Barbara Engelking

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Barbara Engelking
Ilustracja
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

22 kwietnia 1962
Warszawa

profesor nauk humanistycznych
Specjalność: studia nad Holocaustem
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Doktorat

17 listopada 1993[1]

Habilitacja

27 listopada 2002[1]

Profesura

21 grudnia 2012[1]

pracownik naukowy
Instytut

Instytut Filozofii i Socjologii PAN

Barbara Teresa Maria Engelking (ur. 22 kwietnia 1962 w Warszawie) – polska psycholog i socjolog. Profesor i kierownik Centrum Badań nad Zagładą Żydów Instytutu Filozofii i Socjologii PAN (IFiS PAN). W latach 2014–2018 przewodnicząca Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

Od roku 1976[2] Barbara Engelking uczęszczała do VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie, położonego niedaleko jej rodzinnego domu[3]. Maturę zdała w roku 1980[4]. Podjęła studia na Wydziale Psychologii UW; magisterium uzyskała w roku 1988[5] na podstawie pracy Próba systematyzacji teorii wyjaśniających przyczyny antysemityzmu[6]. Rozpoczęła studia doktoranckie i w roku 1993 uzyskała w IFiS PAN stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie socjologii po obronie pracy doktorskiej pt. Doświadczenie Holocaustu i jego konsekwencje w relacjach autobiograficznych, przygotowanej pod kierunkiem Aldony Jawłowskiej-Konstanciak. W drugiej połowie lat 90. na różnych uczelniach, np. na Uniwersytecie Warszawskim i Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, prowadziła fakultatywne seminaria dotyczące historii Żydów warszawskich w okresie II wojny światowej[7]. W 2002 uzyskała w IFiS PAN stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie socjologii (specjalność: socjologia kultury) na podstawie rozprawy Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. W 2012 r. uzyskała tytuł profesora nauk humanistycznych[1].

W 2003 r. została zatrudniona w Centrum Badań nad Zagładą Żydów, jednostce naukowo-badawczej funkcjonującej w ramach IFiS PAN, której była współzałożycielką[8], uzyskując później stanowisko profesora[1] i obejmując funkcję kierownika Centrum[9]. W okresie 2015–2016 była naukowcem wizytującym w Jack, Joseph and Morton Mandel Center for Advanced Holocaust Studies przy Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie[5].

Zainteresowania badawcze[edytuj | edytuj kod]

Według własnych deklaracji już podczas nauki w liceum Engelking zainteresowała się historią i kulturą Żydów[2]; zainteresowania te w miarę możliwości starała się kontynuować podczas studiów[10]. Podczas pracy doktorskiej zaczęła specjalizować się w badaniach dotyczących ocalałych z Holocaustu[11]. Koncentruje się na losach Żydów polskich w okresie II wojny światowej. Jako psycholog zajmuje się przede wszystkim doświadczeniem prześladowań wśród ocalałych. Doświadczenia te usiłuje zrekonstruować na podstawie źródeł takich jak dokumenty urzędowe, archiwalia osobiste, wspomnienia i inne; analizuje również przekazy niekonwencjonalne, np. sny[12]. W swoich badaniach dąży do przedstawienia mechanizmów, na zasadzie których Zagłada funkcjonuje w indywidualnej i zbiorowej pamięci Żydów; dotyczą one np. różnych psychologicznych strategii obronnych, stosowanych przez tych, którzy przeżyli wojnę[13].

Engelking wskazuje, że stara się nie ograniczać do perspektywy ofiar, ale odtwarza doświadczenie zagłady Żydów również analizując punkt widzenia „świadków i katów”[14]. Jako psychologa interesują ją też wyzwania i dylematy moralne związane z Holocaustem. Zajmuje się także historią getta warszawskiego i jego życiem codziennym, oraz codziennością okupacyjnej Warszawy[15]. W ostatnich latach Engelking skupia się na losach Żydów ukrywających się poza gettem[16] ze szczególnym uwzględnieniem antysemickich postaw ludności polskiej i współpracy Polaków z władzami niemieckimi[17]. Usiłuje też zrekonstruować psychologiczne i etyczne postawy Polaków oraz ustalić, jakie były „mechanizmy zachowania Polaków wobec Żydów”[18]. Kolejny jej projekt badawczy dotyczy Żydów, którzy podczas wojny ratowali innych Żydów[19]. W pracach o charakterze socjologicznym i historiograficznym specyfiką jej metodologii badawczej jest koncentracja na przekazach świadków i uczestników; niektórzy komentatorzy zaliczają ją do „szkoły polskiej”, zapoczątkowanej przez Znanieckiego i Chałasińskiego[20].

Pełnione funkcje publiczne[edytuj | edytuj kod]

Podczas kadencji 2012–2018 Engelking była członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej[14], powoływanego przez premiera Polski ciała konsultacyjnego; jego zadaniem jest doradztwo w kwestiach dotyczących ochrony i zagospodarowania terenu muzeum Auschwitz oraz innych obiektów związanych z martyrologią Żydów[21]. Od śmierci przewodniczącego Władysława Bartoszewskiego w roku 2014[22] Engelking pełniła funkcję przewodniczącej Rady. Po upływie kadencji w roku 2018 premier nie powołał nowych członków tej instytucji[23]. W roku 2013 została powołana przez ministra kultury na członka Rady Programowej Żydowskiego Instytutu Historycznego[24]. W roku 2017 była jednym ze współinicjatorów utworzenia Muzeum Getta Warszawskiego, aczkolwiek minister kultury nie powołał jej ani do dyrekcji muzeum, ani do Rady Muzeum[25].

Obecnie Engelking jest wspólnie z Jackiem Leociakiem opiekunem naukowym galerii Zagłada, jednej z ośmiu tematycznych ekspozycji składających się na stałą wystawę w Muzeum Historii Żydów Polskich Polin[26]. Pełni też funkcję zastępcy redaktora naczelnego czasopisma naukowego „Zagłada Żydów. Studia i Materiały[27]. Jest członkiem organów nadzorczych i kierowniczych fundacji, które wspierają działalność różnych instytucji badających martyrologię Żydów: Fundacji Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Fundacji Ośrodka Karta oraz Fundacji „Edukacyjne Centrum Żydowskie w Oświęcimiu”. Engelking pełni również funkcję skarbnika Stowarzyszenia Centrum Badań nad Zagładą Żydów[28].

Inne[edytuj | edytuj kod]

Jej mężem był Michał Boni[29].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

W roku 2002 Engelking wspólnie z Jackiem Leociakiem otrzymała nagrodę miesięcznika „Nowe Książki” za pracę Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście[30]. Za tę samą książkę w roku 2003 Engelking dostała Nagrodę im. Jerzego Giedroycia[31]. W roku 2005 uhonorowano ją nagrodą im. prof. Łukasza Hirszowicza „za całokształt twórczości poświęconej Zagładzie polskich Żydów”[32]. W roku 2013 otrzymała Nagrodę Jana Karskiego i Poli Nireńskiej[33]. Czytelnicy „Gazety Wyborczej” w zorganizowanym przez redakcję dziennika plebiscycie wybrali Engelking na „Człowieka Roku 2018” w kategorii „O pamięć naszą i waszą”[34]. W roku 2019 wraz z całym zespołem redakcyjnym odebrała nagrodę specjalną tygodnika „Polityka” za kierowaniem pismem „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”. W roku 2019 roku otrzymała też Medal Świętego Jerzego, przyznawany przez „Tygodnik Powszechny” za „zmaganie ze złem i uparte budowanie dobra w życiu społecznym”[35]. W 2021 r. znalazła się na 12. miejscu listy najbardziej wpływowych historyków i historyczek przygotowanej przez Academic Influence[36].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Na łące popiołów. Ocaleni z Holocaustu, Wydawnictwo Cyklady, Warszawa 1993, ISBN 83-900592-2-3
  • Zagłada i pamięć (na podstawie rozprawy doktorskiej), Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1994, ISBN 83-87632-75-9
  • Doświadczenie czasu w sytuacji ostatecznej, [w:] „Kultura i społeczeństwo” 39/4 (1995), ss. 145–165
  • Czas przestał dla mnie istnieć... analiza doświadczania czasu w sytuacji ostatecznej, Wydawnictwo IFiS PAN 1996, ISBN 978-83-86166-49-7
  • Liberałowie są patriotami wolności, [w:] Elżbieta Tarkowska (red.), O czasie, politykach i czasie polityków, Warszawa 1996, ISBN 978-83-86166-64-0, ss. 81–92
  • Refleksje metodologiczne nad badaniami ocalałych z Holocaustu, [w:] „Ask: Research and Methods” 5–6 (1997), ss. 39–51
  • Holocaust and Memory: The Experience of the Holocaust and Its Consequences: An Investigation Based on Personal Narratives, London & New York 2002, ISBN 978-0-7185-0159-4
  • Psychological Distance between Poles and Jews in Nazi-occupied Warsaw, [w:] J. D. Zimmerman (red.), Contested Memories. Poles and Jews during the Holocaust and its Aftermath, New Brunswick 2003, ISBN 978-0-8135-3158-8, ss. 47–53
  • Reflections on the Subject of Polish-Jewish Relations During World War II, [w:] „Polish Sociological Review” 137 (2002), ss. 103–107
  • Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście (wspólnie z Jackiem Leociakiem), Wydawnictwo IFiS PAN 2001, ISBN 978-83-876-3283-0, II wydanie rozszerzone 2013
  • The Warsaw Ghetto. A Guide to the Perished City (wspólnie z Jackiem Leociakiem), Yale University Press 2009, ISBN 978-03-001-1234-4
  • Holocaust and memory, Leicester University Press, London & New York 2001, ISBN 978-07-185-0159-4
  • „Szanowny panie gistapo”: donosy do władz niemieckich w Warszawie i okolicach w latach 1940–1941, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2003, ISBN 978-83-63444-38-9
  • Pamięć: historia Żydów polskich przed, w czasie i po zagładzie, pod red. nauk. Feliksa Tycha, Fundacja Shalom, Warszawa 2004, ISBN 978-83-901016-3-7
  • „…Zupełnie zdani jesteśmy na nich…”. Codzienność ukrywania się i relacje z gospodarzami na podstawie dziennika Feli Fischbein, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 4 (2008), ss. 144–169
  • Israel Gutman, Barbara Engelking, O tym jak z wewnątrz warszawskiego getta patrzono na stronę aryjską z profesorem Izraelem Gutmanem rozmawia Barbara Engelking, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 1 (2005), ss. 230–233
  • Feliks Tych, Barbara Engelking, O ukrywaniu się po „aryjskiej stronie” z Feliksem Tychem rozmawia Barbara Engelking, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 1 (2005), ss. 234–238
  • Miłość i cierpienie w Tomaszowie Mazowieckim, [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak, Dariusz Libionka, Anna Ziębińska-Witek (red.), Zagłada Żydów. Pamięć narodowa a pisanie historii w Polsce i we Francji, Lublin 2006, ISBN 83-227-2432-2, ss. 57–74
  • Le conseil juif de Varsovie, [w:] „Revue d'Histoire de Shoah” 185 (2006), ss. 145–174
  • Prowincja noc. Życie i zagłada Żydów w dystrykcie warszawskim, red. wspólnie z Dariuszem Libionką i Jackiem Leociakiem, Wydawnictwo IFiS PAN – Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2007, ISBN 978-83-7388-142-6.
  • Żydowskie wspólnoty w przededniu wybuchu wojny, [w:] Barbara Engelking, Dariusz Libionka (red.), Prowincja noc. Życie i zagłada Żydów w dystrykcie warszawskim, Warszawa 2007, ISBN 978-83-7388-142-6, ss. 23–38
  • Kaufe Gold und nehme ‘Katzen’ auf (wspólnie z Anną Bikont), [w:] Barbara Engelking, Helga Hirsch (red.), Unbequeme Wahrheiten. Polen und sein Verhältnis zu den Juden, Frankfurt a/M 2008, ISBN 978-3-518-12561-8, ss. 279–289
  • Rada Żydowska a Zarząd Miejski Warszawy w latach 1939–1942, [w:] „Rocznik Warszawski” 36 (2008), ss. 341–355
  • Unbequeme Wahrheiten. Polen und sein Verhältnis zu den Juden (red. wspólnie z Helgą Hirsch), Frankfurt a/M 2008, ISBN 978-3-518-12561-8
  • Żydzi w powstańczej Warszawie (wspólnie z Dariuszem Libionką), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2009, ISBN 978-83-926831-1-7
  • „We are competely dependent on them...” – relations between the helpers and the hiding as exemplified by Fela Fischbein’s diary, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 6 (2010), ss. 128–156
  • Żydów łamiących prawo należy karać śmiercią! „Przestępczość” Żydów w Warszawie, 1939–1942 (wspólnie z Janem Grabowskim), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2010, ISBN 978-83-926831-7-9
  • Jest taki piękny słoneczny dzień... Losy Żydów szukających ratunku na wsi polskiej 1942–1945, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2011, ISBN 978-83-932202-1-2
  • Murdering and Denouncing Jews in the Polish Countryside, 1942–1945, [w:] „East European Politics and Societies” 25/3 (2011), ss. 435–456
  • Zarys krajobrazu. Wieś polska wobec zagłady Żydów 1942–1945 (wspólnie z Janem Grabowskim i Aliną Skibińską), Warszawa 2011, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, ISBN 978-83-63444-14-3
  • Jan Górnicki (Ber Oszer Weisbaum), Notatki, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 8 (2012), ss. 303–322
  • Ewa Wiatr, Barbara Engelking, Alina Skibińska (oprac.), Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy. Tom 13. Ostatnim etapem przesiedlenia jest śmierć. Pomiechówek, Chełmno Nad Nerem, Treblinka, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013, ISBN 978-83-235-1240-0
  • Źródło wszystkich źródeł. O czterech warszawskich tomach Archiwum Ringelbluma, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 10 (2014), ss. 943–953
  • Tajemnica Hesi. Zapis emocji W świadectwach Zagłady, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 10 (2014), ss. 168–174
  • «On ne veut rien vous prendre...Seulement la vie»: Des Juifs cachés dans les campagnes polonaises 1942–1945, Calmann Levy, Paris 2015, ISBN 978-27-021-5234-8
  • Pamiętnik dr. Chaima Einhorna, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 11 (2015), ss. 447–493
  • Holocaust 1939–1944 (wspólnie z Jackiem Leociakiem), [w:] Barbara Kirshenblatt-Gimblett, Antony Polonsky, Dominika Gajewska (red.), Polin. 1000 Year History of Polish Jews, Warsaw 2014, ISBN 978-83-938434-5-9, ss. 288–347
  • Such a beautiful sunny day. Jews seeking refuge in the Polish countryside, 1942–1945, Jerusalem, Yad Vashem 2017, ISBN 978-96-530-8541-1
  • Mietek Pachter, Umierać też trzeba umieć... (oprac. i wstęp), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2015, ISBN 978-83-634-4439-6
  • Adam Kamienny, Brandla Siekierka, Chajcia Goldsztejn z domu Bursztyn i Eli Goldsztejn, Sny chociaż mamy wspaniałe ... Okupacyjne dzienniki Żydów z okolic Mińska Mazowieckiego (oprac. i wstęp), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2016, ISBN 978-83-634-4446-4
  • Mirka i Kopel Piżycowie, Po wojnie, z pomocą bożą, już niebawem … Pisma Kopla i Mirki Piżyców o życiu w getcie i okupowanej Warszawie (oprac. i wstęp), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2017, ISBN 978-83-634-4449-5.
  • Barbara Engelking, Jan Grabowski (red.), Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2018, ISBN 978-83-63444-60-0
  • Des rêves comme source pour l’histoire de l’Holocauste?, [w:] „Vingtieme siecle. Revue d'Historie” 139 (2018), ss. 94–109
  • Żydzi i komuniści w okupowanej Warszawie, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i materiały” 14 (2018), ss. 8–114
  • Träume als historische Quelle in der Holocaustforschung, [w:] Ewa Kobylinska-Dehe, Pawel Dybel, Ludger M. Hermanns(niem.) (red.), Im Schatten von Krieg und Holocaust, Einbeck 2019, ISBN 978-3-8379-2913-3, ss. 53–68

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Prof. dr hab. Barbara Teresa Engelking (Engelking-Boni), [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2021-05-03].
  2. a b Jak dziś mówić o Zagładzie – seminarium z prof. Barbarą Engelking, [w:] serwis Nowa Nadzieja [dostęp 2021-03-23]
  3. Politechnika Warszawska. Skład osobowy. Rok akademicki 1964/65, Warszawa 1964, s. 316
  4. Wojciech Rylski: Absolwenci Reytana 1980. wne.uw.edu.pl. [dostęp 2021-05-10].
  5. a b Biogramy uczestników konferencji „Żydzi w walce z nazistowskimi Niemcami podczas II wojny światowej”, [w:] serwis Polin [dostęp 2021-03-23]
  6. Barbara Engelking, Holocaust and Memory, London and New York 2005, s. 334, ISBN 978-0-8264-7767-5
  7. Ewa Teresa Zięba, Wybór dziedzictwa, [w:] Polis 21 (1997), s. 77
  8. Monika Tutak-Goll, Profesor Barbara Engelking, [w:] Wysokie Obcasy 28 grudnia 2019 [dostęp 2021-03-23]
  9. Barbara Engelking, Centrum Badań nad Zagładą Żydów [dostęp 2021-05-03].
  10. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (red.), Kryptonim „Pegaz”. Służba Bezpieczeństwa wobec Towarzystwa Kursów Naukowych, wyd. IPN, Warszawa 2014, s. 431, ISBN 978-83-60464-63-2
  11. Barbara Engelking, Refleksje metodologiczne nad badaniami ocalałych z Holocaustu, [w:] „Ask: Research and Methods” 5–6 (1997), s. 39
  12. Jacek Leociak, Narodziny szkoły, [w:] serwis Instytutu Badań Literackich PAN, s. 14 [dostęp 2021-03-23]
  13. Justyna Wierzbicka, Postmemory of the Holocaust in modern research, [w:] „Prace Literaturoznawcze” VIII (2020), ss. 229–243
  14. a b Członkowie MRO. Międzynarodowa Rada Oświęcimska. Prof. Barbara Engelking – przewodnicząca, auschwitz.org [dostęp 2017-11-22].
  15. Adam Sitarek, Michał Trębacz, Ewa Wiatr (red.): Zagłada Żydów na polskiej prowincji. Łódź: Instytut Pamięci Narodowej. Oddział w Łodzi, 2013, s. 537. ISBN 978-83-63695-02-6.
  16. Dr. Barbara Engelking, [w:] serwis United States Holocaust Memorial Museum [dostęp 2021-05-14]
  17. Renata Kijowska, Estera Prugar, Jednego dnia można kogoś obrabować, a następnego już go zamordować, [w:] serwis Magazyn TVN24 [dostęp 2021-03-23]
  18. Zofia Waślicka-Żmijewska, Artur Żmijewski, Barbara Engelking: Przestańmy mówić o pamięci, zacznijmy mówić o trosce, [w:] Krytyka Polityczna, 26 kwietnia 2019 [dostęp 2021-03-23]
  19. Sprawozdanie ze spotkania w dniu 14 listopada 2019 r., [w:] serwis Dzieci Holocaustu [dostęp 2021-03-23]
  20. Paul Atkinson, Ania Seweryn, Stefania Tirini, Knowing Selves: Biographical Research and European Traditions, [w:] „International Review of Qualitative Research” 4/4 (2011), s. 474
  21. Międzynarodowa Rada Oświęcimska, [w:] serwis Muzeum Auschwitz-Birkenau [dostęp 2021-03-23]
  22. Premier Morawiecki nie przedłuży kadencji Barbary Engelking w Radzie Oświęcimskiej, [w:] Newsweek, 03 maja 2018 [dostęp 23.03.2021]
  23. Paweł Wroński, Premier Mateusz Morawiecki nie powołał Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. „Sprawa ma charakter polityczny”, [w:] Gazeta Wyborcza, 24 stycznia 2020 [dostęp 2021-03-23]
  24. Rada Programowa Żydowskiego Instytutu Historycznego, [w:] serwis Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 15 lutego 2013 [dostęp 2021-03-23]
  25. Joanna Podgórska, Jak powinno wyglądać muzeum getta warszawskiego, [w:] Polityka, 17 kwietnia 2018 [dostęp 2021-03-23]
  26. Barbara Engelking, Jan Grabowski (red.): Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski. Tom II. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2018, s. 827. ISBN 978-83-63444-63-1.
  27. Zagłada Żydów. Studia i Materiały. zagladazydow.org. [dostęp 2018-06-22].
  28. Barbara Teresa Engelking Boni, [w:] Krajowy Rejestr Sądowy, serwis Rejestr [dostęp 2021-03-23]
  29. Jan Olaszek Podziemne dziennikarstwo. Funkcjonowanie głównych pism informacyjnych podziemnej „Solidarności” w Warszawie w latach 1981–1989, wyd. IPN, Warszawa 2018, s. 556.
  30. Kultura, [w:] „Gazeta Wyborcza”, 16 stycznia 2002 [dostęp 23.03.2021]
  31. Nagrodzeni. W: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej [on-line]. umcs.pl. [dostęp 2018-06-22].
  32. Uroczysta sesja Rady Miasta Stołecznego Warszawy. 19 kwietnia 2018, s. 6 [dostęp 2021-03-23]
  33. Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej dla Barbary Engelking. W: Polska Agencja Prasowa [on-line]. naukawpolsce.pap.pl, 14 września 2009. [dostęp 2018-06-21].
  34. Alicja Bobrowicz, Barbara Engelking: Wyraz uznania ze strony czytelników ma dla mnie ogromne znaczenie, [w:] „Gazeta Wyborcza”, 10 maja 2019 [dostęp 2021-03-21]
  35. Medal św. Jerzego A.D. 2019. Tygodnik Powszechny, 18 listopada 2019. [dostęp 2021-05-11].
  36. Justyna Grochal, Prof. Barbara Engelking jedną z najbardziej wpływowych światowych historyczek i historyków, www.wysokieobcasy.pl, 3 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-04].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]