Barwinek (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Barwinek
Przejście graniczne między Polską a Słowacją przy międzynarodowej trasie E371
Przejście graniczne między Polską a Słowacją przy międzynarodowej trasie E371
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat krośnieński
Gmina Dukla
Liczba ludności (2016-12-31) 266[1]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-454
Tablice rejestracyjne RKR
SIMC 0348944
Położenie na mapie gminy Dukla
Mapa lokalizacyjna gminy Dukla
Barwinek
Barwinek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Barwinek
Barwinek
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Barwinek
Barwinek
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krośnieńskiego
Barwinek
Barwinek
Ziemia49°25′55″N 21°41′16″E/49,431944 21,687778
Kościół katolicki

Barwinekwieś w Polsce w Beskidzie Niskim, w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Dukla[2][3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przez Barwinek, poprzez Przełęcz Dukielską (najniższą w gł. łańcuchu Karpat – wys. 500 m n.p.m.); już od wczesnego średniowiecza przebiegał jeden z ważniejszych szlaków komunikacyjnych z Węgier do Polski. Wieś Barwinek powstała w XIV w. Założona została na prawie wołoskim. W roku 1581 władał Barwinkiem Oktawian Gucci – pochodzący z kupieckiego rodu włoskiego. Z tego okresu zachowały się rejestry podatkowe dotyczące Barwinka.

Kolejnym właścicielem Barwinka był ród Męcińskich, posiadacze Tylawy i Zyndranowej. Od 1618 roku właścicielem wsi był Andrzej Męciński z Kurozwęk – ok. 1603 r. kasztelan wieluński, a po nim kolejno: Jan Męciński (pułkownik znaku pancernego), Wojciech Męciński z Kurozwęk h. Poraj (1698-1771; wielokrotny poseł na sejm, kasztelan sądecki), Stanisław Męciński i w końcu - aż do śmierci w 1859 roku - jego syn Wincenty Męciński. Zabudowania celne istniały tu już pod koniec XVIII w.

7 kwietnia 1769 roku, w okolicy wsi Barwinek, skoncentrowały się siły konfederatów barskich ks. Jerzego Marcina Lubomirskiego, niefortunnego obrońcy Krakowa. Przybył z Podola także Kazimierz Pułaski, mimo młodego wieku (24 lata) czołowy dowódca wojskowy Konfederacji. Tu prowadzono zaciągi i zorganizowano jeden z największych obozów konfederackich. W Barwinku Lubomirski powierzył Pułaskiemu funkcję regimentarza krakowsko – sanockiego i sandomierskiego. W liście skierowanym do księcia Pułaski pisał: "…chłopstwa wiele się gwałtem ciśnie do wojska i deklaruje przyjeżdżać do obozu…" W Barwinku sygnowany był uniwersał Pułaskiego, wzywający pod broń szlachtę Podkarpacia. Uniwersał podpisał też ks. Jerzy Marcin Lubomirski. Stąd też w kwietniu 1769 r. wybrano się przeciw rosyjskim oddziałom Jelczaninowa do bitwy pod Iwlą.

Kazimierz Pułaski z tego miejsca wyruszył w wielki rajd kawaleryjski na Podlasie i Litwę, w czasie którego pod Włodawą 15 września 1769, jego brat Franciszek Ksawery Pułaski zginął, gdy szedł do niego z pomocą. Po rajdach K. Pułaski powracał do Barwinka. Wielokrotnie przez tę osadę przechodziły wojska Konfederatów i tu też mieli swoje szańce. Dlatego łąka i wzgórze w tej miejscowości nosi taką nazwę. W dniu 14 maja 1772 r. do obozu w Barwinku przybył oficer austriacki wzywając do usunięcia się z tego miejsca i zagroził atakiem. Marszałkowie: sanocki Filip Radzimiński i inflancki Zbyrek odpowiedzieli, że stoją we własnym kraju i nie zagrażają sąsiedniemu państwu. W wyniku polskiej odmowy rozegrała się bitwa. Konfederaci widząc znaczną przewagę wojsk austriackich, wycofali się do Dukli. Po wycofaniu się konfederatów, przez Barwinek wkroczyły wojska korpusu preszowskiej straży przedniej gen. Esterhazego i Hadika, dokonujące rozbioru Polski w imieniu Austriaków. Do roku 1918 wieś znajdowała się w powiecie krośnieńskim w austriackiej prowincji Galicja. W 1848 r. przechodziły tędy stacjonujące w Galicji wojska, by stłumić powstanie Kossutha na Węgrzech, a rok później (w 1849 r.), pożegnane przez cara Mikołaja I wojska wkraczające na Węgry.

Tu rozegrała się pierwsza bitwa rosyjsko-węgierska w 1849 roku.

U schyłku XIX w. tereny te zakupili od Męcińskich przemysłowcy z Wiednia, bracia Thonet (synowie Michaela Thoneta), zakładając tu zwierzyniec. W tych czasach funkcjonowała tu jedna z fabryk mebli giętych „Gebrüder Thonet”, wykorzystująca drewno bukowe z miejscowych lasów.

W roku 1880 wieś zamieszkana była przez 1992 osoby. W czasie I wojny światowej toczyły się tu dwukrotnie w 1914 r. ciężkie walki 12 listopada 1914 r. Austriacy atakują na przełęczach karpackich – pod Barwinkiem, Grabiem, Konieczną i m.Golcowa. Miejscowość Barwinek została zrównana z ziemią. Poległych żołnierzy pochowano na cmentarzu wojennym w Dukli. Dopiero po Bitwie Gorlickiej, 2 maja 1915 r. Rosjanie wycofali się z tych terenów.

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Barwinek”[4].

W czasie II wojny światowej od 1 do 10 września 1939 roku trwała wymiana strzałów między Słowakami a Polakami z oddziału KOP nowo utworzonej brygady Karpaty. Chociaż w innym miejscu udało się Słowakom przedrzeć przez granice i 7 września 1939 r. dojść do Rymanowa-Zdroju. Niemcy utworzyli tu silną placówkę Grenzschutzu. Jednak przebiegał przez lasy Barwinka kanał kurierski na Węgry, przez który przerzucono części i dokumentację V-1 do Anglii. W zimie 1940 r. schwytano tu 12 Polaków próbujących przejść na Węgry.

We wrześniu 1944 r. toczyły się tu zacięte walki w ramach Operacji dukielsko-preszowskiej, w których Słowacy, walczący u boku Armii Czerwonej, stracili wszystkie czołgi, a zwłoki żołnierzy pochowano po stronie słowackiej w Mauzoleum w Wyżnym Komarniku. W dniu 6 października 1944 r. udało się im przekroczyć Barwinek i przełęcz. Jednak 17 października 1944 r. wieś bombardowali Niemcy i zginęło wielu mieszkańców. Została również zniszczona cerkiew grekokatolicka.

Po wojnie wszyscy mieszkańcy narodowości ukraińskiej zostali przymusowo wysiedleni do ZSRR i w czasie Akcji "Wisła".

Po wojnie charakter tej miejscowości pozostał taki jak dawniej – typowo rolniczy. Przez przymusowe wysiedlenia Ukraińców wieś została prawie wyludniona: liczba mieszkańców, wynosząca krótko przed wojną ponad 1000, po wojnie spadła do 60. Do 2004 r. część mieszkańców utrzymywała się z pracy na rzecz urzędu celnego, znajdującego się w tej miejscowości.

Od południa Barwinek graniczył z miejscowością Felsö-Komárnok (obecnie Vyšný Komárnik) w hrabstwie Szaryskim. Do roku 1944 z Republiką Słowacką.

W Barwinku znajduje się dawne polsko-słowackie przejście graniczne. Należało ono do największych przejść granicznych na południowej granicy Polski. Położone było przy drodze krajowej nr 9 i przeznaczone do całodobowej odprawy pieszych, samochodów osobowych, autokarów, samochodów ciężarowych, małego ruchu granicznego. Zostało zlikwidowane na mocy układu z Schengen.

W Barwinku zaczynać się będzie planowana droga ekspresowa S19.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez Barwinek przebiegają dwa szlaki turystyczne:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dukla. Dukielski Przegląd Samorządowy s. 4.
  2. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  3. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrusikiewicz J., Boje o Przełęcz Dukielską, [w:] „Wierchy” t. 37, Kraków 1968
  • Daszkiewicz A., Ruch oporu w regionie Beskidu Niskiego 1939 -1944, Warszawa 1975
  • Grzywacz-Świtalski Ł., Z walk na Podkarpaciu, Warszawa 1971
  • Kazimierczak S., Żołnierz losu nie wybierał, Warszawa 1982
  • Krosno – studia z dziejów miasta i regionu, T.I- III, red. J. Garbarcik, Kraków 1995
  • Luboński P., Operacja dukielsko-preszowska, [w:] Magury’ 83, Warszawa 1983
  • Michalak J., Dukla i okolice, Krosno 1996
  • Moskalenko K., Uderzenie za uderzeniem, Warszawa 1974

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]