Baszta Prochowa w Gryficach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Baszta Prochowa w Gryficach
Obiekt zabytkowy nr rej. 52, nr decyzji Kl.V.-0/31/55 z 30 lipca 1955 r.
Ilustracja
Baszta Prochowa
Państwo  Polska
Miejscowość Gryfice
Adres ulica Nadbrzeżna
Ukończenie budowy koniec XIV lub początek XV wieku
Położenie na mapie Gryfic
Mapa lokalizacyjna Gryfic
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Położenie na mapie gminy Gryfice
Mapa lokalizacyjna gminy Gryfice
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Położenie na mapie powiatu gryfickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gryfickiego
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Baszta Prochowa w Gryficach
Baszta Prochowa w Gryficach
Ziemia53°55′02″N 15°12′07″E/53,917222 15,201944

Baszta Prochowa w Gryficach[1] (niem. Pulverturm) – jedna z trzech baszt układu fortyfikacyjnego miasta, zbudowana na przełomie XIV i XV wieku.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Baszta została usytuowana w północno-wschodniej części Starego Miasta (naroże dawnych obwarowań), w pobliżu biegu rzeki Regi i dawnego kamiennego młyna, przy obecnej ulicy Nadbrzeżnej (róg ulicy Leśnej). Była bezpośrednio połączona z murami obronnymi miasta, z których za pomocą kamiennych schodów i drewnianego podestu można było się dostać do jej wnętrza usytuowanego na wysokości około 3 m[2].

Spełniała rolę wieży strzelniczej i obserwacyjnej. Nazwa jej wzięła się od składu prochu strzelniczego, który był magazynowany tuż przy niej lub w jej wnętrzu (dolne partie pierwszej kondygnacji). Funkcjonowała obok dwóch już nieistniejących baszt, to znaczy Mostowej i Młyńskiej, które również były usytuowane nad Regą. Wraz z nimi, bramą Reską, barbakanem, innymi basztami i murem obronnym tworzyła wschodni układ fortyfikacyjny miasta[3]. Dziś jest pozostałością obronną, która została wpisana do rejestru zabytków dziedzictwa narodowego (nr rej. 52 z 30 lipca 1955)[4].

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Baszta Prochowa została zbudowana na przełomie XIV i XV wieku, na rzucie koła, w stylu gotyckim. Jest dwuwalcową budowlą, murowaną z zastosowaniem wiązania gotyckiego, licowaną i zwieńczoną stożkowatym dachem. Materiałem użytym do budowy jest cegła. Całkowita powierzchnia obiektu wynosi 33,4 m², kubatura 567,8 m³, a wysokość 25,2 m[2][5].

Walce baszty są jednakowej wysokości lecz o różnej długości obwodu. Dolny, szerszy posiada w górnej części lico, które w przeważającej mierze zostało wymienione i uzupełnione. Otwór wejściowy, wnękowy o pełnym łuku i prostej archiwolcie, znajduje się na wysokości około trzech metrów od strony południowo-wschodniej. Otwory strzelnicze umiejscowione zostały w dwóch kondygnacjach po zewnętrznej stronie obwarowań. Budowla ma też liczne wąskie okna, doświetlające jej wnętrze, szczególnie w górnym, węższym walcu, które także pełniły funkcję otworów strzelniczych. U podstawy górnego walca znajdowała się hurdycja, po której zachował się otwór wyjściowy od południowego zachodu[1][2].

W ramach II etapu rewitalizacji zabytków dziedzictwa kulturowego (2007) obiekt został przebudowany. Prace restauracyjne obejmowały wykonanie drewnianego wejścia do baszty, wymianę stolarki w wewnętrznej części budowli na metalową oraz podniesienie zadaszenia i wykonanie balkonu widokowego[5].

Współczesne przeznaczenie[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej baszta Prochowa była wykorzystywany przez młodzież harcerską jako miejsce zbiórek i spotkań, następnie nieużytkowana. Koncepcje jej pełniejszego wykorzystania i przekazaniu pod opiekę miejscowego Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Chrobrego w latach sześćdziesiątych nie zostały zrealizowane[2]. Dziś, po restauracji w 2007, jest ponownie dostępna dla zwiedzających. Atrakcją turystyczną stał się balkon widokowy, z którego można obserwować tereny miasta[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Urząd Miejski w Gryficach: Zabytki. [dostęp 2011-07-31].
  2. a b c d K. Szczygieł: Raport o stanie zabytków w Gryficach [w]: K. Kozłowski (pod red.), Ziemia Gryficka 1945-1985. s. 130 i 131.
  3. S. Rzeszowski: Z dziejów Gryfic [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 71.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 31 grudnia 2017; 4 miesiące temu.
  5. a b c (str). Baszta Prochowa czeka na zwiedzających. „Panorama gryficka”. , nr 1 (24), z dn. 10 stycznia 2007 r.. s. 2. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 31 grudnia 2017; 4 miesiące temu.
  • Rzeszowski S., Z dziejów Gryfic [w]: Białecki T. (pod red.), Ziemia Gryficka 1969, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
  • Szczygieł K., Raport o stanie zabytków w Gryficach [w]: Kozłowski K. (pod red.), Ziemia Gryficka 1945-1985, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Gryfice 1987.
  • Urząd Miejski w Gryficach, Zabytki (pol.), [w]: Oficjalny serwis miasta, [dostęp 2011-07-31].
  • Baszta Prochowa czeka na zwiedzających, "Panorama gryficka", nr 1 (24), z dn. 10 stycznia 2007 r., Planet 7, Gryfice 2007.