Błotniarka jajowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Błotniarka jajowata
Radix balthica
(Linnaeus, 1758)
Najbardziej charakterystyczna forma ampla
Najbardziej charakterystyczna forma ampla
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ mięczaki
Gromada ślimaki
Podgromada płucodyszne
Rząd nasadooczne
Rodzina błotniarkowate
Rodzaj Radix
Gatunek błotniarka jajowata
Synonimy
  • Helix balthica Linnaeus, 1758
  • Lymnaea peregra (O. F. Müller, 1774)
  • Radix peregra (O.F.Muller, 1774)
  • Lymnaea ovata Draparnaud, 1805
  • Radix ovata (Draparnaud, 1805)
  • Lymnaea limosus Cantraine, 1840
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Błotniarka jajowata (Radix balthica) – gatunek ślimaka wodnego z rodziny błotniarkowatych (Lymnaeidae), do 2001 roku opisywany pod nazwą Radix ovata. Obecnie ta nazwa nie jest już stosowana[2].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek liczny i dość pospolity w północnej i zachodniej Eurazji[2]. Występuje w rzekach, stawach, zbiornikach okresowych, a nawet w wodach lekko zasolonych (także w Bałtyku).

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Gatunek obejmuje osobniki z muszlami, których skrętka stanowi 1/4 do 2/5 całej wysokości muszli, natomiast wrzeciono zwykle pozbawione jest fałdki natomiast z ostatnim skrętem tworzy prawie prostą linię. Dołek osiowy zasłonięty lub szczelinowy. Muszla cienka i prześwitująca, w ogólnym zarysie jajowata lub kulistojajowata, składająca się z 2 do 5 zwojów. Powierzchnia nieregularnie paskowana lub młotkowana, barwy żółtawej, jasnorogowej, rzadko ciemniejsza. Brzeg otworu zazwyczaj ostry chociaż można spotkać osobniki o brzegu przypłaszczonym a nawet wywiniętym. Niektóre formy bardzo podobne do błotniarki uszatej i można je rozróżnić preparując układ rozrodczy.

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Odżywia się dostępną roślinnością: bakteriami, glonami (glony nitkowate i okrzemki), a także roślinami naczyniowymi oraz pokarmem zwierzęcym (martwe organizmy, jaja zwierząt wodnych, itp.). W okresie letnim ślimaki gromadzą się przy powierzchni wody, gdzie pobierają tlen, zimą, kiedy jest lepsze natlenienie są bardziej rozproszone. Tlen pobierają przez płuca i całą powierzchnią ciała. Szczyt sezonu rozrodczego przypada na maj, zaś sezon zaczyna się już w marcu i kończy późnym latem. Kokony jajowe od 2 do 5 cm zawierają od 20 do 180 jaj. Ślimaki wykluwają się po 20–30 dniach natomiast dojrzałość płciową uzyskują po 3 miesiącach.

Błotniarka jajowata jest żywicielem przywry Clinostomum complanatum[3]

Konchiologia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie gatunek ten dzielono na kilka odrębnych i kilkanaście odmian. Obecnie w konchiologii wyróżnia się tylko 4 odmiany typowe, tworzące jednak wiele form o cechach pośrednich. Poniżej zachowano oryginalne nazwy, choć ich klasyfikacja biologiczna mogła ulec zmianie.

Lymnaea peregra v. typica[edytuj | edytuj kod]

Lymnaea peregra v. typica O.F.Müller – ma muszlę stosunkowo grubościenną i zwartą, barwy jasnobrunatnej lub rogowej o 4 do 5 skrętach i skrętce tępo zakończonej, zajmującej 1/3 do 2/5 wysokości. Dolna połowa otworu jajowata, górna trójkątnie zaostrzona. Forma typowa dla niewielkich, często wysychających zbiorników, zbiorników górskich (zimnych) oraz wód termalnych. Dobrze znosi wysychanie, a nawet może prowadzić życie amfibiotyczne (wychodzi na ląd). Muszla 7-22 mm wysokości i 5-13 mm szerokości.

Formy typica oraz ovata
Formy typica oraz ovata

Lymnaea peregra v. ovata[edytuj | edytuj kod]

Muszle formy ovata
Muszle formy ovata

Lymnaea peregra v. ovata Drap. Muszla cienkościenna, barwy żółtej lub rogowej, jajowata z ostatnim skrętem znacznie rozdętym. Skrętów 4 lub 4 i pół, skrętka stożkowata i ostro zakończona, zajmuje 1/4 wysokości muszli. Wysokość 15-30 mm, szerokość 9-20 mm. Otwór jajowaty w górnej części trójkątny. Zamieszkuje rzeki i zbiorniki gęsto zarośnięte roślinnością.

Lymnaea peregra v. lagotis[edytuj | edytuj kod]

Lymnaea peregra v. lagotis Schr. – skrętka tępo zakończona, stanowi 1/3 wysokości muszli, skręty wyraźnie, schodkowato oddzielone od siebie. Ostatni skręt silnie rozdęty, z otworem uchowatym (mylona z błotniarką uszatą). Skrętów 4-5. Muszla o wysokości 15-25 mm i szerokości 10-20 mm. Typowa forma dla zbiorników z wodą niezanieczyszczoną, dlatego najrzadziej spotykana.

Lymnaea peregra v. ampla[edytuj | edytuj kod]

Forma ampla. Ślimak z drugiej muszli nie wybudził się z anabiozy albo po wybudzeniu miał o wiele gorsze warunki

Lymnaea peregra v. ampla Hartm – ma muszlę prawie kolistą. Skrętka ostro zakończona, ledwie zauważalna wobec ogromu ostatniego skrętu. Jego górny brzeg często osiąga poziom, a nawet przewyższa szczyt skrętki. Skrętów 3 lub 3 i pół. Skorupka jasna, często prążkowana (w strukturze grubsze (ciemniejsze) żebra wzmacniające).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Radix balthica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  2. 2,0 2,1 Species summary for Radix balthica (ang.). AnimalBase, 2011. [dostęp 10 grudnia 2011].
  3. Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 194. ISBN 978-83-01-16108-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piechocki A., Ślimaki, z cyklu Fauna Słodkowodna Polski, Warszawa 1979, ISBN 83-01-01143-2