Batalion KOP „Słobódka”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Batalion KOP "Słobódka")
Skocz do: nawigacja, szukaj
Batalion KOP „Słobódka”
19 batalion graniczny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1926
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Słobódka
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Numer kryptonimowy: 119[a]
Dyslokacja Słobódka
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość 6 Brygada OP
Brygada KOP „Wilno”
pułk KOP „Głębokie”
KOP 1938.png

Batalion KOP „Słobódka”pododdział piechoty, podstawowa jednostka taktyczna Korpusu Ochrony Pogranicza pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-łotewskiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza[1], a 17 września instrukcję określającą jego strukturę[2]. W lutym 1926 roku, w składzie 6 Brygady Ochrony Pogranicza, został sformowany 19 batalion graniczny. Jednostką formującą był 86 pułk piechoty[3]. Długość ochranianego przez batalion odcinka granicy wynosiła 103 kilometrów, przeciętna długość pododcinka kompanijnego to 31 kilometrów, a strażnicy 6 kilometrów. Odległość dowództwa batalionu od dowództwa brygady wynosiła 180 kilometrów[4].

W 1929 roku 6 Brygada Ochrony Pogranicza została przeformowana w Brygadę KOP „Wilno”, a 19 batalion graniczny przemianowany na 19 batalion KOP „Słobódka”[5]. W tym czasie batalion na uzbrojeniu posiadał 743 karabiny Berthier wz.1916, 48 ręcznych karabinów maszynowych Chauchat wz. 1915 i 4 ciężkie karabiny maszynowe wz.1914[6]. W 1931 roku jednostka została przemianowana na batalion KOP „Słobódka”[5]. Nazwa jednostki pochodzi od leżącej na północnej Wileńszczyźnie miejscowości Słobódka, znajdującej się wówczas na obszarze województwa wileńskiego i będącej macierzystym garnizonem batalionu.

W wyniku reorganizacji batalionu w 1931 roku, w miejsce istniejących plutonów karabinów maszynowych, utworzono kompanię karabinów maszynowych. Rozwinięto też kadry kompanii szkolnej do pełnoetatowej kompanii odwodowej[7]. Po przeprowadzonej reorganizacji „R.2” batalion składał się z dowództwa batalionu, plutonu łączności, kompanii karabinów maszynowych, kompanii odwodowej i trzech kompanii granicznych[8]. W listopadzie 1936 roku batalion etatowo liczył 20 oficerów, 72 podoficerów, 26 nadterminowych i 550 żołnierzy służby zasadniczej[b].

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”[9]. Batalion otrzymał nowy etat. Był jednostką administracyjną dla szwadronu kawalerii KOP „Druja”, posterunku żandarmerii KOP „Słobódka” i komendy powiatu pw KOP „Brasław”[10]. W wyniku realizacji drugiej fazy reorganizacji KOP, latem 1937 roku nowo powstały pluton odwodowy 1 kompanii granicznej „Druja” rozmieszczono w koszarach w Drui wspólnie z dowództwem kompanii i szwadronem kawalerii. Dla strażnicy „Druja” nakazano wynająć osobne pomieszczenie o powierzchni do 50 m2 [11].

Z dniem 15 maja 1939 roku batalion stał się oddziałem gospodarczym. Stanowisko kwatermistrza batalionu przemianowane zostało na stanowisko zastępcy dowódcy batalionu do spraw gospodarczych, płatnika na stanowisko oficera gospodarczego, zastępcy oficera materiałowego dla spraw uzbrojenia na zbrojmistrza, zastępcy oficera materiałowego dla spraw żywnościowych na oficera żywnościowego[12].

12 kwietnia 1939 roku, zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” batalion KOP „Słobódka” został wzmocniony do stanów pełnego batalionu piechoty. Pododdział ten przyjął nazwę batalion KOP „Słobódka II”, a jego dowódcą został podpułkownik Jan Lachowicz, dotychczasowy dowódca batalionu KOP „Słobódka”. Na granicy polsko-łotewskiej pozostał batalion KOP „Słobódka I” w składzie czterech kompanii strzeleckich i plutonu karabinów maszynowych[c].

Na podstawie decyzji Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych i rozkazu Nr 10/Org Komendanta Głównego Straży Granicznej z 3 lipca 1939 roku odcinek granicy polsko-łotewskiej ochraniany przez batalion KOP „Słobódka I” został przekazany Straży Granicznej. W terminie do 15 lipca 1939 roku został utworzony Obwód Straży Granicznej Brasław, podległy bezpośrednio Komendzie Głównej Straży Granicznej[13]. W tym samym miesiącu baon KOP „Słobódka I” został rozformowany.

W sierpniu 1939 roku batalion KOP „Słobódka” wszedł jako III batalion w skład sformowanego 3 pułku piechoty KOP[14].

Służba graniczna[edytuj]

Batalion graniczny był podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej na powierzonym mu odcinku granicy polsko-łotewskiej, wydzielonym z pasa ochronnego brygady. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[15][16]. Batalion graniczny KOP „Słobódka” w 1934 roku ochraniał odcinek granicy państwowej szerokości 113 kilometrów 313 metrów[17].

Bataliony sąsiednie:

Struktura organizacyjna[edytuj]

Rozmieszczenie batalionu KOP „Słobódka” w 1931

przed 1930:
dowództwo 19 batalionu

kompanie graniczne w 1930[18]:

Organizacja batalionu w 1934[17]:

Organizacja batalionu w 1939 roku[19]

żołnierze batalionu[edytuj]

Dowódcy batalionu[20]:

stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
mjr Aleksander Sabliński 1926[21]
mjr piech. Rafał Sołtan 22 IX 1928[22] – 23 III 1932 kwatermistrz 66 pp[23]
ppłk Jan Michnowicz 3 VIII 1934[22] – IV 1935 zastępca dowódcy 74 pp[24]
mjr Jan II Lachowicz[25] 15 IV 1935 – 12 IV 1939 dowódca baonu KOP „Słobódka II”
mjr piech. Jan Bartłomiej Dymowski IV - VII 1939 dowódca I/55 pp

Obsada personalna we wrześniu 1928[22]:

  • dowódca batalionu – mjr Rafał Sołtan
  • adiutant batalionu – por. Oskar Fink
  • płatnik – por. Michał Kwiatkowski
  • oficer materiałowy – por. Łukasz Grzywacz
  • oficer żywnościowy – por. Juliusz Morbitzer
  • oficer wywiadowczy – por. Hipolit Morawski
  • oficer łączności – por. Włodzimierz Sawka
  • dowódca 1 kompanii granicznej – kpt. Konstanty Kisiel
  • dowódca 2 kompanii granicznej – kpt. Bronisław Rafalski
  • dowódca 3 kompanii granicznej – kpt. Wincenty Mendoszewski
  • dowódca kompanii szkolnej – kpt. Feliks Oskierko

Obsada personalna w listopadzie 1934[22]:

  • dowódca batalionu – ppłk Jan Michnowicz
  • adiutant batalionu – kpt. Aleksander Lubik
  • kwatermistrz – kpt. Tadeusz Deszyński
  • oficer materiałowy – kpt. Romuald Malicki
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Stefan Turkowski
  • dowódca kompanii odwodowej – kpt. Jan Konstanty Zaremba
  • dowódca kompanii karabinów maszynowych – kpt. Mikołaj Kossakowski
  • dowódca kompanii granicznej – kpt. Roman Ligęza
  • dowódca kompanii granicznej – kpt. Aleksander Kominkowski
  • dowódca kompanii granicznej – kpt. Jerzy Lewestam
  • komendant powiatowy PW – kpt. Eugeniusz Tokarski

Obsada personalna batalionu w czerwcu 1939[26]:

  • dowódca batalionu – mjr Jan III Lachowicz
  • zastępca dowódcy batalionu – mjr Jan Bartłomiej Dymowski[d]
  • adiutant batalionu – kpt. Feliks Jan Schindel[e]
  • dowódca 1 kompanii granicznej – kpt. Marian Kucharski[f]
  • dowódca 2 kompanii granicznej – kpt. Józef Ćwiękalski[g]
  • dowódca 3 kompanii granicznej – kpt. Józef Łubnicki[h]
  • dowódca kompanii odwodowej – por. Wacław Mackiewicz[i]
  • dowódca kompanii karabinów maszynowych – kpt. Jan Olejniczak
  • dowódca plutonu łączności – por. Jan Łapkowski[j]

Uwagi

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 425
  2. Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 371
  3. Ppłk Jan II Lachowicz, Odpowiedź na kwestionariusz..., s. 1 dowodzony przez siebie pododdział nazywa baonem KOP „Słobódka II”, natomiast pododdział, który pozostał na granicy polsko-łotewskiej baonem KOP „Słobódka I”. Odmienną numerację podali Ryszard Rybka i Kamil Stepan, Najlepsza broń..., s. CXXIX. Według nich nazwą „Słobódka II” posługiwał się „słaby baon zastępczy do tymczasowej obsady strażnic”, wspierany przez kawalerię KOP oraz Policję Państwową.
  4. Jan Bartłomiej Dymowski, mjr piech., w KOP od 1934 roku. Do mobilizacji zastępca dowódcy baonu KOP „Słobódka”. Przydział mobilizacyjny nieznany.→ Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 716
  5. Feliks Jan Schindel (1899-1940), kpt. piech., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji adiutant baonu KOP „Słobódka”. We wrześniu 1939 roku adiutant III batalionu piechoty 3 pp KOP. Więzień obozu w Kozielsku. Zamordowany przez NKWD. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 746
  6. Marian Kucharski, kpt. piech., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji dowódca 1 kompanii granicznej „Druja”. We wrześniu 1939 roku dowódca 1 kompanii piechoty III batalionu piechoty 3 pułku piechoty KOP. 23 września 1939 roku po kapitulacji pułku w Radoszynie – zaginął. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 728
  7. Józef Ćwiękalski , mjr piech., w KOP od 1938 roku. Do marca 1939 roku dowódca 2 kompanii granicznej „Mieżany”, następnie dowódca 3 kompanii baonu KOP „Sarny”. We wrześniu 1939 roku dowódca samodzielnej kompanii ckm „Niezdara”. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 714
  8. Józef Łubnicki, kpt. piech., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji dowódca 3 kompanii granicznej „Dundery Folwark”. We wrześniu 1939 roku adiutant II batalionu piechoty 2 pułku piechoty KOP. W końcowych walkach kampanii wrześniowej dowódca kompanii piechoty I batalionu piechoty 8 pułku piechoty Legionów zgrupowania 3 Dywizji Piechoty Legionów. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 731
  9. Wacław Mackiewicz (1906-1940), kpt. piech., w KOP od 1936 roku. Do marca 1939 roku dowódca kompanii odwodowej baonu KOP „Słobódka”. We wrześniu 1939 roku dowódca 9 kompanii piechoty III batalionu piechoty 3 pułku piechoty KOP. W trakcie walk z oddziałami Armii Czerwonej ranny 22 września 1939 roku pod Borowiczami. Po kapitulacji 3 pułku piechoty KOP 23 wrzesnia 1939 roku w m. Radoszyn, uwięziony. Więzień obozu w Kozielsku. Zamordowany przez NKWD. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 731
  10. Jan Łapkowski, por. piech., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca plutonu łączności baonu KOP „Słobódka”. Przydział mobilizacyjny nieznany. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 730

Przypisy

  1. Prochwicz 2003 ↓, s. 11-12.
  2. Dominiczak 1992 ↓, s. 111.
  3. Zarządzenie nr L.1600/o.de B./25 ↓.
  4. Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 3/1928.
  5. a b Wiśniewska i Promińska 2013 ↓, s. 2.
  6. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 101.
  7. Prochwicz 2003 ↓, s. 44.
  8. Zarządzenie nr L.dz.4160/Tjn.Og.Org/31 ↓, s. 3.
  9. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 157.
  10. Zarządzenie nr L.500/Tjn.Og.Org/37 ↓, s. 1 zał. 47.
  11. Zarządzenie nr L.4630/Tjn.Og.Org/37 ↓, s. 26/3.
  12. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 624 i 628.
  13. Henryk Mieczysław Kula, Polska Straż Graniczna w latach 1928-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08267-1, s. 237.
  14. Prochwicz 2003 ↓, s. 76.
  15. Falkiewicz 1925 ↓, s. 3-4.
  16. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 21.
  17. a b Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 293.
  18. Obsada oficerska bg „Troki” ↓.
  19. Szubański 2000 ↓, s. 88.
  20. Wiśniewska i Promińska 2013 ↓, s. 10.
  21. Falkiewicz 1925 ↓, s. 34.
  22. a b c d Obsada oficerska bg „Słobódka” ↓.
  23. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 255.
  24. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 21 marca 1935 roku, s. 35.
  25. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 675.
  26. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 658.

Bibliografia[edytuj]