Batalion ON „Starogard”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Starogardzki Batalion Obrony Narodowej
(Baon piechoty typ spec. nr 82)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Starogardzki
Tradycje
Rodowód Gniewski Batalion ON
Dowódcy
Pierwszy mjr Emil Niemiec
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Starogard Gdański, Gniew, Tczew
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Formacja Obrona Narodowa
Podległość Pomorska Brygada ON (1937-1939)
Pomorska Brygada ON (1939)
Pomorska Brygada ON
Obrona Narodowa w 1939

Starogardzki Batalion Obrony Narodowej (Batalion ON „Starogard”) – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

12 czerwca 1937 roku Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych wydał wytyczne do organizacji jednostek Obrony Narodowej. Zgodnie z wytycznymi przystąpiono między innymi do organizacji Gniewskiego batalionu ON. Batalion podporządkowano dowódcy Pomorskiej Brygady ON w Toruniu. Na podstawie pisma L.dz. 3708/Tjn. Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych z 4 września tego roku w sprawie zmiany dyslokacji oddziałów Pomorskiej Brygady ON jednostka została przemianowana na Starogardzki batalion ON. Dowództwo batalionu, oddział zwiadowców i 1 kompania zostały ulokowane w Starogardzie, 2 kompania w Tczewie, natomiast 3 kompania w Gniewie. Formowanie zakończono pod koniec roku[1].

1 maja 1938 roku wszedł w życie plan mobilizacyjny „W”[2]. Zgodnie z tym planem 65 Starogardzki pułk piechoty miał zmobilizować w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim nową jednostkę pod nazwą „baon piechoty typ spec. nr 82”. Batalion ten miał powstać na bazie Starogardzkiego batalionu ON[3].

2 kwietnia 1939 roku dotychczasowa Pomorska Brygada ON została przemianowana na Chełmińską Brygadę ON z miejscem postoju dowództwa w Toruniu. Nowe dowództwo Pomorskiej Brygady ON zostało sformowane w Świeciu. Podporządkowano mu między innymi Starogardzki batalion ON[4]. Jednocześnie, w tym samym miesiącu, Starogardzki batalion ON został przeformowany na etat batalionu ON typ II tzw. „pomorski”[5]. Od wiosny (marca/kwietnia) 1939 roku kompania ON "Tczew" została wyłączona ze składu batalionu ON "Starogard" i podporządkowana bezpośrednio pod dowództwo 2 batalionu strzelców w Tczewie jako jego wzmocnienie z uwagi na czekające go zadania. W jej miejsce w końcu marca 1939 r. do Starogardu przybyła zmobilizowana z rezerwistów 3 batalionu strzelców w rejonie Warszawy 100 osobowy zawiązek 2 kompanii strzeleckiej z plutonem km. Pododdział ten pod dowództwem ppor. sł. st. Michała Chomickiego zakwaterowany został w koszarach 2 pułku szwoleżerów. Dowództwo 2 kompanii sprawowali kolejno od końca marca por. sł. st. Marian Spławski z 2 bs, a od 24 sierpnia por. sł. st. Antoni Marian Tysowski z 3 bs. 2 kompania strzelecka została w mobilizacji alarmowej 24 sierpnia uzupełniona oficerami i szeregowymi rezerwy z okolic Starogardu[6].

15 maja 1939 roku weszła w życie nowa wersja planu mobilizacyjnego „W”[7]. W tej wersji planu baon piechoty typ spec. nr 82 miał być mobilizowany w mobilizacji niejawnej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym. Proces mobilizacji został rozłożony na trzy jednostki mobilizujące:

  • Komenda Rejonu Uzupełnień Starogard mobilizowała w Starogardzie: dowództwo baonu, pluton pionierów, pluton zwiadu, 1 kompanię strzelecką i kompanię karabinów maszynowych[8],
  • 2 batalion strzelców mobilizował w Tczewie 2 kompanię strzelecką z dotychczasowej kompanii ON „Tczew”[9],
  • 65 pułk piechoty, a konkretnie jego II batalion detaszowany w Gniewie mobilizował 3 kompanię strzelecką z dotychczasowej kompanii ON „Gniew”[3].

Zawiązkiem baonu piechoty typ spec. nr 82 był batalion ON „Starogard”. Dowódca batalionu ON „Starogard” podlegał całkowicie i bezpośrednio pod względem mobilizacyjnym komendantowi rejonu uzupełnień. Za mobilizację pododdziałów baonu w Starogardzie pod względem materiałowym był odpowiedzialny 2 pułk Szwoleżerów Rokitniańskich[8].


Pod koniec sierpnia 1939 roku batalion został podporządkowany ppłk. Józefowi Popkowi, dowódcy 209 pułku piechoty. Razem z II batalionem 65 pułku piechoty i kompanią ON „Tczew” oraz 48 dywizjonem artylerii lekkiej tworzył Oddział Wydzielony „Wisła”, w składzie Armii „Pomorze”[10].

6 września 1939 roku batalion ON „Starogard” został przyporządkowany 27 Dywizji Piechoty.

Obsada personalna batalionu[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[11][12][a]:

  • dowódca batalionu – mjr Niemiec Emil (*)[b]
  • dowódca 1 kompanii ON „Starogard” – kpt. Wincenty Marian Warszawski (*)[b]
  • dowódca 2 kompanii ON „Tczew” – kpt.Stefan August Śliwa (*)[b]
  • dowódca 3 kompanii ON „Gniew” – kpt piech. Bolesław Klejment

Obsada personalna batalionu we wrześniu 1939[12]:

  • dowódca batalionu – mjr Emil Niemiec
  • adiutant – por. Marian Spławski
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Stefan Śliwa (do 24 VIII 1939[6])[6]
  • - kpt. Mieczysław Teodorczyk
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Julian Tarnawski (odszedł z komp. ON "Tczew" do 2 bs[6])[6]
  • - por. Antoni Marian Tysowski
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Wincenty Warszawski
  • dowódca kompanii ckm – por. Stanisław Brożek (od 24 VIII 1939[c])
  • dowódca I plutonu km – por. rez. mgr Feliks Morkowski († 28 IX 1939 Warszawa[15][16])
  • dowódca II plutonu km– ppor. rez. Stanisław Donaj[6] († 1940 Katyń[17])
  • dowódca III plutonu km – ppor. rez. Józef Góral († 27 IX 1939 Warszawa[18])
  • dowódca IV plutonu km – ppor. rez. Kazimierz Zaremba[6]
  • dowódca plutonu moździerzy – ppor. Jerzy Wiaźmin († 19 IX 1939 nad Bzurą)
  • dowódca plutonu przeciwpancernego – NN
  • dowódca plutonu zwiadu – ppor. rez. Edmund Sadowski[6]
  • dowódca plutonu łączności – ppor. rez. Wacław Adam Rokitowski[6]
  • dowódca plutonu pionierów - NN
  • dowódca plutonu – ppor. rez. Zenon Maciejewski
  • dowódca plutonu I/1 komp. - ppor. rez. Wojciech Reszka[6]
  • dowódca plutonu II/1 komp. – ppor. rez. Bernard Puppel[6]
  • dowódca plutonu II/2 komp. – ppor. rez. Walenty Macidłowski[6]
  • dowódca plutonu III/2 komp. – ppor. rez. Leon Gończ[6]
  • dowódca plutonu I/3 komp. – por. rez. Konstanty Ostrowski[6]
  • dowódca plutonu II/3 komp. – por. rez. Franciszek Czerwiński[6]
  • dowódca plutonu III/3 komp. – por. rez. Marian Wojak[6]
  • dowódca plutonu – ppor. rez. Pancierzyński

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[13].
  2. a b c Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednoczenie więcej niż jedną funkcję[14].
  3. Organizatorem i dowódcą kompanii był ppor. Kazimierz Zaremba.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pindel 1979 ↓, s. 18, 32.
  2. Zarzycki 1995 ↓, s. 13.
  3. a b Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 119.
  4. Pindel 1979 ↓, s. 49-50.
  5. Pindel 1979 ↓, s. 50.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p Janusz Morkowski, Przegląd Historyczno-Wojskowy nr 1 (259)/ 2017. Batalion Obrony Narodowej "Starogard" (82 batalion piechoty) 1937-1939 str. 111-172, 2017.
  7. Zarzycki 1995 ↓, s. 18.
  8. a b Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 757.
  9. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 153.
  10. Pindel 1979 ↓, s. 149, 156-157.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 667.
  12. a b Obrona Narodowa 1939 ↓.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  14. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  15. Szwoch 2005 ↓, s. 187-189.
  16. Głowacki 1985 ↓, s. 271, 393.
  17. Szwoch 2005 ↓, s. 92-93.
  18. Głowacki 1985 ↓, s. 271, 391.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8.
  • Kazimierz Pindel: Obrona Narodowa 1937-1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979. ISBN 83-11-06301-X.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Ryszard Szwoch: Słownik biograficzny Kociewia. T. 4. Starogard Gdański: Towarzystwo Miłośników Ziemi Kociewskiej, 2005. ISBN 83-7114-011-8.
  • Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995. ISBN 83-85621-87-3.
  • Morkowski. Batalion Obrony Narodowej "Starogard" (82 batalion piechoty) 1937-1939.. „Przegląd Historyczno-Wojskowy nr 1 (259)”, s. 111-172, 2017. Wojskowe Biuro Historyczne im gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego. ISSN 1640-6281.