Baza ludzi umarłych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Baza ludzi umarłych
Gatunek obyczajowy, psychologiczny, produkcyjniak
Rok produkcji 1958
Data premiery 10 sierpnia 1959[1][2]
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 105 min
Reżyseria Czesław Petelski
Scenariusz Czesław Petelski
Marek Hłasko (wycofał swoje nazwisko z czołówki filmu)
Główne role Zygmunt Kęstowicz, Emil Karewicz, Teresa Iżewska, Leon Niemczyk, Tadeusz Łomnicki, Aleksander Fogiel, Roman Kłosowski
Muzyka Adam Walaciński
Zdjęcia Kurt Weber
Scenografia Wojciech Krysztofiak
Kostiumy Janina Koźmińska
Montaż Felicja Rogowska
Produkcja Zespół Filmowy „Studio”

Baza ludzi umarłych – polski czarno-biały film fabularny w reżyserii Czesława Petelskiego z 1958 roku, nakręcony na podstawie noweli Następny do raju Marka Hłaski i scenariusza tego samego autorstwa.

O filmie[edytuj | edytuj kod]

Film cechuje surowa sceneria (górski bór, zima i śnieg lub deszcz i błoto, ciężki sprzęt mechaniczny), naturalizm aktorski i pesymistyczne przesłanie o niemożności zmiany własnego losu. Powszechne są oszustwo i kłamstwo, przyprawiane alkoholem.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Film opowiada o surowym życiu pracowników położonej na zalesionym odludziu, w Bieszczadach, bazy „na skarpie” (w rzeczywistości samotnej, prymitywnej chałupy) zwózki drewna[3], tuż po zakończeniu II wojny światowej. Do odbudowy Polski, kopalń i codziennego życia ludność w kraju potrzebuje drewna. W fatalnych bieszczadzkich warunkach pracują życiowi wykolejeńcy i wyrokowcy. Brakuje im porządnych samochodów ciężarowych do zwożenia ściętych w górach drzew. Brakuje również ludzi do prowadzenia tych zrujnowanych ciężarówek, a ci, którzy są, planują wyjazd i porzucenie miejsca pracy. Kierowcy-mechanicy niemal co dzień stają oko w oko ze śmiercią na krętych i stromych drogach gruntowych. Pewnego dnia do bazy przyjeżdża Zabawa – kierowca-mechanik i aktywista partyjny. Został przysłany przez dyrektora przedsiębiorstwa, by powstrzymać załogę przed ucieczką, bo bez ludzi niemożliwe jest wykonanie planu. Od razu po przybyciu rodzi się bardzo poważny konflikt między nim a pozostałymi kierowcami. Zabawa przywozi ze sobą żonę Wandę, która wywołuje zamieszanie w tym całkowicie męskim towarzystwie. Wanda za wszelką cenę chce wrócić do miasta, do normalnych warunków życia. Po kolei próbuje przeciągać na swoją stronę kolejnych mężczyzn. Oddaje się każdemu, kto tylko obiecuje zabrać ją stąd, jednak odrzuca awanse „Warszawiaka” z powodu jego wyglądu. Tymczasem ginie „Dziewiątka” (były lekarz, skazany za zabójstwo kochanka żony), wypadając ciężarówką z drogi, by ocalić przed najechaniem oddział wojska. Następny „do raju” czy „do nieba” wędruje kolejny członek bazy – alkoholik „Apostoł”, podczas pracy przywalony kłodami drewna. „Orsaczek” zbiera na własną taksówkę, więc kradnie leśne drewno i sprzedaje je Marcinkowskiemu, który na koniec oszukuje go. Nawet nieustraszony „Partyzant” poddaje się i ucieka. „Buźka”, goniec przywożący motocyklem wypłaty do bazy, po wykorzystaniu Wandy zostaje poturbowany przez „Warszawiaka”. Wanda ucieka do miasteczka, gdzie znajduje następnego wielbiciela. Kiedy wreszcie nadjeżdżają nowe samochody, w bazie pozostają tylko Zabawa i jego najzagorzalszy wróg – „Warszawiak”.

Odstępstwa od noweli[edytuj | edytuj kod]

Film był powodem konfliktu między scenarzystą a reżyserem. Pierwotnie tytuł filmu miał brzmieć Głupcy wierzą w poranek, jednak było to wówczas niepoprawne politycznie. Hłasko zaproponował tytuł Następny do piachu i Następny do raju, stanęło jednak na Bazie ludzi umarłych. Również ze zmian w treści Hłasko nie był zadowolony. Szczególnie drażliwą sprawą było zakończenie – bez zmiany dialogu, z dodanym tylko dźwiękiem (odgłos jadących ciężarówek), z pesymistycznej historii, kończącej się źle, zrobił się utwór z optymistycznym zakończeniem. Po tych konfliktach Hłasko nie pozwolił umieścić swojego nazwiska jako współtwórcy filmu[4].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Tadeusz Łomnicki, odtwórca roli „Partyzanta”
Droga Złoty Stok – Lądek Zdrój, na której zrealizowano część zdjęć do filmu

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Sceny plenerowe filmu zostały nakręcone w Górach Złotych w pobliżu wsi Bielice (Sudety Wschodnie)[5], w Lądku Zdroju i na drodze Złoty Stok – Lądek Zdrój[6] (obecnie droga wojewódzka nr 390).

Film został przez cenzurę PRL na prawie półtora roku wycofany z dystrybucji[potrzebny przypis].

Tłumaczenia tytułu[edytuj | edytuj kod]

  • The Depot of the Dead[1] (ang.) („baza umarłych”)
  • The Damned Roads[1] (ang.) („przeklęte drogi”)
  • Camp of the Dead Men[1] (ang.) („obóz ludzi umarłych”)
  • Vuoriston paholaisajajat (fiń.)[7] („górscy kierowcy diabła”)
    Fińskie tłumaczenie tytułu jest prawdopodobnie odwołaniem do filmu Red Ball Express(ang.) z Sidneyem Poitierem na kanwie autentycznej wojennej operacji zaopatrzeniowej o tej samej nazwie. Miał on premierę w Finlandii 29 sierpnia 1952 pod nazwą Paholaisajajat[8] oraz we Francji 16 stycznia 1953 pod nazwą Les conducteurs du diable[9] – czyli właśnie „kierowcy diabła”. Dlatego fiński tytuł Bazy ludzi umarłych można rozumieć jako „Górski Red Ball Express”.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d The Depot of the Dead (Baza ludzi umarłych) at Poland by Mail.
  2. Brutalny obraz. „Nowiny Rzeszowskie”, s. 8, nr 202 z 22–23 sierpnia 1959. 
  3. Wanda Wertenstein, Nasz Iluzjon: Nie ma ucieczki od losu, „Kino” (10), 1979, s. 61.
  4. Baza ludzi umarłych – recenzja filmu na stronie poświęconej Markowi Hłasce, autorstwa Roberta Sadowskiego i Kamili Sowińskiej.
  5. Bielice (pol.). Polska na filmowo. [dostęp 2017-10-03].
  6. BAZA LUDZI UMARŁYCH (pol.). FilmPolski.pl. [dostęp 2017-10-03].
  7. Baza ludzi umarłych w bazie IMDb (ang.)
  8. Fiński plakat do filmu Red Ball Express w dziale Vanhat elokuvajulisteet – Viiden Tähden Elokuvadivari (fiń.). [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-09)]. fińskiego Antykwariatu Kinowego „Pięć Gwiazdek” (Viiden Tähden Elokuvadivari).
  9. Red Ball Express w bazie IMDb (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]