Banknoty polskie w latach 1944-1996

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Banknoty NBP (1945-1989)

Banknoty polskie w latach 1944–1950[edytuj | edytuj kod]

W 1944 roku na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej zaszła konieczność wprowadzenia środka płatniczego. Dekretem PKWN z 24 sierpnia 1944 roku wprowadzono pierwsze banknoty z nazwą nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego [1]. Banknoty o nominałach 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych weszły do obiegu 27 sierpnia. Banknoty zaprojektowane przez grafików rosyjskich wyprodukowano w Moskwie w drukarni Goznak [1]. Były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem. Jedynie banknot 50-groszowy nie miał pełnej klauzuli.

Dekretem z 15 stycznia 1945 powołany został Narodowy Bank Polski. Pierwszym banknotem NBP było 1000 zł z datą 1945 r. wprowadzone do obiegu 1 września 1945 r. wyprodukowane w PWPW w Łodzi [1]. Banknoty wykonane w ZSRR i późniejsza produkcja krajowa były łatwe do podrobienia, dlatego NBP wprowadzał nowe wzory banknotów (emisja z 1946 i 1947 roku). Ze względu na liczne fałszerstwa banknot o nominale 500 złotych z 1944 roku został wycofany już 16 marca 1947 roku. Emisje z lat 1946 i 1947 zostały zaprojektowane przez wybitnych artystów grafików Ryszarda Kleczewskiego i Wacława Borowskiego. Banknoty o najwyższych nominałach (100, 500, 1000 złotych) zawierały motywy socrealistyczne o tematyce robotniczo-chłopskiej.

Banknoty polskie w latach 1950–1978[edytuj | edytuj kod]

W 1950 r. ustawą z dnia 28 października przeprowadzono wymianę pieniędzy. Wprowadzone do obiegu z soboty na niedzielę 30 października banknoty były przygotowywane w wielkiej tajemnicy. Wymiany można było dokonać tylko do 8.XI.1950 roku, po tym terminie emisje z lat 1944-47 stawały się bezwartościowe. Banknoty o wyższych nominałach były drukowane za granicą, a o nominałach 2 i 5 złotych w PWPW w Łodzi. Banknoty z lat 1944-1947 wymieniano na nową emisję z 1 lipca 1948 w stosunku 100 do 1. Pieniądze ulokowane w bankach wymieniano 100 do 3.

Banknoty 2, 5 i 10 złotych zostały wycofane definitywnie z obiegu 30.VI.1960 r. i zostały zastąpione monetami.

01.06.1966 r. wprowadzono do obiegu banknot o nominale 1000 zł w odmiennej szacie graficznej, z wizerunkiem Mikołaja Kopernika.

Polskie banknoty z lat 1975–1996[edytuj | edytuj kod]

Od 1975 r. NBP rozpoczął wprowadzanie nowych wzorów banknotów z tzw. serii „Wielcy Polacy”. Wraz z pogarszającą się sytuacją gospodarczą i postępującą inflacją sukcesywnie wprowadzano nowe, coraz większe nominały. Po wprowadzeniu stanu wojennego w emisji z 1982 r. wprowadzono banknoty 10 i 20 złotowe zastępujące bilon.

Ostatnim banknotem PRL-u było prowizoryczne 200 000 zł. Banknot ten wydany 1 grudnia 1989 ze względu na brak zabezpieczeń był bardzo krótko w obiegu. 27 grudnia 1989 ustawą Sejmu PRL nastąpiła zmiana nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Zanim doszło do denominacji, planowano wprowadzić do obiegu banknot o nominale 5 000 000 zł, zawierający wizerunek Józefa Piłsudskiego. Projekt wykonał autor obowiązującej wówczas serii banknotów, Andrzej Heidrich, ale w związku z podjętą decyzją o denominacji nie został wprowadzony. Ostatecznie dopiero w 2006 r. PWPW wydrukowała okazyjne i nieobiegowe repliki banknotu na papierze bez zabezpieczeń w nakładzie 7500 szt.[2] Na replice banknotu widnieje data 12 maja 1995 r. Część nakładu (3000 sztuk) stała się jednym z elementów zestawów kolekcjonerskich „80. Rocznica Przewrotu Majowego” wyemitowanych 26.04.2006 r. przez Mennicę Polską. Oprócz repliki banknotu w skład tych zestawów wchodził medal przedstawiający ww. banknot oraz klipa z wizerunkiem Józefa Piłsudskiego[3].
  • Fragment banknotu o nominale 1000 złotych (emisja z 1975 r.), przedstawiającego Mikołaja Kopernika, został umieszczony na okładce płyty Complete Greatest Hits zespołu Foreigner (litera „p” w wyrazie „Complete”)[4]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Cieślewska Wielka Kolekcja 1944-1989 Historia PRL, Artur Wąsowski: Banknoty lubelskie z Moskwy. T. 1: 1944-1945. Warszawa: New Media Concept sp. z o.o., 2009, s. 88. ISBN 978-83-7558-507-0.
  2. J. Parchimowicz: Katalog banknotów polskich i z Polską związanych, wyd. 10, wyd. Nefryt, Szczecin 2009, s. 308.
  3. 80. Rocznica Przewrotu Majowego na www.numizmatyczny.pl.
  4. ilustracja w angielskiej Wikipedii.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Miłczak: Katalog banknotów polskich 1916-1994. Warszawa: Semafic, 2000. ISBN 83-913361-8-2.
  • Czesław Miłczak: Katalog polskich pieniędzy papierowych od 1974. Warszawa: Semafic, 2005. ISBN 83-913361-6-6.
  • J.A. Szwagrzyk: Pieniądz na ziemiach Polskich X-XX w.. Wrocław: 1973.
  • Janusz Parchimowicz: Katalog banknotów polskich i z Polską związanych. Szczecin: Nefryt, 2009.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg