Bartołty Wielkie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bartołty Wielkie
Bartołty Wielkie
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Barczewo
Strefa numeracyjna (+48) 89
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0469748
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bartołty Wielkie
Bartołty Wielkie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bartołty Wielkie
Bartołty Wielkie
Ziemia53°47′23″N 20°49′30″E/53,789722 20,825000
Kościół św. Jakuba Apostoła
OSP w Bartołtach Wielkich

Bartołty Wielkie (niem: Groß Bartelsdorf, Bartoldsdorf – 1379, Bartelsdorf – 1615) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Barczewo. latach W1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Bartołty Wielkie położone są na Warmii, około 29 km od Olsztyna, między jeziorami Tumiańskim, Dłużek i Bartołt Wielki. Przez miejscowość przepływa rzeka Wardęga. Do parafii w Bartołtach Wielkich należą także kaplice w Raszągu i Rumach (wybudowane po 1945 r.).

Przez miejscowość przebiega droga powiatowa nr 1483N Jeziorany - Bartołty Wielkie. W odległości 4 km od miejscowości znajduje się węzeł Kromerowo na trasie drogi krajowej nr 16. Transport lokalny - PKS Olsztyn, linia: Olsztyn Dworzec Autobusowy - Bartołty Wielkie - Biskupiec Reszelski Dworzec Kolejowy.

Historia[edytuj]

Osada istniała już w XIV w. Wieś lokowana przez biskupa warmińskiego Henryka Sorboma w 1379. Pierwsze wzmianki o kościele pochodzą z końca XIV. W czasie wojen polsko-krzyżackich miejscowość była wielokrotnie niszczona[1]. W XVI wieku właścicielem wsi był Kromer – krewny biskupa Marcina Kromera. Kromerowie żyli tu jeszcze w XIX wieku. W pierwszej połowie XVII wieku właścicielem wsi był Stefan Sadorski. Przekazał on młyn wodny na wyposażenie gimnazjum jezuitów w Reszlu. W XVIII wieku wieś podzieliła się na Bartołty Wielkie i Bartołty Małe[2].

Po II wojnie światowej wieś wróciła do granic Polski, wojska Armii Czerwonej wkroczyły 28 stycznia 1945 roku[3]. 20 sierpnia 1862 roku powołano parafię Bartołty Wielkie[4].

Demografia[edytuj]

Tab. Zmiany ludnościowe Bartołt Wielkich[5][6]

Instytucje publiczne[edytuj]

  • Szkoła Filialna w Bartołtach Wielkich
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Bartołtach Wielkich
  • Leśnictwo Bartołty Wielkie
  • Leśnictwo Cisy (z siedzibą w Bartołtach Wielkich)

Turystyka[edytuj]

Zabytki[edytuj]

  • kościół parafialny św. Jakuba Apostoła – zbudowany w XVI wieku, przebudowywany w XVIII i XIX wieku. 14 marca 1582 roku biskup Marcin Kromer konsekrował nowy kościół, wybudowany w miejscu starszej budowli, pochodzącej z końca XIV wieku. Kościół z XVI wieku spłonął w 1620 roku. Obecny kościół pochodzi z przełomu XVII i XVIII w. i był wyświęcony przez biskupa Andrzeja Załuskiego w 1702 roku. Budowla ta była przebudowana w połowie XIX wieku. Murowana wieżę zbudowano w 1897 roku. Obecny kościół to budowla salowa, z niższym i półkoliście zamkniętym prezbiterium. Ślady stylu gotyckiego widoczne sa jeszcze w ukształtowaniu bryły kościoła. Detale sa barokowe. Wiele elementów wyposażania wnętrza także ma charakter barokowy. Na dachu prezbiterium znajduje się metalowa chorągiewka z datą „1888”. Ołtarz główny barokowy, z 1700 roku. Ambona jest rokokowa. Zachowała się płyta nagrobna Michała Łubienieckiego (zmarł w 1624 roku); (nr rej.: 984 z 23.07.1968)[7]
  • cmentarz przykościelny; (nr rej.: 984 z 23.07.1968)[7],
  • kapliczka przydrożna, przy drodze na cmentarz z końca XIX w.; (nr rej.: 2087 z 14.05.1997)[7],
  • kapliczka przydrożna, na terenie domu zakonnego z lat 1928–1930; (nr rej.: 2088 z 14.05.1997)[7].

Atrakcje turystyczne[edytuj]

  • Gospodarstwo Rybackie "Bartołty Wielkie" – kompleks stawów łowieckich[8]
  • Ośrodek odosobnieniowy Buddyjskiego Związku Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu w Bartołtach Wielkich[9]

Trasy rowerowe[edytuj]

Przez Bartołty Wielkie przechodzi szlak rowerowy żółty Szlak rowerowy żółty:

Osoby związane z Bartołtami Wielkimi[edytuj]

Bartołty Wielkie na ekranie[edytuj]

Wieś i jej malownicze okolice znalazły uznanie u scenarzystów trzech polskich filmów, do których zdjęcia kręcone były m.in. w Bartołtach Wielkich. Na budynku szkoły znajduje się odcisk dłoni bohaterów filmu Dwie miłości, wykonany na potrzeby obrazu.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom I (str. 112 – hasło Bartóły wielkie, rodzina Kromerów), Warszawa, 1880.
  • "Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii", Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn, 1973 (str. 10–11)
  • Darmochwał T., Rumiński M. J., "Warmia Mazury", przewodnik, Agencja TD, Białystok,1996.
  • Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom I. Święta Warmia. Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 1999, ISBN 83-86926-07-4