Bamberg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w Bawarii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Bamberg
ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy  Bawaria
Zarządzający Andreas Starke
Powierzchnia 54,58 km²
Populacja (31.12.2016)
• liczba ludności
• gęstość

75 743[1]
1284 os./km²
Nr kierunkowy 0951
Kod pocztowy 96001
Tablice rejestracyjne BA
Położenie na mapie Bawarii
Mapa lokalizacyjna Bawarii
Bamberg
Bamberg
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Bamberg
Bamberg
Ziemia49°53′30″N 10°53′30″E/49,891667 10,891667
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Miasto Bamberga
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Typ kulturowe
Spełniane kryterium II, IV
Numer ref. 624
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1993
na 17. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Dawny ratusz w Bambergu
Dawny ratusz w Bambergu

Bambergmiasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Górna Frankonia, siedziba regionu Oberfranken-West oraz powiatu Bamberg, chociaż do niego nie należy. Leży nad rzeką Regnitz, która w odległości około 7 km od centrum miasta dwoma ramionami uchodzi do Menu.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie pierwsza wzmianka o Bambergu pochodzi z 902 roku z kroniki Regina z Prüm, w której wspomniano o grodzie lub obozie wojskowym (castrum) Babenberh, skąd wschodniofrankijski możnowładca Adalbert oraz jego bracia Adalhard i Henryk wyruszyli na bitwę z braćmi Eberhardem, Gebehardem i Rudolfem. W dokumencie z 973, dotyczącym przekazania grodu księciu bawarskiemu Henrykowi II Kłótnikowi przez Ottona II, zapisano jego nazwę w formie Papinberc[2]. W kolejnych latach nazwa miejscowości notowana była w formach Babinberg (976), Babenberge (985), Babenberc (1002), Bomberg (1003). Babenberg (1007), Pabunberg (1007–1014), Babunberch (1020), Bavenberc (1021), Bauenberg (1035), Mons Pavonis Babenberc (ok. 1070), Babenberch (1138), Babemberg i Bamberc (1157), Bamberc i Bamberg (1174)[3]. Na przestrzeni lat dokonała się asymilacja nb > mb, zaś sekwencja głoskowa -abe- uległa kontrakcji i przekształciła się w długie ā, skrócone z czasem do a[2].

Najwcześniejsze zapiski dotyczące znaczenia nazwy pochodzą z XI wieku. Odnotowana wówczas nazwa Bavoberch przekładana jest jako ‘góra Bavona’. W Chronica Boemorum Kosmasa podano, że nazwa pochodzi od imienia Pabo, które nosił właściciel miejscowości, zaś wraz z członem -berk oznacza ‘górę Pabona’. W XII wieku nazwę wywodzono od imienia Baba. W zapiskach z XIV wieku przytoczono historię o tym jak cesarz Henryk wzniósł zamek na górze, którą kupił od człowieka zwanego Pabo i nazwał twierdzę jego imieniem. W źródłach XVI-wiecznych pojawiła się hipoteza, że miano pochodzi od wyrazu Pfaffe ‘osoba duchowna’, które w dialekcie saksońskim wymawiane było jako Pape. W publikacji z 1658 wysnuto – w oparciu o dawne zapisy (Mons Pavonis, Pavonis montem) – przypuszczenie , że nazwa miejscowości jest proweniencji łacińskiej i bierze się od słowa pavo ‘paw’. Językoznawcy są zgodni co do drugiego członu nazwy -berg, że ma on charakter nazwy topograficznej wywodzącej się od staro-wysoko-niemieckiego berg, berch, berc ‘góra, wzgórze’. Pierwszy człon uznaje się najczęściej za pochodzący od nazwy osobowej Babo, Pabo, Bavo, Pabo, Papo[3], która mogła być formą skróconą imienia Adalbert[2]. Za prawdopodobne uważa się także założenie, że człon ten wywodzi się od żeńskiej nazwy osobowej Baba, Paba[3].

W łacinie najczęściej spotykanymi formami były Bamberga, Babeberga, Papeberga[2]. Forma „Bamberga” stosowana jest także w języku polskim, najczęściej w odniesieniu do wydarzeń i postaci historycznych (np. Otto(n) z Bambergi, Jan z Bambergi). Frekwencja tej formy znacząco zmalała na przełomie XIX i XX wieku, kiedy to dawne nazwy utworzone w wyniku adaptacji nazw w postaci łacińskiej z zakończeniem -a lub -ja zaczęły być wypierane przez formy oryginalne[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 963 Otton I uwięził tu Berengara i przetrzymywał aż do jego śmierci w 966. W 1007 król Henryk II założył w Bambergu biskupstwo, przy którym w XI wieku powstała szkoła przykatedralna. Nauczali w niej wybitni humaniści średniowiecza, między innymi Durand z Leodium, William z Ebersbergu i Ezzo z Bambergu.

W 1647 szkołę przekształcono w Akademię Ottona, a w 1773 w istniejący do dziś uniwersytet. Od XV wieku miasto posiadało autonomię na prawach republiki miejskiej, nie uzyskało jednak uprawnień wolnego miasta Rzeszy. Jako siedziba niezależnego biskupstwa Bamberg pozostał katolicki w okresie reformacji. Niezależne państewko biskupie istniało do czasów napoleońskich. W 1803 w ramach procesu mediatyzacji przeszło na własność królów Bawarii, a po I wojnie światowej stało się integralną częścią Niemiec. W czasie II wojny światowej uniknęło zniszczeń, dzięki czemu zachowało wiele zabytków ze wszystkich epok historycznych i niezaburzony układ przestrzenny.

Fabryka amunicji Bamberg („Muna”)[edytuj | edytuj kod]

W czasie I wojny światowej, w 1917, wybudowano fabrykę amunicji Bamberg („Muna”). Podczas II wojny światowej została reaktywowana i rozbudowana. W 1945 odkryto ją wraz z 67 budynkami, w większości bunkrami pełnymi amunicji. Każdy z bunkrów miał pojemność magazynowania 60 ton materiałów wybuchowych. W kwietniu 1945, 10 dni po wejściu amerykańskich sił do Bambergu, 2nd Platoon i 33rd Chemical Decontamination Company zdobyły fabrykę amunicji. Zdecydowano, że obiekt pozostanie pod administracją amerykańską[5].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Średniowieczne stare miasto bamberskie zostało w 1993 wpisane przez UNESCO na listę światowego dziedzictwa kulturowego.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Bamberg stanowi ważny węzeł kolejowy i żeglugi śródlądowej (początek Kanału Ren-Men-Dunaj). W mieście tym istnieje przemysł elektrotechniczny, włókienniczy, obuwniczy, oponiarski, piwowarski.

W Bambergu funkcjonuje dziewięć browarów oraz znana w Europie słodownia Malzfabrik Michael Weyermann. Najbardziej znany browar to Schlenkerla, warzący piwo ze słodu wędzonego. Na uwagę zasługuje też browar Spezial, działający od 1536.

Związki z Polską[edytuj | edytuj kod]

  • W 1121 biskup Otton z Bambergu rozpoczął misję chrystianizacyjną na Pomorzu Zachodnim.
  • Z Bambergu pochodzili niektórzy niemieccy koloniści osiedlający się w Wielkopolsce – stąd nazwa „bambrzy”.

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bamberg in Bamberg Stadt (Bayern), citypopulation.de [dostęp 2018-03-30]
  2. a b c d Der Name Bamberg (niem.). apfelweibla.de. [dostęp 2018-04-02].
  3. a b c Wolf-Armin Freiherr von Reitzenstein: Lexikon fränkischer Ortsnamen : Herkunft und Bedeutung. Oberfranken, Mittelfranken, Unterfranken. München: C.H.Beck, 2013, s. 33 i 34. ISBN 978-3-406-65803-7.
  4. Andrzej Czerny. Polskie nazewnictwo geograficzne świata: standaryzacja i kodyfikacja. „Przegląd Geograficzny”. tom 75, zeszyt 3, s. 455 i 456, 2003. Warszawa: IGiPZ PAN. ISSN 0033-2143. 
  5. U.S. Army installations – Bamberg. usarmygermany.com [dostęp 27.06.2017]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]