Baszan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Baszan, Batanea, Trachonitis – bogaty w wodę głównie równinny region, zlokalizowany na wschód od rowu Jordanu[1].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwotne znaczenie nazwy baszan nie jest znane. W języku arabskim występuje podobne słowo „batan”, które oznacza równinę o małej ilości skał, lecz biorąc pod uwagę, że region jest dość obficie pokryty bazaltowymi skałami, raczej nie należy doszukiwać się związku tego terminu z nazwą regionu. W tekstach egipskich z czasów XIX dynastii Baszan określany jest nazwą „Hu-ru-nu”. W okresie wpływów greckich używano nazwy Batanea, która zachowywała semickie elementy fonetyczne. Pochodzący z zachodu XIX-wieczni podróżnicy stosowali arabski termin Ard el-Behenveh[1].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Baszan został ukształtowany przez erupcje wulkaniczne w okresie plejstocenu. Na terenie Baszanu (szczególnie na wzgórzach Golan) widoczne są liczne stożki wulkaniczne. Od strony północnej granica regionu nie jest precyzyjnie wyznaczona i przebiega w rejonie Damaszku, zaś po stronie wschodniej kończy się na obszarze pustyni Syryjskiej. Od północnego zachodu region graniczy z górą Hermon, na południu z rzeką Jarkon, na południowym wschodzie z łańcuchem górskim Hauran (Jebel ed-Druze). Baszan dzieli się na kilka podregionów[1].

Baszan w czasach prehistorycznych[edytuj | edytuj kod]

Naukowcy wskazują na dowody potwierdzające zamieszkiwanie regionu w paleolicie przez ludy zbieracko-myśliwskie. Podczas prac wykopaliskowych archeolodzy nie natrafili na ślady tellów z epok żelaza i brązu. W czasach prehistorycznych Baszan przecinały trzy szlaki: północny trakt łączył Damaszek, przez Banjas z Tyrem, drugi wiódł z Damaszku, przez Al-Kunajtira i most Bnot Jaakov do szlaku Via Maris[1]. Odnoga Via Maris przekraczała Jordan na wschód od Bet Sze’an (dawne Scytopolis) i łączyła się z wiodącą doliną Jordanu Drogą Królewską[1][2]. Listy z Amarna wspominają dwa królewskie miasta Kanaan: Astaroth (Tell Ashtara) i Baszan, położone w południowej części Baszanu[1].

Baszan w Biblii[edytuj | edytuj kod]

Obszar Baszanu ograniczony był według Księgi Powtórzonego Prawa (Pwt 3,8–10) i Księgi Jozuego (Joz 12,1–5) na południu – obszarem Gilead i rzeką Jarmuk, na północy – górą Hermon, od wschodu Salką i stokami Dżabal ad-Duruz, które według Księgi Izajasza (Iz 2,13) i Księgi Ezechiela (Ez 27,6) były bogate w lasy dębowe.

Pastwiska Baszanu znajdowały się w kręgu zainteresowań starożytnych nomadów. Około XIII wieku p.n.e. plemiona izraelskie pod wodzą Mojżesza podbiły ten obszar, rządzony wówczas przez amoryckiego władcę Oga, pokonując go w bitwie pod Edrei[1]. Baszan został przydzielony członkom rodów Jaira i Nobacha. Ich ojciec Manasses otrzymał Kenat. W X wieku p.n.e. Baszan wszedł w skład królestwa Izraela. Jednocześnie ekspansję na Baszan prowadziła sąsiednia Syria, która zajęła najpierw Ramot w Gileadzie, a w okresie panowania Jehu (IX wiek p.n.e.) – cały Baszan. Na krótko Izrael odzyskał Baszan w pierwszej połowie VIII wieku p.n.e. w okresie rządów Joasza i Jeroboama, by w 732 roku p.n.e. utracić go na rzecz Asyrii w czasach podbojów Tiglat-Pilesera III.

W dobie Achemenidów (VI–IV wiek p.n.e.) Baszan wchodził w skład okręgu Karnaim. W epoce hellenistycznej (IV–I wiek p.n.e.) jako jednostka administracyjna nazywany był Bataneą. W latach 167–160 p.n.e. w trakcie wojen machabejskich Baszan zajęli powstańcy. W 63 roku p.n.e. w czasach dominacji rzymskiej Baszan został włączony do królestwa Iturea. W 39 roku p.n.e. Rzymianie oddali Baszan Herodowi Wielkiemu. Pozostawał w ręku dynastii herodiańskiej do śmierci Agryppy II w ostatniej dekadzie I wieku, po czym włączono go do Syrii. Około 300 roku Baszan włączono do Arabii na skutek reform administracyjnych Dioklecjana[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Keith N Schoville. Bashan in historical perspective / הבשן בפרספקטיבה היסטורית. „THE BIBLE AND ITS WORLD”. DIVISION A, s. 145-152, 1989. World Congress of Jewish Studie (ang.). 
  2. 2,0 2,1 Yohanan Aharoni: The Land of the Bible: A Historical Geography. Westminster John Knox Press, 1979, s. 481. ISBN 9780664242664.
  3. 3,0 3,1 Avraham Negev: Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej. Warszawa: Da Capo, 2002, s. 462. ISBN 8271574614./ ISBN 82-7157-461-4 (formalnie błędny numer ISBN)