Bazylika św. Dymitra w Salonikach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bazylika św. Dymitra
Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης
cerkiew[a]
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Grecja
Miejscowość Saloniki
Wyznanie prawosławne
Kościół Grecki Kościół Prawosławny
Eparchia Metropolia Salonik
Wezwanie św. Dymitra z Tesaloniki
Wspomnienie liturgiczne 26 października
Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie św. Dymitra z Tesaloniki
Położenie na mapie Grecji
Mapa lokalizacyjna Grecji
Bazylika św. Dymitra
Bazylika św. Dymitra
40°38′19,76″N 22°56′52,29″E/40,638822 22,947858
Strona internetowa

Bazylika św. Dymitra (św. Dimitriosa) – prawosławna cerkiew (starożytny kościół) w Salonikach, w jurysdykcji metropolii Salonik Greckiego Kościoła Prawosławnego. Położona jest w centrum salonickiego Starego Miasta.

Jeden z najcenniejszych zabytków architektury wczesnego chrześcijaństwa, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO razem z innymi zabytkami bizantyjskiej i wczesnochrześcijańskiej architektury Salonik w 1988[1].

Historia[edytuj]

Bazylika została wzniesiona w V w. z inicjatywy eparchy Leoncjusza miejscu pochówku męczennika Dymitra z Tesaloniki[2]. W latach 629–639 znaczna część budynku uległa zniszczeniu wskutek pożaru, została jednak odbudowana dzięki staraniom miejscowego biskupa Jana. W 904 świątynia została rozgrabiona podczas najazdu arabskiego na miasto. Po raz kolejny była niszczona podczas najazdu normańskiego w 1181[3].

Po zajęciu Salonik przez Turków świątynia została przekształcona w meczet, a nagrobek św. Dymitra został z niej usunięty. Obiektowi sakralnemu przywrócono pierwotną funkcję w 1912, gdy Saloniki po I wojnie bałkańskiej zostały przyłączone do Grecji. Pięć lat później podczas wielkiego pożaru miasta świątynia uległa niemal całkowitemu zniszczeniu, została jednak odrestaurowana w pierwotnej postaci[3]. W 1949 została ponownie oddana do użytku liturgicznego[4]. W latach 1946–1949 były w niej prowadzone prace wykopaliskowe[4].

W świątyni szczególnym kultem otaczane są relikwie św. Dymitra z Tesaloniki. Według prawosławnej tradycji od IX w. do momentu przekształcenia budynku w meczet nieustannie wydzielały one, w niewytłumaczalny sposób, wonny olej. Po 1912 zjawisko to miało powtarzać się tylko sporadycznie[2].

Architektura[edytuj]

Świątynia jest pięcionawową bazyliką, z transeptem i przedsionkiem oraz przylegającą od południowego wschodu kaplicą św. Eutymiusza. Taką formę przybrała po odbudowie w VII w., gdyż pierwsza bazylika ufundowana przez Leoncjusza była mniejsza, z trzema nawami[4]. Długość naw wynosi 43,58 m, szerokość budynku – 33 m. Główna nawa jest szersza od pozostałych[3].

Wskutek pożaru z 1917 w świątyni przetrwała tylko niewielka część pierwotnej dekoracji (malowideł, mozaik). Inne artefakty, które nie uległy wówczas zniszczeniu, znajdują się na wystawie w krypcie św. Dymitra położonej pod pomieszczeniem ołtarzowym i transeptem[4].

Uwagi

  1. W dosłownym tłumaczeniu z j. greckiego „świątynia”.

Przypisy