Bawół afrykański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bawół afrykański
Syncerus caffer[1]
(Sparrman, 1779)
Samiec bawoła afrykańskiego, krater Ngorongoro, Tanzania.
Samiec bawoła afrykańskiego, krater Ngorongoro, Tanzania.
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina wołowate
Podrodzina bawoły
Rodzaj bawół
(Syncerus)
Hodgson, 1847
Gatunek bawół afrykański
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Bawół afrykański[3] (Syncerus caffer) – duży ssak roślinożerny należący do rodziny wołowatych (Bovidae), jedyny przedstawiciel rodzaju bawół (Syncerus) Hodgson, 1847[4][3].

Bawoły podgatunku leśnego są o połowę mniejsze[5]. Afrykański bawół nie jest blisko spokrewniony z nieco większym azjatyckim wołem domowym. Jego pochodzenie wciąż pozostaje niejasne[6]. Gatunek ten nie został nigdy udomowiony.

Podgatunki[edytuj]

Gatunek bawół afrykański (Syncerus caffer) obejmuje pięć podgatunków[4][3]:

Zasięg występowania i siedlisko[edytuj]

Występują od otwartej sawanny do gęsto porośniętych lasów tropikalnych. Zasięg występowania obejmuje takie państwa jak Sudan, Zambia, Zimbabwe, Namibia, Botswana, Mozambik, Południowa Afryka, Kenia i Tanzania.

Wygląd[edytuj]

Sierść bawołów ciemnieje z wiekiem. W końcu staje się ciemnobrązowa, prawie czarna. Osadzone na dużej głowie rogi są u podstawy bardzo masywne. Występują u obu płci, jednak wypustkę rogową posiadają tylko samice. Silne kończyny są zakończone dwoma palcami pokrytymi racicami. Ogon zakończony dużym chwostem sięga pęcin.

Wielkość[edytuj]

Wysokość w kłębie:
140-170 cm
Długość ciała:
270-350 cm
Rozpiętość rogów:
około 1 m
Waga:
500-900 kg (typ stepowy, większy)
Długość życia:
do 20 lat
[7]

Tryb życia[edytuj]

Podczas pory suchej stada bawołów liczące nawet do 2000 osobników dzielą się na mniejsze grupy. Z powodu upałów często zażywają kąpieli błotnych, a potem ocierają się o korę drzew, żeby pozbyć się zaschniętej warstwy błota.

Zachowanie[edytuj]

Bawół afrykański jest potężnym ssakiem, który ma niewielu naturalnych wrogów poza człowiekiem. Dorosłe bawoły potrafią skutecznie bronić się przed stadem lwów[8]. Lwy polują na bawoły regularnie, ale zwykle robią to stadnie zwalając z nóg samotne osobniki. Tylko duże samce lwów były znane z zabicia w pojedynkę dorosłego bawołu. Lampart i hiena cętkowana są groźne tylko dla nowo narodzonych cieląt.

rycina z XIX w

Jest zaliczany do "Wielkiej piątki Afryki", powszechnie uważany jest za bardzo niebezpieczne zwierzę, ponieważ przebija rogami i zabija kilku ludzi co roku[9]. W Afryce uważa się, że bawoły zabijają więcej ludzi niż jakiekolwiek inne zwierzę, pomimo że hipopotamy nilowe i krokodyle nilowe mają więcej ofiar na koncie[10]. Bawoły cieszą się złą sławą wśród myśliwych polujących na grubego zwierza jako bardzo niebezpieczne zwierzęta. Obserwowano jak ranne zwierzęta zasadzały się i ścigały atakując myśliwych[11].

Zachowanie socjalne[edytuj]

Podstawowe stado bawołów afrykańskich składa się z dojrzałych samic i ich potomstwa. Starsze byki są odganiane ze stada i tworzą grupy kawalerów.

Pokarm[edytuj]

Żywią się różnymi gatunkami traw. Chętnie zjadają też bulwy. W lesie podgryzają liście, pąki i pędy. Potrzebują stałego dostępu do wody - dorosły osobnik potrzebuje dziennie 30 litrów wody, a w czasie suszy nawet 40. Żerują nocą i w chłodniejszych porach dnia.

samiec

Rozmnażanie[edytuj]

W suchych rejonach cielęta rodzą się tuż przed porą deszczową. W czasie godów samce starają się być jak najwyżej w hierarchii stada, toteż często dochodzi między nimi do starć. Zazwyczaj kończy się na pogróżkach, lecz gdy dojdzie do walki, może zakończyć się ona poważnymi urazami. Ciąża trwa od 330 do 340 dni. Na świat przychodzi jedno, bardzo rzadko dwa młode ważące 35-50 kg. Cielę wypija dziennie do 5 litrów mleka. Pod opieką krowy zostaje do 2 lat. Potem samce odchodzą, a samice zostają w tym samym stadzie co matka. Byki osiągają dojrzałość płciową w wieku 4,5, a krowy 3 lat.

Status[edytuj]

Pomimo że dawniej populacja afrykańskiego bawołu była oszacowana na dziesięć milionów, obecnie ta liczba wynosi około 900 tysięcy. Powody tego spadku to liczba polowań dla mięsa i sportu, konwersja ich siedliska na ziemię uprawną i pastwiska dla zwierząt domowych, osuszanie i wprowadzenie obcych gatunków szkodników i chorób (księgosusz).

Przypisy

  1. Syncerus caffer, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Syncerus caffer. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Syncerus caffer. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 12 kwietnia 2016]
  5. Syncerus caffer.
  6. Cape Buffalo.
  7. Beata Pawlikowska: Blondynka na safari. Warszawa: National Geographic, 2009, s. 69. ISBN 978-83-7596-040-2.
  8. Cape Buffalo. Canadian Museum of Nature.
  9. Top Ten Deadliest Animals. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-21)].
  10. Africa on the Matrix:.
  11. African Animals Hunting facts and tips - Buffalo Hunting.

Zobacz też[edytuj]