Barbara Engelking

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Barbara Engelking
Ilustracja
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 22 kwietnia 1962
Warszawa
profesor nauk humanistycznych
Specjalność: studia nad Holocaustem
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Doktorat 17 listopada 1993[1]
Habilitacja 27 listopada 2002[1]
Profesura 21 grudnia 2012[1]
pracownik naukowy
Instytut Instytut Filozofii i Socjologii PAN

Barbara Teresa Maria Engelking (ur. 22 kwietnia 1962 w Warszawie) – polska psycholog i socjolog. Profesor i kierownik Centrum Badań nad Zagładą Żydów Instytutu Filozofii i Socjologii PAN (IFiS PAN). W latach 2014–2018 przewodnicząca Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.

Kariera naukowa

Od roku 1976[2] Barbara Engelking uczęszczała do VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie, położonego niedaleko jej rodzinnego domu[3]. Maturę zdała w roku 1980[4]. Podjęła studia na Wydziale Psychologii UW; magisterium uzyskała w roku 1988[5] na podstawie pracy Próba systematyzacji teorii wyjaśniających przyczyny antysemityzmu[6]. Rozpoczęła studia doktoranckie i w roku 1993 uzyskała w IFiS PAN stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie socjologii po obronie pracy doktorskiej pt. Doświadczenie Holocaustu i jego konsekwencje w relacjach autobiograficznych, przygotowanej pod kierunkiem Aldony Jawłowskiej-Konstanciak. W drugiej połowie lat 90. na różnych uczelniach, np. na Uniwersytecie Warszawskim i Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, prowadziła fakultatywne seminaria dotyczące historii Żydów warszawskich w okresie II wojny światowej[7]. W 2002 uzyskała w IFiS PAN stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie socjologii (specjalność: socjologia kultury) na podstawie rozprawy Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. W 2012 r. uzyskała tytuł profesora nauk humanistycznych[1].

W 2003 r. została zatrudniona w Centrum Badań nad Zagładą Żydów, jednostce naukowo-badawczej funkcjonującej w ramach IFiS PAN, której była współzałożycielką[8], uzyskując później stanowisko profesora[1] i obejmując funkcję kierownika Centrum[9]. W okresie 2015–2016 była naukowcem wizytującym w Jack, Joseph and Morton Mandel Center for Advanced Holocaust Studies przy Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie[5].

Zainteresowania badawcze

Według własnych deklaracji już podczas nauki w liceum Engelking zainteresowała się historią i kulturą Żydów[2]; zainteresowania te w miarę możliwości starała się kontynuować podczas studiów[10]. Podczas pracy doktorskiej zaczęła specjalizować się w badaniach dotyczących ocalałych z Holocaustu[11]. Koncentruje się na losach Żydów polskich w okresie II wojny światowej. Jako psycholog zajmuje się przede wszystkim doświadczeniem prześladowań wśród ocalałych. Doświadczenia te usiłuje zrekonstruować na podstawie źródeł takich jak dokumenty urzędowe, archiwalia osobiste, wspomnienia i inne; analizuje również przekazy niekonwencjonalne, np. sny[12]. W swoich badaniach dąży do przedstawienia mechanizmów, na zasadzie których Zagłada funkcjonuje w indywidualnej i zbiorowej pamięci Żydów; dotyczą one np. różnych psychologicznych strategii obronnych, stosowanych przez tych, którzy przeżyli wojnę[13].

Engelking wskazuje, że stara się nie ograniczać do perspektywy ofiar, ale odtwarza doświadczenie zagłady Żydów również analizując punkt widzenia „świadków i katów”[14]. Jako psychologa interesują ją też wyzwania i dylematy moralne związane z Holocaustem. Zajmuje się także historią getta warszawskiego i jego życiem codziennym, oraz codziennością okupacyjnej Warszawy[15]. W ostatnich latach Engelking skupia się na losach Żydów ukrywających się poza gettem[16] ze szczególnym uwzględnieniem antysemickich postaw ludności polskiej i współpracy Polaków z władzami niemieckimi[17]. Usiłuje też zrekonstruować psychologiczne i etyczne postawy Polaków oraz ustalić, jakie były „mechanizmy zachowania Polaków wobec Żydów”[18]. Kolejny jej projekt badawczy dotyczy Żydów, którzy podczas wojny ratowali innych Żydów[19]. W pracach o charakterze socjologicznym i historiograficznym specyfiką jej metodologii badawczej jest koncentracja na przekazach świadków i uczestników; niektórzy komentatorzy zaliczają ją do „szkoły polskiej”, zapoczątkowanej przez Znanieckiego i Chałasińskiego[20].

Pełnione funkcje publiczne

Podczas kadencji 2012–2018 Engelking była członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej[14], powoływanego przez premiera Polski ciała konsultacyjnego; jego zadaniem jest doradztwo w kwestiach dotyczących ochrony i zagospodarowania terenu muzeum Auschwitz oraz innych obiektów związanych z martyrologią Żydów[21]. Od śmierci przewodniczącego Władysława Bartoszewskiego w roku 2014[22] Engelking pełniła funkcję przewodniczącej Rady. Po upływie kadencji w roku 2018 premier nie powołał nowych członków tej instytucji[23]. W roku 2013 została powołana przez ministra kultury na członka Rady Programowej Żydowskiego Instytutu Historycznego[24]. W roku 2017 była jednym ze współinicjatorów utworzenia Muzeum Getta Warszawskiego, aczkolwiek minister kultury nie powołał jej ani do dyrekcji muzeum, ani do Rady Muzeum[25].

Obecnie Engelking jest wspólnie z Jackiem Leociakiem opiekunem naukowym galerii Zagłada, jednej z ośmiu tematycznych ekspozycji składających się na stałą wystawę w Muzeum Historii Żydów Polskich Polin[26]. Pełni też funkcję zastępcy redaktora naczelnego czasopisma naukowego „Zagłada Żydów. Studia i Materiały[27]. Jest członkiem organów nadzorczych i kierowniczych fundacji, które wspierają działalność różnych instytucji badających martyrologię Żydów: Fundacji Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Fundacji Ośrodka Karta oraz Fundacji „Edukacyjne Centrum Żydowskie w Oświęcimiu”. Engelking pełni również funkcję skarbnika Stowarzyszenia Centrum Badań nad Zagładą Żydów[28].

Inne

Jej mężem był Michał Boni[29].

Nagrody

W roku 2002 Engelking wspólnie z Jackiem Leociakiem otrzymała nagrodę miesięcznika „Nowe Książki” za pracę Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście[30]. Za tą samą książkę w roku 2003 Engelking dostała Nagrodę im. Jerzego Giedroycia[31]. W roku 2005 uhonorowano ją nagrodą im. prof. Łukasza Hirszowicza „za całokształt twórczości poświęconej Zagładzie polskich Żydów”[32]. W roku 2013 otrzymała Nagrodę Jana Karskiego i Poli Nireńskiej[33]. Czytelnicy „Gazety Wyborczej” w zorganizowanym przez redakcję dziennika plebiscycie wybrali Engelking na „Człowieka Roku 2018” w kategorii „O pamięć naszą i waszą”[34]. W roku 2019 wraz z całym zespołem redakcyjnym odebrała nagrodę specjalną tygodnika „Polityka” za kierowaniem pismem „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”. W roku 2019 roku otrzymała też Medal Świętego Jerzego, przyznawany przez „Tygodnik Powszechny” za „zmaganie ze złem i uparte budowanie dobra w życiu społecznym”[35].

Publikacje

  • Na łące popiołów. Ocaleni z Holocaustu, Wydawnictwo Cyklady, Warszawa 1993, ​ISBN 83-900592-2-3
  • Zagłada i pamięć (na podstawie rozprawy doktorskiej), Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1994, ​ISBN 83-87632-75-9
  • Doświadczenie czasu w sytuacji ostatecznej, [w:] „Kultura i społeczeństwo” 39/4 (1995), ss. 145–165
  • Czas przestał dla mnie istnieć... analiza doświadczania czasu w sytuacji ostatecznej, Wydawnictwo IFiS PAN 1996, ​ISBN 978-83-86166-49-7
  • Liberałowie są patriotami wolności, [w:] Elżbieta Tarkowska (red.), O czasie, politykach i czasie polityków, Warszawa 1996, ​ISBN 978-83-86166-64-0​, ss. 81–92
  • Refleksje metodologiczne nad badaniami ocalałych z Holocaustu, [w:] „Ask: Research and Methods” 5–6 (1997), ss. 39–51
  • Holocaust and Memory: The Experience of the Holocaust and Its Consequences: An Investigation Based on Personal Narratives, London & New York 2002, ​ISBN 978-0-7185-0159-4
  • Psychological Distance between Poles and Jews in Nazi-occupied Warsaw, [w:] J. D. Zimmerman (red.), Contested Memories. Poles and Jews during the Holocaust and its Aftermath, New Brunswick 2003, ​ISBN 978-0-8135-3158-8​, ss. 47–53
  • Reflections on the Subject of Polish-Jewish Relations During World War II, [w:] „Polish Sociological Review” 137 (2002), ss. 103–107
  • Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście (wspólnie z Jackiem Leociakiem), Wydawnictwo IFiS PAN 2001, ​ISBN 978-83-876-3283-0​, II wydanie rozszerzone 2013
  • The Warsaw Ghetto. A Guide to the Perished City (wspólnie z Jackiem Leociakiem), Yale University Press 2009, ​ISBN 978-03-001-1234-4
  • Holocaust and memory, Leicester University Press, London & New York 2001, ​ISBN 978-07-185-0159-4
  • „Szanowny panie gistapo”: donosy do władz niemieckich w Warszawie i okolicach w latach 1940–1941, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2003, ​ISBN 978-83-63444-38-9
  • Pamięć: historia Żydów polskich przed, w czasie i po zagładzie, pod red. nauk. Feliksa Tycha, Fundacja Shalom, Warszawa 2004, ​ISBN 978-83-901016-3-7
  • „…Zupełnie zdani jesteśmy na nich…”. Codzienność ukrywania się i relacje z gospodarzami na podstawie dziennika Feli Fischbein, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 4 (2008), ss. 144–169
  • Israel Gutman, Barbara Engelking, O tym jak z wewnątrz warszawskiego getta patrzono na stronę aryjską z profesorem Izraelem Gutmanem rozmawia Barbara Engelking, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 1 (2005), ss. 230–233
  • Feliks Tych, Barbara Engelking, O ukrywaniu się po „aryjskiej stronie” z Feliksem Tychem rozmawia Barbara Engelking, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 1 (2005), ss. 234–238
  • Miłość i cierpienie w Tomaszowie Mazowieckim, [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak, Dariusz Libionka, Anna Ziębińska-Witek (red.), Zagłada Żydów. Pamięć narodowa a pisanie historii w Polsce i we Francji, Lublin 2006, ​ISBN 83-227-2432-2​, ss. 57–74
  • Le conseil juif de Varsovie, [w:] „Revue d'Histoire de Shoah” 185 (2006), ss. 145–174
  • Prowincja noc. Życie i zagłada Żydów w dystrykcie warszawskim, red. wspólnie z Dariuszem Libionką i Jackiem Leociakiem, Wydawnictwo IFiS PAN – Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2007, ​ISBN 978-83-7388-142-6​.
  • Żydowskie wspólnoty w przededniu wybuchu wojny, [w:] Barbara Engelking, Dariusz Libionka (red.), Prowincja noc. Życie i zagłada Żydów w dystrykcie warszawskim, Warszawa 2007, ​ISBN 978-83-7388-142-6​, ss. 23–38
  • Kaufe Gold und nehme ‘Katzen’ auf (wspólnie z Anną Bikont), [w:] Barbara Engelking, Helga Hirsch (red.), Unbequeme Wahrheiten. Polen und sein Verhältnis zu den Juden, Frankfurt a/M 2008, ​ISBN 978-3-518-12561-8​, ss. 279–289
  • Rada Żydowska a Zarząd Miejski Warszawy w latach 1939–1942, [w:] „Rocznik Warszawski” 36 (2008), ss. 341–355
  • Unbequeme Wahrheiten. Polen und sein Verhältnis zu den Juden (red. wspólnie z Helgą Hirsch), Frankfurt a/M 2008, ​ISBN 978-3-518-12561-8
  • Żydzi w powstańczej Warszawie (wspólnie z Dariuszem Libionką), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2009, ​ISBN 978-83-926831-1-7
  • „We are competely dependent on them...” – relations between the helpers and the hiding as exemplified by Fela Fischbein’s diary, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 6 (2010), ss. 128–156
  • Żydów łamiących prawo należy karać śmiercią! „Przestępczość” Żydów w Warszawie, 1939–1942 (wspólnie z Janem Grabowskim), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2010, ​ISBN 978-83-926831-7-9
  • Jest taki piękny słoneczny dzień... Losy Żydów szukających ratunku na wsi polskiej 1942–1945, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2011, ​ISBN 978-83-932202-1-2
  • Murdering and Denouncing Jews in the Polish Countryside, 1942–1945, [w:] „East European Politics and Societies” 25/3 (2011), ss. 435–456
  • Zarys krajobrazu. Wieś polska wobec zagłady Żydów 1942–1945 (wspólnie z Janem Grabowskim i Aliną Skibińską), Warszawa 2011, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, ​ISBN 978-83-63444-14-3
  • Jan Górnicki (Ber Oszer Weisbaum), Notatki, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 8 (2012), ss. 303–322
  • Ewa Wiatr, Barbara Engelking, Alina Skibińska (oprac.), Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy. Tom 13. Ostatnim etapem przesiedlenia jest śmierć. Pomiechówek, Chełmno Nad Nerem, Treblinka, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013, ​ISBN 978-83-235-1240-0
  • Źródło wszystkich źródeł. O czterech warszawskich tomach Archiwum Ringelbluma, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 10 (2014), ss. 943–953
  • Tajemnica Hesi. Zapis emocji W świadectwach Zagłady, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 10 (2014), ss. 168–174
  • «On ne veut rien vous prendre...Seulement la vie»: Des Juifs cachés dans les campagnes polonaises 1942–1945, Calmann Levy, Paris 2015, ​ISBN 978-27-021-5234-8​.
  • Pamiętnik dr. Chaima Einhorna, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 11 (2015), ss. 447–493
  • Holocaust 1939–1944 (wspólnie z Jackiem Leociakiem), [w:] Barbara Kirshenblatt-Gimblett, Antony Polonsky, Dominika Gajewska (red.), Polin. 1000 Year History of Polish Jews, Warsaw 2014, ​ISBN 978-83-938434-5-9​, ss. 288–347
  • Such a beautiful sunny day. Jews seeking refuge in the Polish coutryside, 1942–1945, Jerusalem, Yad Vashem 2017, ​ISBN 978-96-530-8541-1​.
  • Mietek Pachter, Umierać też trzeba umieć... (oprac. i wstęp), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2015, ​ISBN 978-83-634-4439-6
  • Adam Kamienny, Brandla Siekierka, Chajcia Goldsztejn z domu Bursztyn i Eli Goldsztejn, Sny chociaż mamy wspaniałe ... Okupacyjne dzienniki Żydów z okolic Mińska Mazowieckiego (oprac. i wstęp), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2016, ​ISBN 978-83-634-4446-4​.
  • Mirka i Kopel Piżycowie, Po wojnie, z pomocą bożą, już niebawem … Pisma Kopla i Mirki Piżyców o życiu w getcie i okupowanej Warszawie (oprac. i wstęp), Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2017, ​ISBN 978-83-634-4449-5​.
  • Barbara Engelking, Jan Grabowski (red.), Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2018, ​ISBN 978-83-63444-60-0
  • Des rêves comme source pour l’histoire de l’Holocauste?, [w:] „Vingtieme siecle. Revue d'Historie” 139 (2018), ss. 94–109
  • Żydzi i komuniści w okupowanej Warszawie, [w:] „Zagłada Żydów. Studia i materiały” 14 (2018), ss. 8–114
  • Träume als historische Quelle in der Holocaustforschung, [w:] Ewa Kobylinska-Dehe, Pawel Dybel, Ludger M. Hermanns(niem.) (red.), Im Schatten von Krieg und Holocaust, Einbeck 2019, ​ISBN 978-3-8379-2913-3​, ss. 53–68

Przypisy

  1. a b c d e Prof. dr hab. Barbara Teresa Engelking (Engelking-Boni), [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2021-05-03].
  2. a b Jak dziś mówić o Zagładzie – seminarium z prof. Barbarą Engelking, [w:] serwis Nowa Nadzieja [dostęp 2021-03-23]
  3. Politechnika Warszawska. Skład osobowy. Rok akademicki 1964/65, Warszawa 1964, s. 316
  4. Wojciech Rylski: Absolwenci Reytana 1980. wne.uw.edu.pl. [dostęp 2021-05-10].
  5. a b Biogramy uczestników konferencji „Żydzi w walce z nazistowskimi Niemcami podczas II wojny światowej”, [w:] serwis Polin [dostęp 2021-03-23]
  6. Barbara Engelking, Holocaust and Memory, London and New York 2005, s. 334, ​ISBN 978-0-8264-7767-5
  7. Ewa Teresa Zięba, Wybór dziedzictwa, [w:] Polis 21 (1997), s. 77
  8. Monika Tutak-Goll, Profesor Barbara Engelking, [w:] Wysokie Obcasy 28.12.2019 [dostęp 2021-03-23]
  9. Barbara Engelking, Centrum Badań nad Zagładą Żydów [dostęp 2021-05-03].
  10. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (red.), Kryptonim „Pegaz”. Służba Bezpieczeństwa wobec Towarzystwa Kursów Naukowych, wyd. IPN, Warszawa 2014, s. 431, ​ISBN 978-83-60464-63-2
  11. Barbara Engelking, Refleksje metodologiczne nad badaniami ocalałych z Holocaustu, [w:] Ask: Research and Methods 5–6 (1997), s. 39
  12. Jacek Leociak, Narodziny szkoły, [w:] serwis Instytutu Badań Literackich PAN, s. 14 [dostęp 2021-03-23]
  13. Justyna Wierzbicka, Postmemory of the Holocaust in modern research, [w:] „Prace Literaturoznawcze” VIII (2020), ss. 229–243
  14. a b Członkowie MRO. Międzynarodowa Rada Oświęcimska. Prof. Barbara Engelking – przewodnicząca, auschwitz.org [dostęp 2017-11-22].
  15. Adam Sitarek, Michał Trębacz, Ewa Wiatr (red.): Zagłada Żydów na polskiej prowincji. Łódź: Instytut Pamięci Narodowej. Oddział w Łodzi, 2013, s. 537. ISBN 978-83-63695-02-6.
  16. Dr. Barbara Engelking, [w:] serwis United States Holocaust Memorial Museum
  17. Renata Kijowska, Estera Prugar, Jednego dnia można kogoś obrabować, a następnego już go zamordować, [w:] serwis Magazyn TVN24 [dostęp 2021-03-23]
  18. Zofia Waślicka-Żmijewska, Artur Żmijewski, Barbara Engelking: Przestańmy mówić o pamięci, zacznijmy mówić o trosce, [w:] Krytyka Polityczna 26.04.2019 [dostęp 2021-03-23]
  19. Sprawozdanie ze spotkania w dniu 14 listopada 2019 r., [w:] serwis Dzieci Holocaustu [dostęp 2021-03-23]
  20. Paul Atkinson, Ania Seweryn, Stefania Tirini, Knowing Selves: Biographical Research and European Traditions, [w:] „International Review of Qualitative Research” 4/4 (2011), s. 474
  21. Międzynarodowa Rada Oświęcimska, [w:] serwis Muzeum Auschwitz-Birkenau [dostęp 2021-03-23]
  22. Premier Morawiecki nie przedłuży kadencji Barbary Engelking w Radzie Oświęcimskiej, [w:] Newsweek 03.05.2018 [dostęp 23.03.2021]
  23. Paweł Wroński, Premier Mateusz Morawiecki nie powołał Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. „Sprawa ma charakter polityczny”, [w:] Gazeta Wyborcza 24.01.2020 [dostęp 2021-03-23]
  24. Rada Programowa Żydowskiego Instytutu Historycznego, [w:] serwis Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego 15.02.2013 [dostęp 2021-03-23]
  25. Joanna Podgórska, Jak powinno wyglądać muzeum getta warszawskiego, [w:] Polityka 17.04.2018 [dostęp 2021-03-23]
  26. Barbara Engelking, Jan Grabowski (red.): Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski. Tom II. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2018, s. 827. ISBN 978-83-63444-63-1.
  27. Zagłada Żydów. Studia i Materiały. zagladazydow.org. [dostęp 2018-06-22].
  28. Barbara Teresa Engelking Boni, [w:] Krajowy Rejestr Sądowy, serwis Rejestr [dostęp 2021-03-23]
  29. Jan Olaszek Podziemne dziennikarstwo. Funkcjonowanie głównych pism informacyjnych podziemnej „Solidarności” w Warszawie w latach 1981–1989, wyd. IPN, Warszawa 2018, s. 556.
  30. Kultura, [w:] „Gazeta Wyborcza” 16.01.2002 [dostęp 23.03.2021]
  31. Nagrodzeni. W: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej [on-line]. umcs.pl. [dostęp 2018-06-22].
  32. Uroczysta sesja Rady Miasta Stołecznego Warszawy. 19 kwietnia 2018, s. 6 [dostęp 2021-03-23]
  33. Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej dla Barbary Engelking. W: Polska Agencja Prasowa [on-line]. naukawpolsce.pap.pl, 14 września 2009. [dostęp 2018-06-21].
  34. Alicja Bobrowicz, Barbara Engelking: Wyraz uznania ze strony czytelników ma dla mnie ogromne znaczenie, [w:] „Gazeta Wyborcza” 10.05.2019 [dostęp 2021-03-21]
  35. Medal św. Jerzego A.D. 2019. Tygodnik Powszechny, 2019-11-18. [dostęp 2021-05-11].

Linki zewnętrzne