Batalion KOP „Osowiec”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Batalion KOP „Osowiec”
Batalion km KOP „Osowiec”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1939
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca „Osowiec”
Dowódcy
Pierwszy mjr art. Antoni Korpal
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Twierdza Osowiec
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 135 Pułk Piechoty
33 Pułk Piechoty

(4 kompania „Nowogród”)
Pułk KOP „Sarny”

Batalion Karabinów Maszynowych KOP „Osowiec”[a]pododdział piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Historia batalionu[edytuj | edytuj kod]

Batalion sformowany został w sierpniu 1939 roku[b]. na terenie Twierdzy Osowiec położonej w miejscowości Osowiec-Twierdza, na podstawie rozkazu Biura Ogólno Organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych. Pododdział zorganizowany został w oparciu o kadrę i żołnierzy Batalionu Fortecznego „Sarny”, przeszkolonych w obronie fortyfikacji stałych oraz żołnierzy 3 Dywizji Piechoty Legionów i specjalistów z Okręgu Korpusu Nr III[c]. Stan ewidencyjny stanowił około 90% stanu etatowego[d]. 26 sierpnia 1939 roku jednostka osiągnęła gotowość bojową. Batalion wizytował dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”, generał brygady Czesław Młot-Fijałkowski, któremu został on podporządkowany[e].

Zadaniem batalionu była obrona fortyfikacji stałych na odcinku Strękowa Góra (włącznie) - Osowiec-Twierdza (włącznie z twierdzą Osowiec) - Goniądz (włącznie). Jednostka składała się trzech kompanii ckm i pododdziałów specjalnych. Dowódcą był mjr Antoni Korpal, dotychczasowy zastępca dowódcy Batalionu fortecznego „Sarny”. 2 kompanie obsadzały fortyfikacje w okolicach Twierdzy Osowiec (Fort I - Centralny, Fort II - Zarzeczny, Fort III - Szwedzki i Fort IV - Nowy), 3 kompania fortyfikacje w rejonie miejscowości Wizna (dowódca kapitan Władysław Raginis), a 4 kompania nie wchodząca w skład batalionu, utworzona przez 33 pułk piechoty jako 4 kompania km 33 pp fortyfikacje Nowogrodu nad Narwią (dowódca kapitan Eugeniusz Kordjaczyński)[f]. W toku walk 3 kompania baonu "Osowiec" i 4 kompania km/ 33 pp poniosły bardzo ciężkie straty, a ich dowódcy polegli na polu chwały. Pozostałe 2 kompanie wycofały się z Osowca.

13 września około godz. 20.00 baon przybył na stację kolejową Kamienna Nowa, na której całą noc oczekiwał na załadunek. Do baonu został przydzielony pluton przeciwpancerny z 135 pp. O świcie następnego dnia rozpoczęto załadunek, który trwał około półtorej godziny. 14 września około godz. 9.00 transport bez przeszkód wyjechał z Kamiennej Nowej. Stacją docelową miała być stacja Krasne, na północny wschód na Lwowa. Przez trzy dni transport przemieszczał się liniami kolejowymi: nr 521 (Grodno-Mosty), nr 514 (Mosty-Wołkowysk), nr 501 (Wołkowysk-Baranowicze) i nr 527 (Baranowicze-Zdołbunów przez Łuniniec-Sarny-Równe)[1].

Rano 17 września transport baonu przybył na stację Sarny, a około godz. 16.00 na stację Mokwin. Tu major Korpal dowiedział się, że Kostopol i Równe zostały już zajęte przez sowietów oraz uzyskał telefoniczne połączenie z dowódcą Pułku KOP „Sarny”, podpułkownikiem Nikodemem Sulikiem, który podporządkował baon KOP „Osowiec” majorowi Lucjanowi Frakowskiemu, dowódcy pododcinka „Małyńsk”. Transport baonu został zawrócony na stację Małyńsk, gdzie nastąpił wyładunek. Major Korpal w rozmowie telefonicznej z majorem Frakowskim otrzymał rozkaz obsadzenia sektora „Polany” oraz objęcia dowództwa nad Batalionem KOP „Bereźne” (jedna kompania na miejscu pozostałe po wycofaniu znad granicy) i Szwadronem Kawalerii KOP „Bystrzyce”, a także nawiązania łączności z Grupą podpułkownika Edwarda Czernego, która miała dopiero przybyć i zająć pozycje na prawym skrzydle polskiego ugrupowania. O świcie 18 września baon obsadził pozycje w sektorze „Polany”. Szwadron „Bystrzyce” patrolował przedpole. Rozpoznanie stwierdziło, że sowieci zajęli Bereźne i kierowali się na Kostopol. Od świtu sowieci nacierali w sąsiednim sektorze „Znosicze”. Z przedpola wróciła reszta baonu „Bereźne” bez jednego plutonu. Około godz. 17.00 major Korpal otrzymał od majora Frakowskiego rozkaz opuszczenia sektora i zgrupowania wszystkich sił w Małyńsku. O godz. 20.00 obsada sektora „Polany” przybyła do Małyńska[2]. Do walki z sowietami w sektorze „Polany” nie doszło[3].

W Małyńsku uformowano grupę marszową pod dowództwem majora Frakowskiego, w składzie której znalazły się bataliony KOP: „Małyńsk”, „Osowiec” i „Bereźne” oraz szwadron „Bystrzyce”. Grupa pomaszerowała w kierunku północno-zachodnim. Straż tylną stanowił baon „Małyńsk”. Około północy grupa dotarła do miejscowości Kazimirka, gdzie spotkała się z Grupą podpułkownika Czernego. Dowództwo nad obiema grupami objął podpułkownik Czerny[4].

Z Kazimirki Grupa pomaszerowała do miejscowości Stepań, gdzie po moście przedostała się na zachodni brzeg Horynia. W Stepaniu doszło do walki z „bandą dywersyjną”, w której zginęło 8 żołnierzy. Do grupy dołączyli funkcjonariusze Policji Państwowej, służby leśnej i osadnicy wojskowi[5]. Ze Stepania grupa kontynuowała marsz przez Werbcze Małe i Romeyjki do miejscowości Swarynie, gdzie zatrzymała się na nocleg ubezpieczony[6]. Od świtu 21 września grupa maszerowała przez kolonię Purbejówka i Łużki do Rafałówki. W Rafałówce przeprawą promową grupa dostała się na zachodni brzeg Styru i tam zatrzymała na postój ubezpieczony. W Rafałówce do grupy dołączył batalion nadwyżek 76 pp majora Józefa Balcerzaka i dywizjon artylerii majora Stefana Czernika. Dowództwo dywizjonu i bateria haubic kapitana Tadeusza Wygonowskiego były zaimprowizowane w Ośrodku Zapasowym Artylerii Lekkiej Nr 3 w Wilnie. Drugą baterią tego dywizjonu była Bateria Artylerii KOP „Kleck”. Bateria kapitana Wygonowskiego posiadała dwie 100 mm haubice, natomiast bateria „Kleck” cztery 75 mm armaty[7].

Później dzieliły losy jednostek Grupy KOP gen. Orlik-Rückemanna[8].

Organizacja i obsada personalna batalionu[edytuj | edytuj kod]

Sgo narew 1939.png
  • dowódca - mjr art. Antoni Korpal[g]
  • oficer artylerii (zastępca dowódcy batalionu) - kpt. art. Tadeusz Jabłoński

Poczet dowódcy

  • adiutant - por. piech. Jerzy Syrokomla-Syrokomski
  • oficer łączności - por. łączn. Zygmunt Różyński
  • oficer saperów - chor. NN

Kwatermistrzostwo

  • kwatermistrz - kpt. piech. Stanisław II Czerwiński[h]
  • oficer żywnościowy - chor. NN
  • oficer płatnik - chor. NN
  • lekarz - pchor. NN

1 kompania „Fort II”

  • dowódca kompanii - kpt. piech. Wojciech Rudnik
  • dowódca I plutonu - por. Brauliński
  • dowódca II plutonu - por. Szydłowski
  • dowódca III plutonu - ppor. rez. NN

2 kompania „Goniądz”

  • dowódca kompanii - por. piech. Bronisław Sienkiewicz
  • dowódca I plutonu - por. Jan Urban
  • dowódca II plutonu - por. Mostowski
  • dowódca III plutonu - ppor. rez. NN

3 kompania „Wizna”

  • dowódca kompanii - kpt. piech. Władysław Raginis († 10 IX 1939 - zginął w obronie Wizny )
  • dowódca I plutonu - por. Zawadzki
  • dowódca II plutonu - por. Kiewlicz
  • dowódca III plutonu - por. NN

4 samodzielna kompania km/33 pp [i]

  • dowódca kompanii - kpt. Eugeniusz Kordjaczyński († 9 IX 1939 - zginął w bitwie pod Nowogrodem)
  • por. Mieczysław Jarzyna vel Jerzyna

Pododdziały specjalne

  • I pluton artylerii tradytorowej - por. Czesław Grombczewski († 13 VII 1944 )
  • II pluton artylerii tradytorowej - por. Rzepecki
  • pluton łączności
  • drużyna pionierów
  • drużyna kolarzy („cyklistów”)

Według relacji majora Korpala, batalion liczył około 22 oficerów i 450 szeregowych, w tym ok. 8 oficerów i 70 szeregowców w dowództwie baonu i pododdziałach specjalnych, około 7 oficerów i 150 szeregowych w 1 kompanii, około 4 oficerów i 120 szeregowych w 2 kompanii oraz 3 oficerów i 130 szeregowych w 3 kompanii. Drużyna pionierów nie posiadała żadnego wyposażenia. W plutonie łączności nie było żadnej radiostacji. Sprzęt patrolu telefonicznego nie był kompletny. Tadeusz Jabłoński w swojej relacji dodał, że jednostka posiadała cztery samochody Fiat 621, trzy „śmieciarki” i jednego „łazika” oraz kuchnie polowe na ogumionych kołach i dziesięć jednostek ognia do wszystkich rodzajów broni.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. A. Korpal, Sprawozdanie ..., s. 120. T. Jabłoński, "Relacja ..., s. 142 podał, że oddział nazywał się „Baon Karabinów Maszynowych KOP «Osowiec»”, chociaż używał również nazwy „Baon KOP «Osowiec»”. Obaj oficerowie spisali swoje sprawozdania we Włoszech, gdzie pełnili służbę w 4 Kresowym Pułku Artylerii Lekkiej (mjr Antoni Korpal - 5 grudnia 1945 roku, a kpt. Tadeusz Jabłoński - 4 grudnia 1945 roku).
  2. Według mjr. Antoniego Korpala rozkaz o sformowaniu baonu otrzymał 10 sierpnia 1939 roku. Kpt. art. Tadeusz Jabłoński podał, że rozkaz o skierowaniu kadry Baonu „Sarny” do Osowca wydany został 8 sierpnia 1939 roku.
  3. Według kpt. Tadeusza Jabłońskiego około 60% stanu osobowego było przeszkolonych w obronie fortyfikacji stałych. Pozostała część wymagała doszkolenia.
  4. Z relacji Antoniego Korpala wynika, że batalion organizowany był według etatu pokojowego, natomiast Tadeusz Jabłoński utrzymywał, że pododdział organizowany był na podstawie etatu wojennego.
  5. Relacja kpt. art. Tadeusza Jabłońskiego. Natomiast major Korpal podał, że „po przeglądzie dcy Grupy Operacyjnej «Narew» odeszły kompanie dnia 21 VIII 39 na swoje odcinki zabierając ze sobą broń i część amunicji oraz żywność”.
  6. Nie była nigdy sformowana 4 kompania Baonu fortecznego km KOP "Osowiec". Natomiast była 4 kompania km/33 pp pod dowództwem kpt. Eugeniusza Kordjaczyńskiego. Kompania utworzona/sformowana została rozkazem Departamentu Dowodzenia Ogólnego MSWojsk. z dnia 7 sierpnia 1939 r., a rozkazem z dnia 23 sierpnia uzupełniono ją do pełnych stanów żołnierzami-specjalistami z pułków piechoty stacjonujących na terenie DOK I i DOK III, a następnie żołnierzami z Batalionu Specjalnego KOP "Małyńsk". Major Antoni Korpal w swojej relacji złożonej w IPiMS w Londynie sygn. B.I.16. nie wymienia też 4 kompanii w składzie dowodzonego przez niego batalionu.
  7. Antoni Korpal, mjr art., żołnierz armii niemieckiej (1917-1918). W KOP od 1938 roku. Do mobilizacji zastępca dowódcy baonu KOP „Sarny”. We wrześniu 1939 roku dowódca baonu fortecznego KOP „Osowieć”. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 726
  8. Czerwiński Stanisław II, kpt. piech., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca kompanii granicznej „Kołtyniany”. We wrześniu 1939 roku kwatermistrz batalionu fortecznego „Osowieć”. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 713
  9. Nazywana kompanią fort. „Nowogród”, przydzielona do 18 DP i podporządkowana dowódcy 33 pp.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. A. Korpal, Sprawozdanie ..., s. 134, natomiast T. Jabłoński, Relacja ..., s. 145 podał, że odjazd ze stacji Kamienna Nowa miał miejsce 15 września 1939 roku.
  2. A. Korpal, Sprawozdanie ..., s. 134-135.
  3. T. Jabłoński, "Relacja ..., s. 145-146.
  4. A. Korpal, Sprawozdanie ..., s. 135 miejscowość Kazimirka nazwał Kazimierzówką. T. Jabłoński, "Relacja ..., s. 146 stwierdził, że Grupa podpułkownika Czernego dołączyła dopiero w czasie walki w m. Stepań.
  5. A. Korpal, Sprawozdanie ..., s. 136. T. Jabłoński, "Relacja ..., s. 146.
  6. A. Korpal, Sprawozdanie ..., s. 136 wieś Romejki nazwał „Dowejki”, a wieś Swarynie nazwał „Swarzyzna”. Obie wsi należały do gminy Antonówka nad Horyniem.
  7. A. Korpal, Sprawozdanie ..., s. 136.
  8. Dymek 1999 ↓, s. 125.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przemysław Dymek: Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew” 1939 w polskiej historiografii wojskowej. Poznań: Wydawnictwo SORUS s.c., 1999. ISBN 83-87133-54-X.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Antoni Korpal, Sprawozdanie z kampanii wrześniowej w Polsce w 1939 r., Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.16, ss. 120-141.
  • Tadeusz Jabłoński, Relacja z kampanii wrześniowej 1939 r., Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.16, ss. 142-148.