Bawarska Republika Rad

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bayerische Räterepublik
Bawarska Republika Rad
Republika Weimarska kwiecień – maj 1919 Republika Weimarska
Flaga Bawarskiej Republiki Rad
Flaga Bawarskiej Republiki Rad
Język urzędowy niemiecki
Stolica Monachium
Ustrój polityczny demokracja rad
Ostatnia głowa państwa Prezydent Eugen Leviné
Data powstania 13 kwietnia 1919
Data likwidacji 3 maja 1919
Mapa Bawarskiej Republiki Rad
Monachium w czasie przewrotu socjalistycznego, 2 maja 1919

Bawarska Republika Rad (niem. Bayerische Räterepublik lub też Münchner Räterepublik) – powołana w drodze rewolucji 13 kwietnia 1919 republika socjalistyczna na terenie Bawarii, podczas rewolucji listopadowej 1918/1919.

Wprowadzenie[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Bawarii przed wybuchem I wojny światowej było słabo zindustrializowanym landem Niemiec, w porównaniu do Prus i innych północnych państewek niemieckich. Robotnicy, klasa najbardziej skłonna poprzeć rewolucję komunistyczną, byli w zdecydowanej mniejszości w społeczeństwie Monachium, nie mówiąc o całym królestwie[1]. Przewagę mieli konserwatywni chłopi, identyfikujący się z partiami prawicowymi, nie zaś z socjaldemokratami lub komunistami. Ta tendencja była wzmacniana przez silny partykularyzm bawarski we wszystkich warstwach społecznych.

Bawarczycy, tak jak mieszkańcy innych państw federacyjnych Cesarstwa Niemieckiego, zniechęcali się stopniowo do cesarza Wilhelma II i do króla Bawarii, Ludwika III Wittelsbacha. 7 listopada 1918 obalono pokojowo monarchię bawarską, a Bawaria stała się republiką. Przywódcą Republiki, wyłonionym w porozumieniu szybko powołanych rad robotniczych, chłopskich i żołnierskich, został Kurt Eisner, przywódca USPD w Bawarii[2]. Rady te, co należy zaznaczyć, były do pewnego stopnia reprezentacją Bawarczyków o demokratycznych lub socjalistycznych poglądach, aczkolwiek w większości byli konserwatyści nieuznający rad robotniczych. W skład rządu weszła też bawarska SPD.

Skutki zamachu na Kurta Eisnera[edytuj | edytuj kod]

Koalicja SPD–USPD przegrała wybory do landtagu bawarskiego na początku 1919. 21 lutego skrajny prawicowiec Anton Graf von Arco auf Valley zastrzelił idącego do parlamentu Kurta Eisnera. Większość niemieckich historyków zgadza się, że gdyby nie doszło do zamachu, to Eisner zrzekłby się stanowiska premiera Bawarii. Śmierć Eisnera pobudziła do działania bawarską lewicę. Powołany 17 marca poprzez landtag bawarski rząd SPD–USPD Johannesa Hoffmanna starał się prowadzić umiarkowaną politykę. Wiadomości o przejęciu władzy przez komunistów na Węgrzech, rewolucja komunistyczna w Austrii oraz destabilizacja polityczna w innych regionach Republiki Weimarskiej wzmacniały skrajne nastroje na lewicy i prawicy bawarskiej. Regionalni politycy skrajnej lewicy (anarchistów, USPD i KPD) zaczęli naradzać się nad proklamacją Bawarskiej Republiki Ludowej, do czego doszło w nocy z 6 na 7 kwietnia 1919. Powołana przez USPD i anarchistów tzw. Pierwsza Bawarska Republika Ludowa przetrwała raptem tydzień.

Druga Bawarska Republika Rad[edytuj | edytuj kod]

Druga, komunistyczna, Bawarska Republika Rad, rządziła Bawarią przez bardzo krótki czas, przez co żaden z problemów społeczno–ekonomicznych trapiących land od upadku Cesarstwa Niemieckiego nie został rozwiązany. 25 kwietnia zarządzono ograniczenia w spożyciu mleka (ze względu na niedobory), przez cały czas trwania władzy komunistycznej istniały poważne problemy z zaopatrzeniem w żywność. Także sytuacja ekonomiczna młodego komunistycznego państwa bawarskiego była katastrofalna. W trakcie rządów komunistów rozbudowywano Czerwoną Armię i Czerwoną Gwardię, której zadaniem miało być tropienie i likwidowanie kontrrewolucyjnych spisków.

Interwencja wojskowa sił rządowych[edytuj | edytuj kod]

Powstanie bawarskiej republiki rad zaalarmowało rząd Scheidemanna w Berlinie, który wysłał jednostki Reichswehry i Freikorpsy w celu stłumienia buntowników. Republika upadła jednak nie tylko z powodu interwencji wojskowej – w samym kierownictwie republiki istniał szereg stronnictw i frakcji skłóconych ze sobą. Negocjacje komunistów prowadzone z legalnym rządem bawarskim zakończyły się fiaskiem.

Efekty[edytuj | edytuj kod]

Po wkroczeniu wojsk rządowych 3 maja 1919 do Monachium skrajna prawica bawarska wzięła odwet na lewicy. W trakcie „wyzwalania” Monachium przez Freikorpsy zamordowano około 600 osób. Rewolucja z 1919 była końcowym momentem transformacji Bawarii z liberalnego landu Cesarstwa Niemieckiego w twierdzę autorytarnej i totalitarnej prawicy. Przywrócony do władzy rząd Hoffmanna musiał się liczyć z silnymi w Bawarii Freikorpsami i zwolennikami restytucji cesarstwa. W propagandzie narodowosocjalistycznej i skrajnie prawicowej pojawiały się wątki antysemickie, nawiązujące do żydowskiego pochodzeniem przywódców rewolucji w Bawarii (Eisner, Toller, Landauer)[3].

Przypisy

  1. Tadeusz Kotłowski: Historia Republiki Weimarskiej 1918-1939, Poznań 2004, s. 79.
  2. Ursula Büttner: Weimar. Die überforderte Republik, Bonn 2010, s. 40.
  3. Heinrich August Winkler: Weimar 1918-1933, Muenchen 1994, s. 82.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]