Babka (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Babka
Ilustracja
Babka zwyczajna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina babkowate
Rodzaj babka
Nazwa systematyczna
Plantago L.
Sp. Pl. 112. 1753
Typ nomenklatoryczny
Plantago major L.[2]

Babka (Plantago L.) – rodzaj roślin z rodziny babkowatych. Obejmuje około 200[3]–270[4] gatunków. Występują one na całym świecie[5]. Rośliny te zasiedlają siedliska otwarte, bezdrzewne (pustynne, wydmowe, murawowe, łąkowe i solniskowe) przystosowane są do wiatropylności (drobne kwiaty skupione w wyniesionych, sztywnych kłosach, z długimi, wystającymi pręcikami[4]. Często związane są też z siedliskami kształtowanymi przez człowieka (np. europejska babka zwyczajna P. major nazwana została przez Indian północnoamerykańskich „śladami białego człowieka”)[6]; wiele gatunków to rośliny inwazyjne i chwasty[3]. Ze względu na dużą zawartość śluzów w nasionach są one wykorzystywane leczniczo i jako dodatki do żywności (np. babka płesznik P. afra)[3]. Babka pierzasta P. coronopus w Europie Zachodniej i P. major var. asiatica w Chinach spożywane są jako warzywa[6].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rośliny kosmopolityczne, ale najczęściej związane ze strefami klimatu umiarkowanego obu półkul, w obszarach tropikalnych często brak przedstawicieli[6]. Do obszarów o największym zróżnicowaniu gatunkowym należy Europa, gdzie rośnie 35[4]–36[3] gatunków, oraz Australia (24 gatunki) wraz z Nową Zelandią (9 gatunków)[4].

Gatunki flory Polski[7]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny zielne jednoroczne i wieloletnie), rzadko drewniejącymi półkrzewami[6]. Osiągają do 50 cm wysokości[4].
Liście
Często w przyziemnej różyczce, w innych przypadkach naprzeciwległe[4]. Liście pojedyncze, użyłkowane równoległe, blaszki rzadko pierzaste lub wcinane (babka pierzasta P. coronopus, P. palmata). Blaszka często zredukowana, a zamiast tego z rozszerzoną częścią centralną z wiązką środkową[6].
Kwiaty
Drobne, osadzone na długich, z reguły bezlistnych szypułkach, najczęściej w szczytowych kłosach. Wsparte są błoniastymi przysadkami. Działki kielicha cztery, zrośnięte u nasady. Płatki korony także cztery z zrośnięte u nasady, często błoniaste i przejrzyste. Pręciki cztery, z długimi nitkami pozwalającymi na eksponowanie pylników na ruchy powietrza (kwiaty są w większości wiatropylne, rzadko zapylane przez owady). Zalążnia górna dwu- lub czterokomorowa, zwieńczona pojedynczą szyjką słupka[4].
Owoce
Torebka otwierająca się pęknięciem w środkowej części oddzielającym górną część w formie wieczka. Nasiona nieliczne, stosunkowo duże, z łupiną nasienną śluzowaciejącą w kontakcie z wodą[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj z plemienia Plantagineae z rodziny babkowatych (Plantaginaceae)[1]. W obrębie rodzaju wyróżnia się trzy (Coronopus, Plantago i Psyllium) lub pięć sekcji (dodatkowo Littorella i Bougueria) – w drugim wypadku włączając tu często wyodrębniane w osobne rodzaje rośliny[8]. O ile włączenie do Plantago wydzielanego wcześniej monotypowego rodzaju Bougueria z andyjskim gatunkiem B. nubicola (=Plantago nubicola (Decne.) Rahn) jest uzasadnione (rodzaj ten jest zagnieżdżony w obrębie drzewa filogenetycznego Plantago), o tyle pozycja rodzaju brzeżyca Littorella jest dyskusyjna – rośliny do niego włączane są siostrzane wobec Plantago sensu stricto[9].

Wykaz gatunków[10][11][12]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-06].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
  3. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 727. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 249. ISBN 0-333-74890-5.
  5. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. a b c d e Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 277-278. ISBN 83-7079-779-2.
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. Genus: Plantago L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-01-13].
  9. Ronald K. Hoggard, Paul J. Kores, Mia Molvray, Gloria D. Hoggard, David A. Broughton. Molecular systematics and biogeography of the amphibious genus Littorella (Plantaginaceae). „American Journal of Botany”. 90, 3, s. 429-435, 2003. DOI: 10.3732/ajb.90.3.429. 
  10. Plantago. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-01-13].
  11. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  12. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 142-143. ISBN 978-83-925110-5-2.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]