór grzbietu. Ich żółty pasek na szyi jest mniej widoczny niż u dorosłych ptaków[8]. Tęczówka ma barwę od złotobrązowej do czerwonej. Dziób czerwonawy, jaśniejszy i bardziej żółty na końcu i w bliższej końcowi połowie żuchwy. Naga skóra po bokach głowy fioletowa. Nogi i stopy ciemnobrązowe[7].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Zwykle bączki czarne zamieszkują gęsto zalesione okolice strumieni, oczek wodnych lub innych trwałych obszarów wodnych[4]. W Indiach odnotowywane do 1200 m n.p.m.[7] Ich pożywieniem są ryby dochodzące do 15 cm długości (m.in. z rodzajów Perca, Amniataba, Gobiomorphus), płazy bezogonowe, jaszczurki, mięczaki, skorupiaki[4]. Żerują wzdłuż wód stojących lub płynących[8]. Pod względem zachowania nie różnią się znacząco od innych przedstawicieli Ixobruchus. Najaktywniejsze są o świcie i zmierzchu oraz podczas deszczowej pogody ze słabą widocznością. W dzień przebywają wśród roślinności wodnej i zobaczyć je można wyłącznie, gdy zostaną spłoszone. Zaskoczone bączki czarne, zarówno dorosłe, jak i nielotne jeszcze młode, zamierają w bezruchu dobrze maskując się[7].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

W północnej części zasięgu pora lęgów związana jest z monsunami: w Indiach i Pakistanie jest to głównie okres od czerwca do września, kiedy trwają monsuny południowo-zachodnie[4]. W Indiach opisywano kolonie lęgowe bączków czarnych, które miały gniazdować razem z czaplami. O gniazdowaniu w Australii niewiele wiadomo. Na tym kontynencie zakładają gniazda w odosobnieniu, w koronach dobrze ukrytych drzew zwisających nad wodę[8]. Gniazdo ma formę platformy z gałęzi lub roślinności wodnej z niewielkim zagłębieniem pośrodku. Umieszczone jest na wygiętej roślinności wodnej lub bambusach, około metra nad powierzchnią wody. Przeważnie w zniesieniu znajdują się cztery jaja. Skorupka ma kształt szerokiego owalu, podobnie obłego na obydwu krańcach, i barwę białą z niebieskawym lub morskim nalotem. Średnie wymiary dla 40 jaj: 41,6 na 31,4 mm. Inkubacja rozpoczyna się od zniesienia pierwszego jaja, jednak czas wysiadywania nie jest znany. Młode typowo dla czaplowatych karmione są przez zwracanie pokarmu. Obydwa ptaki z pary uczestniczą w opiece nad potomstwem[7].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje bączka czarnego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2019)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Ixobrychus flavicollis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Ixobrychus flavicollis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. John Latham: Index ornithologicus. T. 2. 1790, s. 701.
  4. a b c d e f g h i j Martínez-Vilalta, A., Motis, A. & Kirwan, G.M.: Black Bittern (Ixobrychus flavicollis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  5. a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Ardeidae Leach, 1820 - czaplowate - Herons (Wersja: 2016-03-19). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-02-20].
  6. a b c F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.): Ibis, spoonbills, herons, hamerkop, shoebill, pelicans (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-02-20].
  7. a b c d e Salim Ali & S. Dillon Ripley: Handbook of the Birds of India and Pakistan. T. 1. 1979, s. 88-89. ISBN 978-0195655063.
  8. a b c Neil McKilligan: Herons, Egrets and Bitterns: Their Biology and Conservation in Australia. CSIRO PUBLISHING, 2005, s. 117-118. ISBN 978-0-643-09133-7.
  9. Black Bittern Ixobrychus flavicollis. BirdLife International. [dostęp 3 marca 2019].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]