Bażant zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Bażant)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bażant zwyczajny
Phasianus colchicus[1]
Linnaeus, 1758
Samiec
Samiec
Samica
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd grzebiące
Rodzina kurowate
Rodzaj Phasianus
Gatunek bażant zwyczajny
Synonimy
  • Phasianus cochlinus
Podgatunki
  • P. c. septentrionalis T. Lorenz, 1889
  • P. c. colchicus Linnaeus, 1758
  • P. c. talischensis T. Lorenz, 1889
  • P. c. persicus Severtsov, 1875
  • P. c. principalis P. L. Sclater, 1885
  • P. c. chrysomelas Severtsov, 1875
  • P. c. zarudnyi Buturlin, 1904
  • P. c. bianchii Buturlin, 1904
  • P. c. zerafschanicus Tarnovski, 1891
  • P. c. turcestanicus T. Lorenz, 1896
  • P. c. mongolicus J. F. Brandt, 1844
  • P. c. shawii D. G. Elliot, 1870
  • P. c. tarimensis Pleske, 1889
  • P. c. vlangalii Przewalski, 1876
  • P. c. strauchi Przewalski, 1876
  • P. c. sohokhotensis Buturlin, 1908
  • P. c. satscheuensis Pleske, 1892
  • P. c. hagenbecki Rothschild, 1901
  • P. c. edzinensis Sushkin, 1926
  • P. c. alaschanicus Alphéraky & Bianchi, 1908
  • P. c. kiangsuensis Buturlin, 1904
  • P. c. karpowi Buturlin, 1904
  • P. c. pallasi Rothschild, 1903
  • P. c. suehschanensis Bianchi, 1906
  • P. c. elegans D. G. Elliot, 1870
  • P. c. decollatus Swinhoe, 1870
  • P. c. rothschildi La Touche, 1922
  • P. c. takatsukasae Delacour, 1927
  • P. c. torquatus J. F. Gmelin, 1789
  • P. c. formosanus D. G. Elliot, 1870
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     zasięg pierwotny

     introdukowany

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło bażant w Wikisłowniku

Bażant zwyczajny, bażant szlachetny, bażant łowny, bażant kolchijski, bażant, bażant pospolity, bażant obrożny, bażant właściwy (Phasianus colchicus) – gatunek średniej wielkości, zasadniczo osiadłego (choć samce mogą koczować) ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie nie zamieszkiwał Europy poza deltą Wołgi. Był to ptak azjatycki zamieszkujący Kaukaz i Zakaukazie oraz pas od Iranu po Mandżurię, Chiny i północną część Półwyspu Indochińskiego. Introdukowany w całej Europie, Ameryce Północnej, Japonii, na Hawajach i w Nowej Zelandii. Nie odbywa wędrówek.

Spotkać go można na całym obszarze niżowym kraju, choć występuje nierównomiernie, rzadko w północnych regionach. Jest nielicznym, miejscami średnio licznym, ptakiem lęgowym. W Polsce aklimatyzowano różne podgatunki, stąd rozmaitość występujących u nas ptaków. Pierwsze bażanty znalazły się w polskiej awifaunie w XVI wieku. Populacje podtrzymuje wsiedlanie ptaków przez myśliwych dla celów łowieckich. Zimują u nas, ale nie są to ptaki wytrzymałe na bardzo niekorzystne warunki klimatyczne i dość często mogą ginąć w okresach większych mrozów i śniegów, zwiększa się wtedy udział bażantów introdukowanych przez człowieka.

Azja Środkowa i Południowo-Wschodnia była miejscem w którym dawniej dochodziło do powstawania i rozprzestrzeniania się różnych gatunków bażantowatych. Za rozprzestrzenienie tego ptaka na zachód był odpowiedzialny człowiek, który w czasach Starożytnej Grecji i Rzymu (3 300 lat temu) wprowadził go na tereny basenu Morza Śródziemnego, we Włoszech, Francji i Niemczech. Pod koniec średniowiecza doszło do kolejnej fali sztucznego wprowadzania. Wtedy to bażanty zaaklimatyzowały się w całej umiarkowanej strefie Europy, a także w Ameryce Północnej. Np. w Czechach znano go już w XI wieku. Antropogeniczna introdukcja powiodła się też w Japonii, Nowej Zelandii i na Hawajach. O tak dużym sukcesie zasiedlania i umiejętności przystosowania do nowych obszarów zadecydowała duża różnorodność warunków jakie panują na pierwotnych terenach zasięgu. Jest to zarazem jedyny kurak, który sztucznie odchowywany adaptuje się bez problemów do środowiska naturalnego.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

GALERIA
Samiec
Samiec

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

To jeden z największych polnych grzebiących ptaków Europy (zaraz po głuszcu). Podobnie jak inne bażantowate ma charakterystycznie potężne nogi (dłuższe niż u kuropatwy), które pozwalają na szybkie i wytrwałe poruszanie się po ziemi. Występują tam ostrogi, a stopy zakończone są trzema palcami. Pazury są silne, ale tępo zakończone, w przeciwieństwie do ptaków drapieżnych. Służą bowiem do rozgrzebywania gleby i przyziemnej roślinności. Dziób ma specyficzny kształt – dość potężny, na zewnątrz lekko wypukły, a koniec górnej szczęki zachodzi nieco na dolną. Umożliwia to chwytanie i uśmiercanie ofiar.
Samce są znacznie większe od samic z dłuższym, ostro zakończonym ogonem (do 50 cm) i kolorową szatą godową – najczęściej zielona głowa z metalicznym połyskiem i dwoma małymi czubkami, wokół oczu naga czerwona skóra o kształcie płatków, na szyi biała obroża o różnej szerokości. Rdzawo złote plecy z fioletowym połyskiem, pióra zakończone jasno. Pstre barki z łuskowym rysunkiem, przód brązowoczarny z połyskiem, pióra szaro zakończone. Brzuch czarny. Ogon żółtobrunatny, długi z czarnym pręgowaniem, znacznie wydłużony. Samica mniejsza, o barwach ochronnych – wierzch popielato-rudy o nieregularnym, poprzecznym jasno-ciemnym prążkowaniu, spód jaśniejszy, nieomal pozbawiony plam. Stosunkowo często występują osobniki ciemniejsze z przewagą barwy zielonej, fioletowej lub brunatnej. Młode ptaki wyglądają podobnie do dorosłej samicy, ale mają od niej krótszy ogon. Wielkością dorównuje kurze domowej. Podobnie jak ona, to ptak towarzyski, tworzy małe grupy.

Zbliżenie na barwne upierzenie bażanta

Wiek koguta poznaje się po ostrodze, która służy w czasie walk z innymi samcami. Na niej od 2 roku życia dochodzi jeden pierścień, aż do końca życia, zatem liczba przeżytych lat jest o jeden większa niż liczba pierścieni. Najstarszy bażant, którego zaobserwowano, miał 27 lat. Tak dokładne oznaczenie wieku osobnika jest rzadką możliwością w przypadku innych ptaków.

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

  • Długość ciała ok. 68-80 cm, kogut ok. 85-95 cm łącznie z ogonem
  • Rozpiętość skrzydeł 68-85 cm
  • Masa ciała samca do 1,5 kg, samicy do 1 kg

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Przestraszony kogut ukrywa się po krótkim przelocie

Zdolności adaptacyjne sprawiły, że bażant jest najliczniejszym dużym ptakiem w Europie Środkowej występującym na otwartych przestrzeniach. Zasiedla otwarte tereny o licznych śródpolnych krzewach, skraje pól, szuwarów, świetlistych lasów, śródpolne gaje, uprawne pola z zakrzewionymi miedzami i ugorami oraz nadrzeczne zarośla blisko wody – stawy, mokradła i rzeki. W okresie lęgowym odbywa tam toki i szuka pokarmu. Preferuje obszary, gdzie może skorzystać z kryjówek i zostać bezpiecznie na noc. Zimą wybiera siedliska bogatsze w kryjówki i chroniące przed wiatrem i wysokim śniegiem. Mogą to być pasy trzcin i doliny rzek, gdzie spotyka się często wtedy duże stada bażantów.
Te występują niekiedy blisko zabudowań ludzkich, gdzie mają zapewniony pokarm i tępią szkodniki na korzyść człowieka. Noce spędzają na większych gałęziach drzew i w krzewach na które wzlatują wieczorami.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Jajo bażanta zwyczajnego

Toki[edytuj | edytuj kod]

(audio)

Odgłos bażanta Phasianus colchicus

Wiosną zimowe grupy rozpadają się. Koguty oznaczają swe terytorium głośnym i przenikliwym okrzykiem „guu-gok” go-gok” po którym następuje kłapanie skrzydłami. Znajdującym się w jego rewirze samicom imponuje prezentami z pokarmu i postawą. Koguty mogą prowadzić walki ze sobą, ale nie są one zwykle krwawe. Mają kilka partnerek i tylko wyjątkowo tworzą pary monogamiczne.

Pisklęta około 1 godziny po wykluciu

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

To dołek w ziemi, pod osłoną traw lub gałęzi często w zbiorowiskach krzewiastych – niewielkie zagłębienie skąpo wyścielone puchem i trawą.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Jeden lęg w roku. Oliwkowoszare jaja w liczbie 10 do 12 (wyjątkowo do 18) w jednym gnieździe. W wyjątkowych sytuacjach (zniszczenie gniazda przez drapieżniki) kura niesie jaja po raz drugi, a czasem trzeci. W warunkach wolierowych jedna kura znosi do 60 jaj. Okres nieśności od połowy kwietnia do lipca.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja wysiadywane przez okres 24-28 dni, wyłącznie przez samicę, która potem sama wodzi pisklęta. Młode, zagniazdowniki, już po paru godzinach od wyklucia same się poruszają, a podlatywać mogą w wieku 12 dni. Potrafią wyszukiwać i zbierać pożywienie. Kura opiekuje się nimi jednak jeszcze przez 2 miesiące.

Wartość reprodukcyjna[edytuj | edytuj kod]

O wartości reprodukcyjnej ptaków decyduje częstotliwość krycia i wartość biologiczna jaj. Pod koniec sezonu reprodukcyjnego obserwuje się inwolucję jąder i zanikanie procesu spermatogenezy. Masa jaj od jednej nioski w jednym sezonie wynosi 1,2–1,6 kg. Użytkowanie bażantów w chowie zamkniętym może trwać kilka lat. Kury jednoroczne znoszą więcej jaj, starsze mniej, lecz o lepszej wartości biologicznej. W indywidualnej ocenie nioski bierze się pod uwagę następujące cechy: datę zniesienia pierwszego i ostatniego jaja, liczbę zniesionych jaj, masę jaj w 3 i 8 tygodniu nieśności, liczbę i długość serii oraz przerw w nieśności i wyniki wylęgowości. Nieśność bażantów w szczytowym okresie może wynosić nawet 80%.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Pokarm roślinny – zimą i po zbiorach zbóż latem nasiona i owoce leśne bylin oraz roślin drzewiastych, oprócz tego zielone roślin, korzonki, jagody i ziarno chwastów i zbóż. Latem dieta wzbogacona jest o duże ilości owadów, w tym stonkę ziemniaczaną oraz mrówki (i ich jaja),muchy, poza tym dżdżownice, ślimaki. Czasem mogą być to nawet żaby, jaszczurki, gryzonie, małe ryby i padlina. Podobnie jak u innych ptaków grzebiących młode żywią się przede wszystkim pożywieniem zwierzęcym. Pokarmu szukają na ziemi – chodzą lub podbiegają w razie potrzeby. Rozgrzebują też glebę pazurami i dziobem wybierają pokarm. Jego skład zależy od możliwości danego siedliska i pory roku.

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Według księdza Jana Twardowskiego „jak bażanty co nigdy nie chodzą parami” (wiersz „Bliscy i oddaleni”).

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Samiec łowny z okresem polowań: od 1 października do końca lutego. Samica wyłącznie na terenach Ośrodków Hodowli Zwierzyny (OHZ), gdzie prowadzi się wolierową hodowlę bażanta od 1 października do 31 stycznia.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wykształciło się wiele lokalnych odmian bażanta, czego wynikiem jest duża liczba opisanych podgatunków. Obecnie wyróżnia się ich ich około 30[3][4][5]:

  • P. colchicus septentrionalis – północny Kaukaz.
  • P. colchicus colchicusbażant zwyczajnyKaukaz Południowy (Gruzja, Armenia, Azerbejdżan).
  • P. colchicus talischensis – południowo-wschodni Kaukaz Południowy (Azerbejdżan, północno-środkowy Iran).
  • P. colchicus persicus – południowo-zachodni Turkmenistan, północno-wschodni Iran.
  • P. colchicus principalis – południowo-wschodni Turkmenistan, północno-zachodni Afganistan.
  • P. colchicus chrysomelas – północny Turkmenistan, zachodni Uzbekistan.
  • P. colchicus zarudnyi – wschodni Turkmenistan.
  • P. colchicus bianchii – południowo-wschodni Uzbekistan, południowo-zachodni Tadżykistan, północno-wschodni Afganistan.
  • P. colchicus zerafschanicus – południowy Uzbekistan.
  • P. colchicus turcestanicus – południowy Kazachstan.
  • P. colchicus mongolicus – południowo-wschodni Kazachstan, północny Kirgistan.
  • P. colchicus shawii – zachodnie Chiny.
  • P. colchicus tarimensisKotlina Kaszgarska.
  • P. colchicus vlangaliiKotlina Cajdamska.
  • P. colchicus strauchi – północno-wschodni Qinghai.
  • P. colchicus sohokhotensis – wschodnie Gansu.
  • P. colchicus satscheuensis – zachodnie Gansu.
  • P. colchicus hagenbecki – zachodnia Mongolia.
  • P. colchicus edzinensis – południowo-środkowa Mongolia.
  • P. colchicus alaschanicusNingxia.
  • P. colchicus kiangsuensis – północno-wschodnie Chiny.
  • P. colchicus karpowi – północno-wschodnie Chiny do Korei.
  • P. colchicus pallasi – północno-wschodnia Syberia, północno-wschodnie Chiny, północno-wschodnia Korea.
  • P. colchicus suehschanensis – północno-zachodni Syczuan, południowe Gansu.
  • P. colchicus elegans – zachodni Syczuan do północno-zachodniego Junnanu, północno-wschodnia Mjanma, wschodni Tybet.
  • P. colchicus decollatus – centralne Chiny.
  • P. colchicus rothschildi – południowo-wschodni Junnan, północno-zachodni Wietnam.
  • P. colchicus takatsukasae – południowo-zachodni Guangdong, północno-wschodni Wietnam.
  • P. colchicus torquatusbażant obrożny – wschodnie Chiny
  • P. colchicus formosanusRepublika Chińska.

Rozróżnia się je po wyglądzie kogutów, ponieważ kury i kurczęta praktycznie nie wykazują różnic. W Europie w różnych czasach wprowadzono różne rasy i ptaki o niejednakowym pochodzeniu, dlatego obecne tu bażanty stanowią mieszaninę form zwaną colchicus. Najbardziej od niej różni się bażant zielony P. c. versicolor z Japonii.

Przypisy

  1. Phasianus colchicus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Phasianus colchicus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Frank Gill, David Donsker: Family Phasianidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.5. [dostęp 2013-10-27].
  4. Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842. 
  5. Ring-necked Pheasant (Phasianus colchicus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-10-27].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o bażancie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]