Babiak (powiat kolski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wielkopolskiej wsi gminnej. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Babiak
Herb
Herb Babiaka
Gmach Urzędu Gminy
Gmach Urzędu Gminy
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat kolski
Gmina Babiak
Liczba ludności (2011) 1884[1]
Strefa numeracyjna (+48) 63
Kod pocztowy 62-620
Tablice rejestracyjne PKL
SIMC 0280809
Położenie na mapie gminy Babiak
Mapa lokalizacyjna gminy Babiak
Babiak
Babiak
Położenie na mapie powiatu kolskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kolskiego
Babiak
Babiak
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Babiak
Babiak
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Babiak
Babiak
Ziemia52°20′37″N 18°39′58″E/52,343611 18,666111
Kościół Przemienienia Pańskiego

Babiak – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak, położona na Pojezierzu Kujawskim.

Miasto prywatne Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie brzeskim, obwodzie kujawskim województwa mazowieckiego[2]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Babiak.

Historia[edytuj]

Wieś założona w 1784 roku na terenie leśnym jako wieś olęderska. Wkrótce potem Bonawentura Raczyński sprowadził do niej z Niemiec sukienników, w celu założenia osady fabrycznej. Na początku XIX wieku w Babiaku osiedli pierwsi Żydzi. Po pożarze w 1810 roku miejscowość została przeniesiona na drugi brzeg rzeczki Tyśmiennicy. W 1815 roku Babiak uzyskał prawa miejskie. Dane historyczne podają, że ludność Babiaka w 1827 roku wynosiła 521 osób, zajmował drugie miejsce pod względem ludności na terenie obecnej gminy, zaraz po Brdowie, który liczył wówczas 794 mieszkańców. Po powstaniu listopadowym dobra Kazimierza Baczyńskiego, obejmujące Babiak, Ozorzyn, Wawrzyny, Holendry i Trzebuchów zajęte w sekwestr przez jenerała Ksawerego Dąbrowskiego na mocy rozkazu feldmarszałka armji czynnej Paskiewicza - Erywańskiego w październiku roku 1831[3]. Nastąpił upadek rzemiosła, a w 1870 roku osada została zdegradowana do rangi wsi. W 1921 roku w Babiaku żyło 237 Żydów, co stanowiło 29,2% ogółu mieszkańców. W pierwszych dniach września 1939 roku rejon stacji kolejowej został zbombardowany przez lotnictwo niemieckie. Żydowscy mieszkańcy miejscowości, w liczbie około 240 osób, zostali przewiezieni do getta w Nowinach Brdowskich, a pod koniec grudnia 1941 roku wywiezieni do obozu w Chełmnie nad Nerem i tam zgładzeni[4]. W latach niemieckiej okupacji nazwa miejscowości została zmieniona na Waldau, a następnie na Babenwald. Dziś wieś jest lokalnym ośrodkiem handlu i usług. Klika lat temu władze czyniły zabiegi o odzyskanie praw miejskich, zakończone jednak niepowodzeniem ze względu na niewielkie rozmiary miejscowości. Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Lubotyń.

Zabytki[edytuj]

W centrum wsi zachował się prostokątny plac – dawny rynek miejski. Urządzono na nim niewielki park. W maju 1975 roku – w 30. rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem – ustawiono na placu głaz upamiętniający Polaków poległych na frontach II wojny światowej. Pomnik kryje ziemię z pól bitewnych (m.in. z Westerplatte, Lenino i Monte Cassino).

Jedynym ciekawszym zabytkiem z okresu istnienia miasta jest późnoklasycystyczny kościół poewangelicki (obecnie przekształcony w sklep spożywczy), zbudowany w 1823 roku. Jego elewacje rozdzielone są wnękami mieszczącymi okna. W fasadzie zachodniej znajduje się czterokolumnowy portyk, zwieńczony trójkątnym frontonem.

Zdesakralizowany kościół ewangelicki w Babiaku, obecnie sklep spożywczy

We wsi znajduje się kościół Przemienienia Pańskiego wybudowany został w stylu eklektycznym w 1907 roku. Przy jego budowie wykorzystano częściowo mury wzniesionej w latach 1857–1863 świątyni, której budowę przerwały władze rosyjskie po powstaniu styczniowym. Parafia Przemienienia Pańskiego w Babiaku administracyjnie należy do dekanatu izbickiego (diecezja włocławska).

Ponadto we wsi znajduje się synagoga, położona niemalże w centrum miejscowości, przekształcona w budynek mieszkalny, oraz cmentarz żydowski.

Transport[edytuj]

Wieś położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 263, łącząca Babiak z Kłodawą i Sompolnem oraz drodze lokalnej z Brdowa. 2 km na północ od centrum miejscowości znajduje się stacja kolejowa, położona na tzw. Magistrali węglowej.

Sport[edytuj]

W miejscowości działa klub piłkarski Nałęcz Babiak. Zespół seniorów tej drużyny występuje na boiskach konińskiej A-klasy. W latach świetności klub grał w konińskiej klasie okręgowej.

Przypisy

  1. Strona gminy Babiak dostęp 2013.03.26
  2. Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 6.
  3. Janusz Iwaszkiewicz, „Wykaz dóbr ziemskich skonfiskowanych przez rządy zaborcze w latach 1773 – 1867”, wyd. Rady Naczelnej organizacji ziemskich z okazji powszechnej wystawy krajowej w Poznaniu, Warszawa 1929
  4. ; zobacz stronę Żydowskiego Instytutu Historycznego poświęconą Babiakowi http://www.jewishinstitute.org.pl/pl/gminy/miasto/209.html

Bibliografia[edytuj]

  • Piotr Maluśkiewicz , Ziemia konińska – przewodnik turystyczny, Konin 1997, ​ISBN 83-86139-28-5
  • Andrzej Czesław Nowak, Koło, Kłodawa, Uniejów, Dąbie, Przedecz oraz okolice – przewodnik turystyczny, Poznań 1987, ​ISBN 83-85034-05-6

Linki zewnętrzne[edytuj]