Bączek nowozelandzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bączek nowozelandzki
Ixobrychus novaezelandiae[1]
(Purdie, 1871)
Ilustracja z 1873
Ilustracja z 1873
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd pelikanowe
Podrząd czaplowce
Rodzina czaplowate
Rodzaj Ixobrychus
Gatunek bączek nowozelandzki
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EX pl.svg

Bączek nowozelandzki (Ixobrychus novaezelandiae; maor. kaoriki[3]) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny czaplowatych. Występował na obydwu wyspach Nowej Zelandii. W 2001 opisano również szczątki subfosylne z Wysp Chatham. Wymarł przed XX wiekiem z nieznanych przyczyn.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał A. C. Purdie na łamach Transactions and proceedings of the New Zealand Institute. Holotyp odłowiono w okolicy jeziora Wakatipu na nowozelandzkiej Wyspie Południowej. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Ardeola Novæ Zelandiæ[4]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza bączka nowozelandzkiego w rodzaju Ixobrychus pod nazwą I. novaezelandiae[5]. Spreparowane okazy przechowywane są w zbiorach w Wellington i Tring[6]. Dwa znane okazy mogą pochodzić z Wyspy Północnej, nie jest znane miejsce ich przechowywania i nie można ustalić z pewnością ich pochodzenia. Wiadomo o 13 okazach, które miały pochodzić z Wyspy Południowej, z czego lokalizacja części z nich jest nieznana[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosiła około 36 cm[6]. Wymiary holotypu (oryginalne podane w calach, z dokładnością do 0,25 cala ≈ 6 mm): długość dzioba (od końcówki do kącika) 7 cm, długość skrzydła 15 cm[4]. Upierzenie po bokach głowy, szyi i w górnej części piersi było rude, jaskrawe. Spód ciała biały, podobnie jak brew i gardło. Wierzch głowy i tył szyi czarne. Grzbiet, kuper i sterówki czarne. Pokrywy skrzydłowe płowe, lotki II rzędu białe, lotki I rzędu czarne. Dziób żółtopomarańczowy, nogi żółtawe[6].

Zasięg, ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Dwa okazy odłowione na Wyspie Północnej miały pochodzić z Tauranga i Wanganui. Znane są również subfosylne szczątki odkryte na tej wyspie, odkryte m.in. w okolicy jeziora Poukawa. Okazy na Wyspie Południowej zostały pozyskane w okolicy jezior Kaniere i Akatipu oraz w dystrykcie Westland. Szczątki subfosylne datowane na holocen odkryto także na Wyspach Chatham, co prawdopodobnie wskazuje na niegdysiejsze istnienie tam populacji bączków nowozelandzkich[7]. Najprawdopodobniej ptaki te zamieszkiwały słodkowodne mokradła[8]. Pewnych informacji o zwyczajach bączków nowozelandzkich dostarczył Bullerowi Docherty. Obserwował je w słonych nadbrzeżnych lagunach. Żywiły się małymi rybami lub nasionami nadbrzeżnych roślin, prowadziły samotniczy tryb życia. Jedno jajo, wydobyte z zabitego ptaka, miało być duże. Ptaki gniazdowały na ziemi w zaciemnionych miejscach. Docherty nie miał okazji usłyszeć ich głosu[6]. Jeden ptak obserwowany w niewoli miał podczas spoczynku trzymać głowę wciągniętą, spoczywającą między skrzydłami, zaś zaalarmowany lub podekscytowany wyciągał się w górę. Zaniepokojony obecnością kota miał z siebie wydobyć osobliwe pstrykające zawołanie. W innych sytuacjach zdenerwowania odzywał się głosem podobnym do głosu zimorodków, ale nie tak głośnym[6].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje bączka nowozelandzkiego za gatunek wymarły (EX, Extinct)[8]. Pierwszy okaz pozyskano w 1836 w Tauranga; mógł być to zabłąkany ptak. W marcu 1868 dwa okazy odłowiono w okolicy rzeki Kanieri w Westland. Holotyp pochodził sprzed 9 sierpnia 1870[6]. Przyczyny wymarcia nie są znane. Większość wymarłych nowozelandzkich ptaków padła ofiarą wprowadzonych drapieżników i nadmiernego odłowu[8]. Buller obserwował jednego osobnika w niewoli w maju 1871, miał być stosunkowo oswojony[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ixobrychus novaezelandiae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Ixobrychus novaezelandiae. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. New Zealand plant and vertebrate species known to be extinct. W: Tennyson, Alan, and Paul Martinson. Extinct birds of New Zealand. Wellington: Te Papa Press, 2006 [on-line]. [dostęp 3 maja 2017].
  4. a b A. C. Purdie. On a (supposed) New Species of Bittern, from the Lake District. „Transactions and proceedings of the New Zealand Institute”. 3, s. 99, 1870. 
  5. Frank Gill & David Donsker: Storks, ibis & herons. IOC World Bird List (v7.2), 20 kwietnia 2017. [dostęp 3 maja 2017].
  6. a b c d e f g Julian P. Hume, Michael Walters: Extinct Birds. A&C Black, 2012, s. 70–71. ISBN 978-1-4081-5862-3.
  7. a b Gill B.J.; Bell, B.D.; Chambers, G.K.; Medway, D.G.; Palma, R.L.; Scofield, R.P.; Tennyson, A.J.D.; Worthy, T.H.: Checklist of the birds of New Zealand, Norfolk and Macquarie Islands, and the Ross Dependency, Antarctica. Wyd. 4. Wellington: Te Papa Press & Ornithological Society of New Zealand, 2010.
  8. a b c New Zealand Little Bittern Ixobrychus novaezelandiae. BirdLife International. [dostęp 3 maja 2017].