Bartosz Wezenborg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bartosz z Odolanowa
Herb
Ciołek
Rodzina Ciołek
Data śmierci 1393

Bartosz z Odolanowa zwany Bartosz Wezenborg herbu Ciołek (zm. ok. 1395) – możnowładca, wojewoda poznański. Obszerna dyskusja Rodu Wizenburga (objmująca Bartosza i jego przodków) należącego do heraldycznego rodu Ciołków na terenie Polski została przeprowadzona przez Jardetzky’ego[1].

Życiorys[edytuj]

Niewiele wiadomo o jego młodości, jego ród pochodził z łużyckiego Weissenburga. W ostatnich latach życia Kazimierza III Wielkiego był jednym z bliższych współpracowników władcy, m.in. występował w sądach przeciw krzyżakom. Między rokiem 1370 a 1372 otrzymał dobra w Gostyniu i Odolanowie[2], ten drugi prawdopodobnie w 1373 r. samowolnie lokował.

Po śmierci Kazimierza III poparł Ludwika Węgierskiego, w zamian za co został starostą kujawskim[2] (1374–1377)[potrzebny przypis]. W 1375 r. wraz z Sędziwojem z Szubina pokonał pod Gniewkowem Władysława Białego, który był pretendentem do tronu Polski, a następnie oblegał siły księcia w Złotorii. Po kapitulacji księcia został przez niego wyzwany na pojedynek, który wygrał[2].

Pozbawiony tytułu starosty kujawskiego za sprzeciw wobec mianowania starostą poznańskim Domrata z Pierzchna, wycofał się do Odolanowa, z którego zaczął organizować wyprawy łupieżcze skierowane przeciw krzyżakom. Prawdopodobnie w 1380 r. pojmał dla okupu 59 rycerzy burgundzkich, którzy zmierzali do państwa krzyżackiego, by wziąć udział w rejzie przeciw Litwinom[2]. Za 59 gości zakonu mistrz krzyżacki wypłacił okup 20 tys.[3] lub 27 tys. florenów. Ponieważ Ludwik Węgierski uważał krzyżaków za sojuszników, nakazał wielkopolskim starostom zajęcie Odolanowa. Do zdobycia miasta ostatecznie nie doszło, gdy pod Kaliszem zawarto porozumienie z Bartoszem, który zobowiązał się sprzedać swoje dobra na rzecz państwa[2].

Odrzucając warunki ugody, w 1382 r. Ludwik nakazał kolejną wyprawę, którą dowodził jego zięć, Zygmunt Luksemburski. Oblężenie przerwano po kilku dniach z powodu śmierci Ludwika, a Zygmunt przystał na warunki poprzedniej ugody i pośpieszył na Węgry, by objąć sukcesję po teściu. Po drodze Zygmunt odrzucił żądania możnych wielkopolskich, którzy domagali się pozostania Zygmunta w kraju i usunięcia Domrata z funkcji starosty, co spowodowało wybuch trzyletniej wojny między Nałęczami a Grzymalitami. Bartosz poparł Siemowita IV mazowieckiego[2].

W 1382 r. rycerstwo wezwało zgodnie do koronacji na króla Jadwigi, córki Ludwika. Bartosz przybył do Krakowa z licznym pocztem, w którym ukrywał się Siemowit IV. Stronnicy Nałęczów planowali porwać królową i wydać ją za księcia mazowieckiego, by w ten sposób osadzić go na polskim tronie, co ostatecznie się nie powiodło[2].

Nowy król Władysław II Jagiełło uznał Bartosza za winnego spustoszenia Wielkopolski i uwięził, ten jednak zbiegł na Śląsk. Od 19 czerwca do 14 sierpnia 1383 r. oblegał Kalisz wraz z siłami Siemowita IV Mazowieckiego[4]. Bartosz wrócił do króla i uznał jego zwierzchnictwo dopiero po roku 1384. Wkrótce potem stał się współpracownikiem króla, a w 1387 roku wojewodą poznańskim.

Najnowsze badania wskazują, że Bartosz z Odolanowa herbu Ciołek przekazał Odolanów w spadku swojemu zięciowi, należeli oni do rodu Wezenborg herbu Ciołek.

Uhonorowany ulicami swego imienia w Odolanowie i Ostrowie Wielkopolskim.

Przypisy

  1. Oleg Jardetzky: The Ciolek of Poland. Graz/Austria: Akademische Druck-u. Verlagsanstalt, 1992, s. 244. ISBN 3-201-01583-0.
  2. a b c d e f g Bartosz z Odolanowa, a właściwie Wezenborg - wielkopolski rycerz, „Onet Facet”, 20 kwietnia 2017 [dostęp 2017-05-25] (pol.).
  3. Stefan Kuczyński: Rzeczywistość historyczna w "Krzyżakach" Henryka Sienkiewicza. Wyd. 2. Warszawa: PIW, 1967, s. 168.
  4. Janko z Czarnkowa [O oblężeniu miasta Kalisza przez księcia mazowieckiego]. Dnia 19-go tegoż miesiąca i roku często wspominani książę i Bartosz oblegli miasto Kalisz i w kilka dni potem opanowali strażnicę stojącą na polu poza miastem, w stronę Konina. Pomimo mężnego oporu, mieszczanie nie mogli się obronić i dostali się do niewoli, w bitwie tej zabito jednego młodziana. Tymczasem z drugiej strony miasta rozłożył się obozem Konrad, książę śląski i pan oleśnicki, który mając ze sobą trzystu kopijników, przybył księciu mazowieckiemu na pomoc. Jemu też pod pewnymi warunkami Bartosz oddał zamek Odolanów.

Bibliografia[edytuj]