Bagno Jacka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bagno Jacka
{{{Opis_zdjęcia}}}
Rezerwat przyrody Bagno Jacka
Rodzaj rezerwatu torfowiskowy
Państwo  Polska
Data utworzenia 1981-09-21
Akt prawny M.P. z 1981 r. Nr 26, poz. 231 §1
Powierzchnia 19,76 ha
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Bagno Jacka
Bagno Jacka
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Bagno Jacka
Bagno Jacka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bagno Jacka
Bagno Jacka
Ziemia52°15′28,05″N 21°13′01,08″E/52,257792 21,216967
Rezerwaty przyrody w Polsce
Bagno Jacka, zbiornik południowy (A[1]) jesienią. 1993 r.
Zbiornik południowy (A[1]), w głębi zbiornik środkowy (B[1]). 1991 r.
Zbiornik środkowy (B[1]). 1991 r.

Rezerwat przyrody Bagno Jacka – torfowiskowy rezerwat przyrody znajdujący się na terenie dzielnicy Warszawy Wesoła (województwo mazowieckie). Leży na obszarze lasów Rembertowsko-Okuniewskich, w kompleksie wałów wydmowych, tuż przy drodze Warszawa-Węgrów.

Nazwa[edytuj]

Bagno Jacka to nazwa bagna i rezerwatu. Pojawiła się dopiero po II wojnie światowej, jej pochodzenie nie jest znane. Teren pamiętany jest przez starszych mieszkańców Wesołej bardziej jako bagno „Bartek”[1].

Położenie i obszar[edytuj]

Rezerwat znajduje się w warszawskiej dzielnicy Wesoła[2][a] (województwo mazowieckie), na północ od ul. Okuniewskiej[1][b], czyli odcinka drogi wojewódzkiej nr 637 (DW637) (Warszawa-Węgrów)[4][5][c].

Położony jest na obszarze lasów Okuniewsko-Rembertowskich[6][1], w oddziale 279 nadleśnictwa Drewnica[7]. Rezerwat znajduje się w zagłębieniu terenu, sąsiadując od północy i południa z wydmami, obejmując granicami część wydmy na północy[1].

Powierzchnia rezerwatu wynosi 19,76 ha[8][9] (według dawnych pomiarów 19,45 ha[10]).

Ochrona przyrody[edytuj]

Rezerwat został utworzony zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 21 września 1981 r. w celu ochrony torfowiska przejściowego z charakterystyczną florą i fauną[10].

Rezerwat nie ma planu ochrony[11]. Jego wnętrze nie jest więc udostępnione do zwiedzania[12][13]. Powodem jest wrażliwość pokrywy roślinnej torfowiska na wydeptywanie oraz sezonowe zagrożenie pożarami2017-01[potrzebny przypis].

Dla przetrwania „Bagno Jacka” konieczna jest ciągła edukacja sozologiczna okolicznych mieszkańców oraz utworzenie postulowanej od wielu lat strefy ochronnej o powierzchni ok. 40 ha[1].

Rezerwat położony jest na specjalnym obszarze ochrony siedlisk (SOOS) Natura 2000 „Poligon Rembertów” (PLH140034)[14] oraz Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 42/14.02.2007 r., poz. 870)[15][16].

Ogólna charakterystyka[edytuj]

Jest to śródleśne torfowisko[10][1]. Teren obejmuje dawne wyrobiska potorfowe, obecnie zarastające roślinnością torfowiska przejściowego. W rezerwacie znajdują się trzy zbiorniki wodne, w monografii na temat Bagna Jacka pod redakcją Przemysława Stolarza oznaczone literami A, B i C[1][d]:

  • zbiornik południowy, torfianka południowa (A)
  • zbiornik środkowy, torfianka środkowa (B)
  • zbiornik północny, torfianka północna (C)

Największy zbiornik (A), widoczny z ulicy Okuniewskiej, może mieć pochodzenie naturalne. Torfianki B i C są już prawie całkowicie pokryte przez pło torfowcowe (trzęsawisko)[1].

W granicach rezerwatu znajdują się również łąka, fragment wydmy, zalesione piaski, teren ruderalny, nasypy i groble[1].

Flora[edytuj]

Wełnianki na zbiorniku środkowym (B[1]). 1996 r.

Rezerwat został powołany w celu ochrony otoczonego lasami torfowiska przejściowego[10]. Częściowo pokryty jest jednak przez torfowisko wysokie, a na jego obszarze można znaleźć zbiorowiska roślinne charakterystyczne również dla torfowiska niskiego[1]. Dominującym zbiorowiskiem roślinnym „Bagna Jacka” jest brzezina bagienna. Poza brzeziną w rezerwacie występują szuwary turzycowe i trzcinowe, łozowiska, fragmenty boru bagiennego, wilgotnego i świeżego[potrzebny przypis].

Do 2011 roku w rezerwacie stwierdzono 345 gatunków roślin naczyniowych. W latach 2010-2011 potwierdzono występowanie 309 z nich. Są to wyniki badań całego rezerwatu, nie tylko torfowisk[1].

Gatunkami charakterystycznymi są[potrzebny przypis]:

a dla torfowiska przejściowego[1]:

Na terenie rezrwatu stwierdzono występowanie następujących gatunków chronionych roślin naczyniowych[1][e]:

Okrajek bagna, torfianki, torfowisko wysokie, łąka[1]

Część wsch., nasyp, granica, wydma[1]

W ciągu pierwszych 15 lat istnienia rezerwatu nie udało się potwierdzić występowania gatunków obserwowanych w latach siedemdziesiątych, takich jak[6]:

Wykryto również nie notowane wcześniej[6].

Na obrzeżach rezerwatu są spotykane gatunki roślin obcego pochodzenia, a nadmiernie rozwijające się drzewostany powodują zacienianie torfowiska i wycofywanie się charakterystycznych dla niego roślin[6][1] i owadów[1].

Na obszarze Bagna Jacka zaobserwowano 13 gatunków mszaków, z czego ochroną gatunkową są objęte[1][e]:

W rezerwacie stwierdzono występowanie 47 gatunków grzybów wielkoowocnikowych i 19 gatunków porostów[1].

Fauna[edytuj]

Ryby[edytuj]

W torfiankach stwierdzono 5 gatunków ryb, z czego ochroną gatunkową objęta jest wykryta w 2008 roku strzebla błotna[1][f]. Występuje też inwazyjny sumik karłowaty[1].

Płazy[edytuj]

W rezerwacie zaobserwowano 11 gatunków (oraz jednego mieszańca) płazów. Są to[1]:

Gady[edytuj]

Na Bagnie Jacka występują 4 gatunki gadów[1]:

Ptaki[edytuj]

Na Bagnie Jacka stwierdzono występowanie 136 gatunków ptaków: 62 lęgowych lub prawdopodobnie lęgowych, 35 zimujących, ponad 67 podczas wędrówek[1]. Poniżej są wymienione niektóre gatunki[1][6][g]:

Lęgowe (m. in)[6]

Gniazdujące okresowo

Zalatujące często[6]

Zalatujące podczas migracji wiosennej

Zalatujące sporadycznie[6]

Pojedyncze stwierdzenia[6]

Najliczniej występującym gatunkiem gniazdującym się na terenie rezerwatu jest piecuszek[6][1].

Ssaki[edytuj]

W rezerwacie stwierdzono 21 gatunków ssaków. Spośród nich ochroną gatunkową objęte są[6][f]:

Bagnik na Bagnie Jacka. 1996 r.

Na Bagnie Jacka można też spotkać łosia[1][6].

Przynależności gatunkowej nietoperzy nie udało się ustalić[1][6]. Niedawno stwierdzono jednak, że w wypluwkach puszczyka, którego rewir obejmował Bagno Jacka i tereny przyległe znajdowały się borowiec wielki i gacek brunatny. Ponadto w zrzutkach tych występowała m.in. ryjówka malutka, również objęta ochroną gatunkową[19].

Bezkręgowce[edytuj]

Bezkręgowce Bagna Jacka są mało poznane. Zaobserwowano 135 gatunków owadów, ale jest ich jednak prawdopodobnie wielokrotnie więcej. Niektóre z nich są chronione (zalotka białoczelna, zalotka większa, paź żeglarz, chronione trzmiele). Wśród pająków jest spotykany bagnik torfowy[1]. Raz zaobserwowano chronioną pijawkę lekarską[1].

Zmiany środowiskowe[edytuj]

Przed utworzeniem rezerwatu i na początku jego istnienia poziom wody na tym obszarze był wysoki, występowały nawet pływające wyspy[1].

Potem przez wiele lat poziom wód gruntowych był obniżony, w wyniku czego wycofało się wiele gatunków ptaków i owadów[1].

W latach 80-tych nastąpiła ekspansja brzozy, wolne od drzew pozostały jedynie trzęsawiska na trzech największych torfiankach[1].

W latach 2010-2011 miały tutaj miejsce wyjątkowo intensywne opady letnie. W ich wyniku wiosną 2011 roku całe torfowisko znalazło się pod wodą. W latach tych pojawiło się ponownie trzęsawisko, zmieniły zasięgi wielu gatunków roślin, wróciły wodne gatunki ptaków, spadła też liczebność gniazdującego na ziemi ptaków leśnych (w tym piecuszka). Podniesienie się poziomu wody gruntowej wywołało też gnicie i próchnienie drewna, co powinno zwiększyć ilość owadów zależnych od martwego drewna[1].

Wydobycie torfu[edytuj]

Torfowisko było eksploatowane maszynowo i zasypywane. Na jego obszarze znajdują się wspomniane wcześniej torfianki. Wciąż można też znaleźć ślady wydobywania torfu z lat 1939-1944 i wcześniejszych w postaci kopców i grobli. W okresie poprzedzającym utworzeniem rezerwatu torf pozyskiwano już tylko w niewielkim stopniu, a w 1986 roku ostatni raz stwierdzono jego ręczne wydobycie (czyli już po powstaniu rezerwatu)[1].

Odniesienia w kulturze[edytuj]

W latach 1970. właśnie w tym miejscu powstał film Andrzeja WajdyBrzezina”, dzięki czemu został utrwalony wygląd torfowiska sprzed 47 lat[potrzebny przypis].

Galeria[edytuj]

Uwagi

  1. Na podstawie porównania z mapą MSI[2].
  2. Stolarz 2011 podaje tylko wielokrotnie nazwę ulicy Okuniewskiej[1], położenie względem ulicy określone na podstawie planu Warszawy[3].
  3. Na podstawie porównania z mapami[4][5].
  4. Stolarz 2011 w tekście używa terminów zbiornik południowy, torfianka południowa, zbiornik środkowy, torfianka środkowa, torfianka północna, jednak na mapie torfianka północna jest podpisana jako zbiornik (C)[1].
  5. a b Na podstawie porównania listy gatunków stwierdzonych w rezerwacie[1] z listą gatunków chronionych[17].
  6. a b Na podstawie porównania listy gatunków stwierdzonych w rezerwacie[1] z listą gatunków chronionych[18].
  7. Wybór gatunków na podstawie Stolarza 1996 (dodane świergotek drzewny, krogulec, słonka, trzciniak, lerka (skowronek borowy), droździk, rybitwa rzeczna, kruk, zimorodek, brzęczka i dziwonia, usunięte dzierzba gąsiorek i pokrzewka jarzębata), status na podstawie Stolarza 2011[1], nazwy kategorii na podstawie Stolarza 1996[6] (dodane kategorie „Gniazdujące okresowo” i „Zalatujące podczas migracji wiosennej”).

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck cl cm cn co cp cq cr cs ct cu cv cw cx cy cz da db dc dd de df dg dh di dj dk dl dm dn do dp dq dr ds dt du dv dw dx dy dz ea eb ec ed ee ef eg eh ei ej ek el em en eo ep eq er es et eu ev ew ex ey Anna Fogel, Piotr Fogel, Ewa Stolarz, Jarosław Stolarz, Przemyslaw Stolarz: Rezerwat Bagno Jacka, monografia przyrodnicza. Przemysław Stolarz (red.). Warszawa: Centrum Ekologii Człowieka (CEC), 2011. ISBN 978-83-930252-2-0. [dostęp 2017-01-08]. Również na stronie: ResearchGate.
  2. a b Miejski System Informacji > Obszary MSI > Dzielnica Wesoła. Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie. [dostęp 2016-09-20].
  3. Warszawa. Atlas miasta i okolic. Skala 1 : 20 000. Warszawa: Daunpol Sp. z.o.o. Wydawnictwo Kartograficzne, 2009.
  4. a b Droga Wojewódzka 637. SISKOM - Stowarzyszenie Integracji Stołecznej Komunikacji. [dostęp 2017-01-09].
  5. a b Sieć dróg i zdjęcia satelitarne w programie Google Earth
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be Przemysław Stolarz. Rezerwat przyrody „Bagno Jacka”. „Chrońmy Przyrodę Ojczystą”. 52 (2), s. 95-98, 1996. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN. ISSN 0009-6172. [dostęp =2017-01-11]. 
  7. Serwis Ochrony Przyrody. Interaktywna mapa RDLP w Warszawie. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych (RDLP) w Warszawie. [dostęp 2017-01-09].
  8. Opracowanie ekofizjograficzne do Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego. „Mazowsze, Analizy i Studia (seria wydawnicza)”. 5 (30), s. 30, 2011. Warszawa: Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego w Warszawie. ISSN 1892-6322. [dostęp 2017-01-09]. 
  9. Program ochrony środowiska dla miasta stołecznego Warszawy na lata 2009–2012 z uwzględnieniem perspektywy do 2016 r.. Warszawa: Urząd Miasta Stołecznego Warszawy. Biuro Ochrony Środowiska, listopad 2009 r., s. 90. [dostęp 2017-01-09].
  10. a b c d Zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 21 września 1981 r. w sprawie uznania za rezerwaty przyrody. M.P. z 1981 r. Nr 26, poz. 231 Również na stronie: Monitor Polski
  11. (lista rezerwatów przyrody województwa mazowieckiego posiadających plan ochrony). Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (RDOŚ) w Warszawie. [dostęp 2017-01-09]. (na stronie RDOŚ w Warszawie Rezerwaty przyrody)
  12. Rezerwaty udostępnione społeczeństwu. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (RDOŚ) w Warszawie. [dostęp 2017-01-09]. (RDOŚ w Warszawie Rezerwaty przyrody)
  13. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880 Również na stronie: Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej
  14. Mapa specjalnego obszaru ochrony siedlisk Poligon Rembertów (PLH140034). Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2017-01-08].
  15. Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 42/14.02.2007 r., poz. 870: Rozporządzenie Nr 3 Wojewody Mazowieckiego z dnia 13 lutego 2007 r. w sprawie Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu; Załącznik nr 55 do rozporządzenia nr 3 Wojewody Mazowieckiego z dnia 13 lutego 2007 r. Opis przebiegu granicy Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu dla m. stoł. Warszawy Dzielnicy Wesoła – mapa w skali 1:25000. [data dostępu: 2017-01-08]
  16. Geoserwis GDOŚ. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2017-01-08].
  17. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin Dz.U. z 2014 r. poz. 1409 Również na stronie: Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
  18. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt Dz.U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1419 Również na stronie: Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
  19. Przemysław Stolarz, Grzegorz Lesiński. Kręgowce w pokarmie puszczyka Strix aluco w rezerwacie Bagno Jacka i na terenach przyległych. „Kulon”. 17, s. 107-110, 2012. ISSN 1427-3098. [dostęp 2017-01-11]. 

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]