Bawolec krowi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bawolec krowi
Alcelaphus buselaphus[1]
(Pallas, 1766)
Bawolec krowi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina wołowate
Podrodzina bawolce
Rodzaj bawolec
Gatunek bawolec krowi
Podgatunki

zobacz w tabelce

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Bawolce w Parku Narodowym Etosha

Bawolec krowi[3], dawniej także: bawolec[4][5], antylopa krowia[4] (Alcelaphus buselaphus) – gatunek dużego ssaka z rodziny wołowatych[6].

Nazwa zwyczajowa[edytuj | edytuj kod]

We wcześniejszej polskiej literaturze zoologicznej dla określenia gatunku używana była nazwa zwyczajowa bawolec[4][5], antylopa krowia[4]. Ostatecznie w wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” nazwę bawolec przypisano rodzajowi Alcelaphusa gatunkowi nadano oznaczenie bawolec krowi[3].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie Afryka Środkowa i Południowa. Zasięg występowania bawolca został drastycznie ograniczony na skutek polowań, niszczenia siedlisk i wypierania przez rolnictwo (hodowla zwierząt). Obecnie spotykany jest wyłącznie w Botswanie, Namibii, Etiopii, Ugandzie,Tanzanii i Kenii[7]. Zasiedla sawanny i stepy na terenach równinnych i górzystych.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Bawolec krowi należy do największych przedstawicieli podrodziny Alcelaphinae. Osiąga długość ciała od 150-245 cm i masę 75-200 kg. Długość ogona wynosi 30-70 cm, a wysokość w kłębie od 1,1-1,5 m. Samice są nieznacznie mniejsze od samców. Skóra bawolców pokryta jest długimi do 25 mm włosami, a ich głowa wąska i wydłużona. Ubarwienie, w zależności od podgatunku, od jasno- do szaro-brązowego. Przedstawiciele obojga płci posiadają lirowato, lub łukowato wygięte rogi o długości od 45-70 cm. Dojrzałość płciową osiągają ok. 1 roku życia. Po ciąży trwającej 214-242 dni samica rodzi jedno młode. Bawolce krowie żyją od 11 do 20 lat.

Są zwierzętami społecznymi. Tworzą zorganizowane stada, które mogą się składać z 300 osobników.

Rogi tych zwierząt różnią się nieznacznie w zależności od podgatunku, jednak wszystkie są ciężkie i charakterystycznie wykrzywione. Służą głównie do walk o terytorium oraz do obrony przed drapieżnikami. Powstają bardzo wcześnie i występują u obu płci. Zwierzęta te mają bardzo umięśnione odnóża. W przypadku ucieczki potrafią rozpędzić się do 80 km/h.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bawolce krowie są zwierzętami tworzącymi duże stada osiągające nawet do 300 osobników. Samica w ciągu jednej ciąży wydaje na świat jedno młode. Okres godowy jest zależny od miejsca występowania danego osobnika. Ciąża trwa od 214 do 242 dni. Młode niezależnie od płci zostaje z matką do 3 lat od urodzenia lecz najczęściej odłącza się od niej znacznie wcześniej. Młode samce dołączają do dorosłych samców by pilnować terytorium. Samice natomiast towarzyszą matce najczęściej do momentu, aż same będą w stanie wydać potomstwo. Samce Alcelaphus buselaphus bywają bardzo agresywne, zwłaszcza kiedy dochodzi do wejścia innego samca na ich terytorium. Odbywają się wtedy walki na rogi. Podobne zachowanie dostrzeżono u samic, dotyczyło jednak ono obrony własnego potomstwa.

Bawolce krowie są zwierzętami roślinożernymi. Ich głównym pożywieniem są trawy, przy czym są one różne w zależności od pory roku. W ciągu pory deszczowej głównym składnikiem ich pożywienia są trawy Andropogon, w mniejszym stopniu trawy Hyparrhenia i rośliny strączkowe. W czasie pory suchej, kiedy pożywienia jest mniej, są zdolne do jedzenia roślinności suchej i starzejącej się.

Znaczenie dla gospodarki[edytuj | edytuj kod]

Zwierzęta te zabijane są dla pozyskiwania mięsa i rogów. W niektórych krajach takie polowania są uznawane jako atrakcja turystyczna, w której każdy za odpowiednią opłatą może wziąć udział. Bawolce są zwierzętami, które ciężko spotkać w zoo ze względu na ich agresywną naturę.

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilka podgatunków, m.in.: kongoni i tora[6]. Niektóre czasem klasyfikowane są jako odrębne gatunki (kama i konzi).

Podgatunek Kategoria zagrożenia
Alcelaphus buselaphus major LC[8]
Alcelaphus buselaphus tora – tora CR[9]
Alcelaphus buselaphus lelwel EN[10]
Alcelaphus buselaphus buselaphus EX[11]
Alcelaphus buselaphus swaynei EN[12]
Alcelaphus buselaphus cokii (lub cokei) – kongoni LC[13]

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W 1996 Alcelaphus buselaphus został wpisany do Czerwonej Księgi IUCN w kategorii LC[2] (najmniejszej troski).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alcelaphus buselaphus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Alcelaphus buselaphus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b c d Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  5. a b Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  6. a b Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Alcelaphus buselaphus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 13 czerwca 2010]
  7. K. Batty: Alcelaphus buselaphus (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 28 lipca 2007].
  8. Alcelaphus buselaphus ssp. major [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-06-13] (ang.).
  9. Alcelaphus buselaphus ssp. tora [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-06-13] (ang.).
  10. Alcelaphus buselaphus ssp. lelwel [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-06-13] (ang.).
  11. Alcelaphus buselaphus ssp. buselaphus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-06-13] (ang.).
  12. Alcelaphus buselaphus ssp. swaynei [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-06-13] (ang.).
  13. Alcelaphus buselaphus ssp. cokii [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2010-06-13] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Komosińska Halina, Podsiadło Elżbieta: Ssaki kopytne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
  2. K. Batty: Alcelaphus buselaphus (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 28 lipca 2007].
  3. Kingdon A.1989. East African Mammals: An Atlas of Evolution in Africa Volume III Part D (Bovids).Chicago: University of Chicago Press.
  4. Schuette, J., D., Leslie, Jr., R., Lochmiller, J., Jenks. 1998. Diets of Hartebeest and Roan Antelope in Burkina Faso: Support of the Long-Faced Hypothesis. Journal of Mammalogy, 79 (2): 426-436.