Bastet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bastet
Ilustracja
Inne imiona Bastet, Bast, Boubastis, Pasht, Ubasti, Ba en Aset
Egipska bogini
miłości, radości, muzyki, tańca, domowego ogniska, uciechy
Siedziba Bubastis
Czczona w starożytnym Egipcie
Szczególne miejsca kultu Bubastis, Memfis, Heliopolis, Teby, Leontopolis, Herakleopolis
Atrybuty sistrum (uderzany instrument muzyczny)
Zwierzęce wcielenie kot
Ojciec Ra
Matka Izyda
Dzieci Maahes
Grecki odpowiednik Artemida
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Bastet, znana też pod nazwą Bast, Boubastis, Pasht[1], Ubasti, Ba en Aset – w mitologii egipskiej bogini miłości, radości, muzyki, tańca, domowego ogniska, płodności. Wierzono, że Bastet chroni mężczyzn przed chorobami i demonami[2]. Przedstawiana jako kot lub kobieta z głową kota, często ze skarabeuszem na głowie, który był symbolem wschodzącego słońca, gdyż była córką Ra – boga słońca i Izydy - bogini płodności i opiekunki rodzin. Przedstawiano ją często z krzyżem Ankh – symbolem życia – i sistrum – uderzanym instrumentem muzycznym, który był jej atrybutem władzy[2]. Była matką Maahesa i, według niektórych źródeł, Chonsu[3] – boga Księżyca. Bogini Bastet pojawiła się już w czasach II dynastii, i jej nazwa prawdopodobnie wzięła się od miast kultu Bast (greckie Bubastis). Prawdopodobnie na początku zwierzęciem kultu był lew/lwica. W mitologii greckiej jej odpowiednikiem jest Artemida[4]. Wielu bogów w tamtym okresie miało swoje dwie twarze – dobrą i złą; o ile Bastet kot była usposobieniem dobroci i ochroną, kojarzono ją również z bezwzględną, walczącą Sachmet przedstawianą jako kobieta z głową lwa.

Największym ośrodkiem kultu było Bubastis – miasto leżące w XVIII nomie dolnoegipskim[4][2], znajdujące się we wschodniej części delty Nilu, dlatego też zwana była „Boginią Wschodu” – w przeciwieństwie do jej siostry Sachmet, zwanej "Boginią Zachodu". Jej kult obejmował też takie miasta jak: Memfis, Heliopolis, Teby, Leontopolis, Herakleopolis.

Doroczne festiwale urządzane w Bubastis ku czci bogini Bastet odbywały się w kwietniu i maju. Brało w nich udział nawet 700 tys. osób[5]. Dokładne opisy tych obchodów można znaleźć w dziele Herodota[6].

Koty były uważane w Egipcie za zwierzęta święte. Zabicie kota groziło surową karą. Zdarzyło się, że gdy jeden z członków rzymskiej delegacji przypadkowo zabił kota, tłum zlinczował żołnierza. Wrogowie Egipcjan wykorzystywali fakt, że Egipcjanie nie chcieli zranić swoich bóstw, wystawiając koty w bitwach przed własnych żołnierzy w pierwszym szeregu (bitwa pod Peluzjum w 525 roku p.n.e.)[7].

Po śmierci kota opiekunowie golili sobie brwi (gdy zmarł pies, golili również głowy)[7], a następnie balsamowali zwłoki. Ważne kocie nekropolie istniały w Bubastis w Dolnym Egipcie, Speos Artemidos w Środkowym Egipcie i Memfis (Sakkara). W tych trzech miastach cmentarze te używano przez kilka wieków, a w każdym z nich pochowano tysiące kotów. Współcześnie znaleziono tam wiele kocich mumii, które obecnie znajdują się w muzeach całego świata[8].

Kult Bastet rozwijał się od około 1100 p.n.e. do końca okresu ptolemejskiego, do śmierci Kleopatry VII (30 p.n.e.)[9].

W1 t B1
Bastet w hieroglifach

Przypisy

  1. ↑ Geraldine Pinch: Egyptian Mythology: A Guide to the Gods, Goddesses, and Traditions of Ancient Egypt. Oksford, Nowy York: Oxford University Press, 2004, s. 272. ISBN 978-0195170245. OCLC 52937806. (ang.)
  2. ↑ a b c Margaret Bunson: Encyclopedia of Ancient Egypt. Nowy York: Facts on File, Inc., 2012. ISBN 978-0816082162. OCLC 49276278. (ang.)
  3. ↑ David Klotz. The Theban Cult of Chonsu the Child in the Ptolemaic Period. „Documents de Théologies Thébaines Tardives 1, CENiM 3”, s. 95-134, 2009. Montpellier. OCLC 699690097 (ang.). 
  4. ↑ a b Jaroslav Černý: Religia Starożytnych Egipcjan. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974. k27262. OCLC 749381055.
  5. ↑ Dennis C. Turner, Patrick Bateson: The Domestic Cat The Biology of its Behaviour. Cambridge: Cambridge University Press, 6 2000, s. 256. ISBN 9780521636483. OCLC 807713719. (ang.)
  6. ↑ Mohamed Ibrahim Bakr, Mohamed Bakr: Tell Basta. T. 1. Kair: Uniwersytet w Az-Zakazik, 1992, s. 13. ISBN 9772350416. OCLC 30695055. (ang.)
  7. ↑ a b „Interline Interdyscyplinarne Czasopismo Internetowe”, 2012. Poznań: Pracownia Humanistycznych Studiów Interdyscyplinarnych Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Collegium Maius. ISSN 2082-9434. OCLC 826619741. 
  8. ↑ A. R. Williams: Animal Mummies (ang.). W: National Geographic [on-line]. National Geographic Society, listopad 2011. [dostęp 3 maja 2013].
  9. ↑ Statuette of a Bastet Cat (ang.). Museum of Art and Archeology University of Missouri. [dostęp 2013-05-10].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bastet&oldid=45344238”