Baza (marksizm)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Baza, baza ekonomiczna – w koncepcji rozwoju społecznego Karola Marksa ogół materialnych sił wytwórczych i wynikających z nich stosunków produkcji, charakterystyczny dla danej formacji społecznej[1]. Baza stanowi też o najważniejszych podziałach społecznych w danej formacji[2].

Wraz z pojawianiem się nowych sił wytwórczych pojawia się sprzeczność między nimi a starymi stosunkami produkcji i prowadzi do pojawienia się nowych stosunków produkcji, a przez to nowej bazy, która z kolei jest sprzeczna z polityczno-prawną nadbudową. Gdy nadbudowa zostanie zmieniona, nastąpi całkowita zmiana formacji społecznej[3].

Według Marksa każda zmiana społeczna wynika ze zmiany bazy, a ta zależy od zmiany materialnych sił wytwórczych, aczkolwiek szerszymi badaniami objął on tylko formację kapitalistyczną (burżuazyjną)[4]. Stanowisko to określane jest jako materializm historyczny, w którym zawarta jest również teza, że „życie określa świadomość”, korygowana później przez Fryderyka Engelsa, który nadmieniał, że świadomość społeczna ma „pewną niezależność”[5]. Dla części socjologów rdzeniem marksizmu jest założenie, że baza warunkuje wszelkie zjawiska społeczne[6]. Niemniej z czasem marksistowscy przedstawiciele teorii krytycznej w coraz mniejszym stopniu widzieli możliwość zmiany społeczeństwa poprzez zmianę bazy, gdy ta ostatnia zmieniana była poprzez rewolucję komunistyczną[7].

Przypisy

  1. Szacka 2003 ↓, s. 97-98.
  2. Szacki 2002 ↓, s. 227.
  3. Sztompka 2002 ↓, s. 519.
  4. Szacki 2002 ↓, s. 222.
  5. Szacki 2002 ↓, s. 230.
  6. Szacki 2002 ↓, s. 221.
  7. Szacki 2002 ↓, s. 530.

Bibliografia[edytuj]