Baszta Prochowa w Gryficach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Baszta Prochowa w Gryficach
Obiekt zabytkowy nr rej. 52, nr decyzji Kl.V.-0/31/55 z 30 lipca 1955 r.
Baszta Prochowa
Baszta Prochowa
Państwo  Polska
Miejscowość Gryfice
Adres Nabrzeżna
Ukończenie budowy przełom XIV/XV w.
Położenie na mapie Gryfic
Mapa lokalizacyjna Gryfic
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Położenie na mapie gminy Gryfice
Mapa lokalizacyjna gminy Gryfice
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Położenie na mapie powiatu gryfickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gryfickiego
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Ziemia53°55′02″N 15°12′07″E/53,917222 15,201944

Baszta Prochowa w Gryficach[1] (niem. Pulverturm) – jedna z trzech baszt, systemu fortyfikacyjnego miasta, zbudowana na przełomie XIV/XV w.[a]

Położenie obiektu[edytuj]

Baszta została usytuowana w północno-wschodniej części Starego Miasta (naroże dawnych obwarowań), w pobliżu biegu rzeki Regi i dawnego kamiennego młyna. Obiekt stoi przy ul. Nabrzeżnej. Wieża była bezpośrednio połączona z murem obronnym miasta, z którego za pomocą kamiennych schodów i drewnianego podestu można było się dostać do jej wnętrza usytuowanego na wysokości ok. 3 m[2].

Spełniała rolę wieży strzelniczej i obserwacyjnej. Nazwa jej wzięła się od składu prochu strzelniczego, który był magazynowany tuż przy niej, bądź w jej wnętrzu (dolne partie pierwszej kondygnacji). Funkcjonowała obok dwóch innych już nieistniejących wież, tj: Mostowej i Młyńskiej, które również były usytuowane nad Regą. Wraz z nimi, bramą Reską, barbakanem, basztami i murem obronnym tworzyła wschodni system fortyfikacyjny miasta[3]. Dziś jest pozostałością obronną, która została wpisana do rejestru zabytków dziedzictwa narodowego (nr rej. 52 z 30 lipca 1955 r.)[4]

Wygląd zabytku[edytuj]

Obiekt został zbudowany na przełomie XIV/XV w. na planie koła, w stylu gotyckim. Jest dwu-cylindryczną licowaną budowlą, zwieńczoną stożkowatym dachem. Wieża jest murowana według wiązania gotyckiego. Materiałem budulcowym wykorzystanym do budowy obiektu jest cegła. Całkowita jej powierzchnia wynosi 33,4 m², kubatura 567,8 m³, wysokość natomiast 25,2 m[2][5].

Cylindry wieży są jednakowej wysokości lecz o różnej długości obwodu. Dolny, szerszy posiada w górnej części lico, które w przeważającej mierze zostało wymienione i uzupełnione. Otwór wejściowy, wnękowy o pełnym łuku i prostej archiwolcie znajduje się na wysokości ok. 3 m od strony południowo-wschodniej. Otwory strzelnicze umiejscowione zostały w dwóch kondygnacjach po zewnętrznej stronie obwarowań. Wieża posiada również liczne wąskie okna, które doświetlają wnętrze obiektu, szczególnie w górnym, węższym cylindrze. Spełniały również rolę otworów strzelniczych. U podstawy górnego cylindra znajdował się w przeszłości ganek (hurdycja), po którym zachował się otwór wyjściowy od południowego zachodu. Zwieńczeniem wieży jest dach w kształcie stożka[2][1].

W ramach II etapu rewitalizacji zabytków dziedzictwa kulturowego (2007 r.) obiekt został przebudowany. Prace restauracyjne obejmowały m.in.: wykonanie drewnianego wejścia do wieży, wymianę stolarki w wewnętrznej części budowli na metalową oraz podniesienie zadaszenia i wykonanie tzw. balkonu widokowego[5].

Współczesne przeznaczenie obiektu[edytuj]

Po II wojnie światowej obiekt był wykorzystywany przez młodzież harcerską, jako miejsce zbiórek i spotkań, następnie nieużytkowany. Koncepcje jego pełniejszego wykorzystania i przekazaniu pod opiekę miejscowego Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Chrobrego w latach 60. XX w. nie zostały zrealizowane[2]. Dziś po restauracji w 2007 r. ponownie jest udostępniony dla zwiedzających. Atrakcją turystyczną stał się balkon widokowy, z którego można obserwować tereny miasta[5].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Po II wojnie światowej budowla fortyfikacyjna była błędnie nazywana basztą, choć te w pomniejszonej i jednolitej konstrukcji istniały w obrębie murów obronnych miasta. Kwestia poprawnego nazewnictwa została przywrócona w 2007 r., o czym informuje umiejscowiona tablica informacyjna na murze obiektu.

Przypisy

  1. a b Urząd Miejski w Gryficach: Zabytki (pol.). [dostęp 2011-07-31].
  2. a b c d K. Szczygieł: Raport o stanie zabytków w Gryficach [w]: K. Kozłowski (pod red.), Ziemia Gryficka 1945-1985. s. 130-131.
  3. S. Rzeszowski: Z dziejów Gryfic [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 71.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 31 marca 2017; 5 miesięcy temu.
  5. a b c (str). Baszta Prochowa czeka na zwiedzających. „Panorama gryficka”. , nr 1 (24), z dn. 10 stycznia 2007 r.. s. 2 (pol.). 

Bibliografia[edytuj]

  • Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 31 marca 2017; 5 miesięcy temu.
  • Rzeszowski S., Z dziejów Gryfic [w]: Białecki T. (pod red.), Ziemia Gryficka 1969, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
  • Szczygieł K., Raport o stanie zabytków w Gryficach [w]: Kozłowski K. (pod red.), Ziemia Gryficka 1945-1985, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Gryfice 1987.
  • Urząd Miejski w Gryficach, Zabytki (pol.), [w]: Oficjalny serwis miasta, [dostęp 2011-07-31].
  • Baszta Prochowa czeka na zwiedzających, "Panorama gryficka", nr 1 (24), z dn. 10 stycznia 2007 r., Planet 7, Gryfice 2007.