Baśń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Litografia Gustave Doré przedstawiająca Czerwonego Kapturka z wilkiem

Baśń (odmiana bajki, właściwie "bajka magiczna"[1]) – jeden z fantastycznych gatunków epickich, zazwyczaj niewielkich rozmiarów, przynależy do folkloru.

Dominują w niej elementy fantastyki; opowiada o siłach nadprzyrodzonych, cudownych zdarzeniach, nadnaturalnych postaciach i zjawiskach. Jednymi z ważniejszych cech baśni są nieokreślony czas, miejsce akcji oraz autor, ponieważ baśnie były wielokrotnie przeobrażane przez bajarzy, ich pierwowzór, podobnie jak twórca, zatarły się w pamięci. Zawiera ludową mądrość, przedstawia wierzenia ludowe i magiczne; baśń może przenikać się z podaniami, legendami, opowiadaniami wspomnieniowymi.

Analiza Brunona Bettelheima[edytuj]

Zdaniem Brunona Bettelheima baśń ukazuje problemy egzystencjalne w sposób zwarty i prosty, w formie przyswajalnej dla dziecka. Jej specyficzne cechy (m.in. odszczegółowienie fabuły oraz bohaterowie, którzy reprezentują określony typ, a nie niepowtarzalne indywiduum) sprawiają, że baśń może dostarczyć dziecku objaśnień dotyczących jego własnej psychiki i wspiera rozwój dziecięcej osobowości, dojrzewanie.

Bruno Bettelheim wskazuje na stałe motywy w baśniach, pozwalające dziecku pokonać lęki przed dorastaniem i usamodzielnieniem, oderwaniem od rodziców oraz lęki związane z płcią przeciwną. Baśnie zdaniem Bettelheima pełnią funkcję terapeutyczną, a także przekazują podstawową wiedzę na temat kultury, w której dziecko dorasta[2].

Cechy baśni[edytuj]

  • Baśń jest utworem nasyconym cudownością związaną z wydarzeniami magicznymi.
  • Ukazuje ona dzieje ludzkich bohaterów swobodnie przekraczających granice między światem poddanym motywacjom realistycznym a sferą działania sił nadnaturalnych.
  • Fantastyczny świat baśni jest zaludniony krasnoludkami, skrzatami, czarownicami, wróżkami, dobrymi i złymi duchami, królewiczami, rycerzami.
  • Konstrukcja zdarzeń fabularnych jest nieskomplikowana.
  • Zdarzenia rozgrywają się w nieokreślonym miejscu i czasie.
  • Schemat kompozycyjny oparty jest na tryumfie dobra nad złem.
  • Baśń utrwala zasadnicze elementy ludowego światopoglądu:
    • wiarę w nieustającą ingerencję mocy nadprzyrodzonych,
    • antropomorficzną wizję przyrody,
    • niepisane normy moralne,
    • ideały sprawiedliwych zachowań

Motywy baśniowe[edytuj]

Do motywów baśniowych zaliczają się:

  • motyw walki dobra ze złem.
  • przenikanie się świata nadprzyrodzonego z realnym
  • motyw zwycięstwa miłości, sprawiedliwości i dobra
  • motyw mędrca. W baśniach często występuje postać, której wiedza jest ogromna, niedostępna dla większości śmiertelników. Mędrzec posiada także niesamowite moce służące wpływaniu na świat i inne osoby. Ta osoba jest swoistym wykładnikiem moralnym, drogowskazem dla innych bohaterów.
  • motyw wędrówki
  • motyw postaci nadprzyrodzonych, takich jak wróżki, trole i inne.

Najsłynniejsze zbiory baśni[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Morfologia bajki magicznej, przeł. Paweł Rojek, Kraków 2011
  2. Bruno Bettelheim, Cudowne i pożyteczne: O znaczeniach i wartościach baśni,Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1985. ISBN 83-06-01118-X