Bankomat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bankomaty na dworcu kolejowym Poznań Główny
Bankomat Wincor Nixdorf ProCash 2150

Bankomat – automatyczne urządzenie służące przede wszystkim do wypłaty gotówki za pomocą magnetycznej lub inteligentnej (mikroprocesorowej, chipowej) karty płatniczej. Obecnie bankomaty służą także do drukowania potwierdzeń, dostarczania informacji o stanie konta, przyjmowania wpłat na konto itp. operacji.

Działanie bankomatu opiera się najczęściej na systemie informatycznym umożliwiającym wymianę informacji z tzw. systemem autoryzacyjnym (bankomaty on-line). Na podstawie informacji zawartych na karcie płatniczej i osobistego, poufnego numeru identyfikacyjnego klienta (tzw. PIN-u), zapobiegającemu użyciu karty przez osobę niebędącą właścicielem lub osobą upoważnioną przez właściciela karty, lub systemu weryfikacji biometrycznej (obraz siatkówki oka, układ naczyń krwionośnych w palcu itp.)bankomat łączy się z systemem centralnym i po otrzymaniu komunikatu wyrażającego zgodę na wykonanie żądanej operacji, wykonuje ją. Może to być wypłata lub wpłata gotówki, wydruk potwierdzenia, stanu rachunku itp. w zależności od wyposażenia urządzenia. Możliwe jest także działanie bankomatu w trybie [off-line], gdzie do wysokości ustalonej kwoty bankomat nie łączy się z systemem centralnym, ale sam podejmuje decyzje o wypłacie gotówki klientowi.

Używanych jest kilka rodzajów bankomatów:

  • CD (Cash Dispenser) – urządzenia monofunkcyjne służące tylko do wypłaty gotówki,
  • ATM (Automated Teller Machine) – urządzenia wielofunkcyjne, za którego pomocą można, oprócz wypłacania gotówki, wpłacić gotówkę, złożyć w bankomacie polecenie przelewu, wypłacić monety, dokonać wydruku stanu kont lub historii dokonanych operacji itp.,
  • Cash Recycler – bankomat posiadający moduł gotówki umożliwiający wypłaty i wpłaty banknotów w zamkniętym cyklu (banknoty wpłacane przez jednego klienta są wypłacane kolejnemu)
  • Wpłatomat – urządzenie pozwalające na pobieranie i rozpoznanie gotówki, a następnie jej zdeponowanie wewnątrz urządzenia
  • Bankomat bezgotówkowy – urządzenie pozwalające na pobieranie kuponu z kodem kreskowym lub kodem QR. Jest to kupon o równowartości określonej kwoty, który można zrealizować w wybranych sklepach[1].

Bankomaty są wyposażone w kasety nominałowe (od 2 do 6) zawierające banknoty przeznaczone do wypłaty lub pochodzące z wpłat oraz kasety zrzutowe (od 1 do 4) przeznaczone na banknoty uszkodzone, nieodebrane przez klienta lub odrzucone przez moduł gotówkowy.

Największymi producentami bankomatów są firmy: NCR, Wincor Nixdorf, Diebold. Według szacunków ATM Industry Association, obecnie (2008) na świecie działa ponad 1,7 mln urządzeń tego typu.

W Polsce usługi bankomatowe zwykle są zlecane specjalizowanym firmom na zasadzie outsourcingu, tylko większe banki posiadają własne sieci bankomatów. Często także wewnętrzne umowy międzybankowe pozwalają na bezpłatne korzystanie z bankomatów należących do innego banku. Przykładami firm specjalizujących się w obsłudze bankomatów jest Euronet (wydzielona firma). Koszt bankomatu to średnio 11-12 tys. euro[2]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Bankomat w chorwackim mieście Trogir
Wejście do pomieszczenia z bankomatem w banku GBS w Gorzowie Wlkp.

Pierwszy bankomat został wymyślony w 1939 roku przez amerykańskiego wynalazcę, Ormianina z pochodzenia, Luthera G. Simjiana (1905–1997) i zbudowany jako „Bankograph” w 1960 dla City Bank of New York (obecnie Citibank). Po pół roku został zdemontowany, mniej z powodu trudności technicznych, bardziej z powodu braku akceptacji przez ogół klientów, gdyż najczęściej używali go do składania depozytów gracze wygrywąjący w kasynach i prostytutki, obawiający się identyfikacji[3].

Niezależnie wynalazcą bankomatu był John Shepherd-Barron (1925–2010), a pierwsze urządzenie tego typu na świecie pojawiło się w oddziale Barclays Bank w Londynie 27 czerwca 1967 r. Jak po latach stwierdził w wywiadzie konstruktor, pomysł urządzenia podsunęła mu maszyna wydająca gumę do żucia. Barronowi udało się namówić szefa Barclays Bank, by poświęcił mu tylko 90 sekund swojego czasu, a to wystarczyło, by przekonać bankiera do pomysłu stworzenia bankomatu: „Jeśli potrafi pan zrobić urządzenie, o jakim pan mówi, kupię je natychmiast” – miał on powiedzieć po krótkiej rozmowie.

Pierwsze bankomaty przyjmowały papierowe karty, kupowane uprzednio w banku, również do wypłacenia pieniędzy był potrzebny czek. Po przeprowadzeniu transakcji urządzenie zatrzymywało taką kartę. Ponieważ Shepherd-Barron nie opatentował swojego wynalazku (wiązałoby się to bowiem z ujawnieniem systemu kodów), podobne urządzenia zaczęły pojawiać się w innych bankach i krajach. Pod koniec lat 60. XX w. na świecie było 781 bankomatów, z czego 595 w Wielkiej Brytanii[4].

W Polsce pierwszy bankomat pojawił się w 1991 r. w III oddziale Banku Polska Kasa Opieki SA w Warszawie (dziś Bank Pekao) przy ulicy Tadeusza Czackiego[potrzebne źródło].

Budowa bankomatu[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe elementy składowe to:

Opcjonalnie w skład bankomatu mogą wchodzić:

Przypisy

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło bankomat w Wikisłowniku