Bar mleczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy baru mlecznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa "Bar".
Bar mleczny w Gdyni
Typowy jadłospis z baru mlecznego
Bar mleczny koło Barbakanu w Warszawie

Bar mlecznypolski rodzaj baru szybkiej obsługi, który upowszechnił się w okresie międzywojennym i później w okresie powojennym. Bary mleczne były podobne w działaniu do dzisiejszych jadłodajni, ale oparte na kuchni tradycyjnej. Nazwa baru pochodzi od przewagi dań mlecznych. W jadłospisie występowały także potrawy oparte na jajkach (np. omlety), kaszach, czy mące (np. pierogi), a znacznie rzadziej mięsne. W latach pięćdziesiątych XX w. w niektórych barach mlecznych oferowano także piwo.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy bar mleczny, czyli jadłodajnię serwującą dania jarskie na bazie mleka, jajek i mąki, otworzył w Warszawie w roku 1896 Stanisław Dłużewski (hodowca bydła mlecznego, rolnik i ziemianin). Bar nazywał się "Mleczarnia Nadświdrzańska" i znajdował się przy ulicy Nowy Świat. Bar był dochodowy i wkrótce inni przedsiębiorcy otworzyli podobne placówki. W 1918 roku idea barów mlecznych rozprzestrzeniła się na cały kraj. W następujących latach kryzysu popularność barów mlecznych wzrosła jeszcze bardziej, a specjalne rozporządzenia ministerialne regulowały wielkość, skład i ceny potraw, tak by były one dostępne także dla uboższych ludzi[1].

W okresie PRL nastąpił szczególnie intensywny rozwój tego typu placówek. Większość z nich należała do Spółdzielni Spożywców "Społem"[1].

W przeciwieństwie do przeważających współcześnie barów szybkiej obsługi na wzór zachodnich "snacków", bary mleczne charakteryzują niskie ceny dań, często trzykrotnie niższe niż ceny tych samych dań w restauracjach. Mimo przekształceń gospodarczych i politycznych pewna liczba barów mlecznych istnieje do dziś.

Bary mleczne są często również wspierane przez miasta, które zapewniają np. preferencyjne stawki czynszu za wynajmowany lokal. Dzięki tej pomocy możliwe jest znaczące zmniejszenie cen i umożliwienie zjedzenia posiłku przez niezamożnych klientów.

Większość niezlikwidowanych po 1989 barów przekształciła się w zwykłe mini-restauracje, często po mocnym obcięciu powierzchni, które jednak pozostają niepodobne do nowych lokali: starsza obsługa, brak kelnerów oraz specyficznego wizerunku firmy.

Rola, jaką bary mleczne odgrywały w świadomości Polaków, jest podobna do tej, jaką w świadomości Amerykanów miały bary typu Automat. Ironiczny, negatywnie przejaskrawiony wizerunek baru mlecznego z przełomu lat 70. i 80. XX wieku przedstawiony został w komedii Stanisława Barei Miś.

Dla barów mlecznych okresu PRL charakterystyczne były talerze i kubki z grubej ceramiki z niebieskimi obwódkami, często wyszczerbione, sztućce z odlewu aluminiowego, stoliki z blatami z laminatu bez obrusów i krzesła o konstrukcji spawanej z prętów stalowych. Wskutek słabej wentylacji w sali konsumpcyjnej unosiły się zapachy kuchenne.

W barach mlecznych ceny są podawane z dokładnością do jednego grosza - bez zaokrągleń.

Dotacje dla barów mlecznych z budżetu państwa[edytuj | edytuj kod]

Posiłki sprzedawane w barach mlecznych są dotowane z budżetu państwa, co szczegółowo reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 marca 2015 r. w sprawie dotacji przedmiotowych do posiłków sprzedawanych w barach mlecznych[2]. Zgodnie z art. 3.1. rozporządzenia dotację może otrzymać wyłącznie przedsiębiorca, który m.in. stosuje stawkę narzutu nie większą niż 56% wartości surowców zużytych do przyrządzania posiłków oraz umieści na lokalu oznaczenie „bar mleczny”[3]. Rozporządzenie zastąpiło wcześniejsze, zmienione w grudniu 2014 rozporządzenie, zgodnie z którym barom mlecznym do przygotowania potraw dotowanych wolno było używać tylko surowców dotowanych, a na liście takich surowców Minister Finansów nie umieścił przypraw[4].

Dotacje dla barów mlecznych są ujęte w części 19 ustawy budżetowej – Budżet, finanse publiczne i instytucje finansowe. W 2014 łączna wartość dotacji wypłaconych dla barów mlecznych wyniosła 13,8 mln zł[5]. W ustawie budżetowej na 2015 na ten cel zapisano kwotę 20 mln zł[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Joanna Sabak: Bary mleczne specjalnej troski. Gazeta.pl, 2009-09-09. [dostęp 2009-09-11].
  2. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 marca 2015 r. w sprawie dotacji przedmiotowych do posiłków sprzedawanych w barach mlecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 461)
  3. Agnieszka Pokojska. Dotacja na majeranek tylko dla barów z szyldem. „Dziennik Gazeta Prawna”, s. B4, 1 kwietnia 2015. 
  4. Joanna Solska. Minister Szczurek podłożył barom świnię. „Polityka”, s. 53, 28 kwietnia-5 maja 2015. 
  5. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. (Druk nr 3459). Tom I. sejm.gov.pl, 29 maja 2015. [dostęp 2015-08-07]. s. 2/24.
  6. Ustawa budżetowa na rok 2015 z dnia 15 stycznia 2015 r.. W: Dz. U. poz. 153 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 29 stycznia 2015. [dostęp 2015-08-07]. s. 43.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Obyczaje w Polsce, red. A.Chwalba, Warszawa 2004, s.379-380.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]