Belgia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Koninkrijk België
Royaume de Belgique
Königreich Belgien

Królestwo Belgii
Flaga Belgii
Herb Belgii
Flaga Belgii Herb Belgii
Dewiza: (nl.) Eendracht maakt macht
(fr.) L’union fait la force
(niem.) Einigkeit macht stark
(W jedności siła)
Hymn: Brabançonne
(audio)

Brabançonne

Wersja instrumentalna
Położenie Belgii
Konstytucja Konstytucja Belgii
Język urzędowy niderlandzki, francuski, niemiecki
Stolica Bruksela
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Typ państwa federacja
Głowa państwa król Filip I Koburg
Szef rządu premier Elio Di Rupo
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
136. na świecie
30 528[1][a] km²
6,4%
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
77. na świecie
11 151 495[2]
365 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

506,6 mld[3] USD
45 384[3] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

422,8 mld[3] USD
37 881[3] USD
Jednostka monetarna 1 euro = 100 centów
Niepodległość od Królestwa Zjednoczonych Niderlandów
Ogłoszenie niepodległości:4 października 1830:
Uznanie niepodległości przez Holandię: 1839
Wstąpienie do UE 25 marca 1957
Religia dominująca katolicyzm
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 BE
Domena internetowa .be
Kod samochodowy B
Kod samolotowy OO
Kod telefoniczny +32
Mapa Belgii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Belgia w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Królestwo Belgii w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Belgia w Wikisłowniku

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), ONZ oraz NATO.

Graniczy od zachodu z Francją (620 km), od południa z Luksemburgiem (148 km), od wschodu z Niemcami (167 km) i od północy z Holandią (450 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1385 km, ponadto istnieje 64 km fragment wybrzeża Morza Północnego. Podzielona jest na trzy strefy językowe: francuską, niderlandzką i niemiecką.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Belgii.

Większą część powierzchni Belgii stanowią peryglacjalne i aluwialne niziny; w północnej części płaska, częściowo zabagniona równina Flandrii (tzw. Belgia Niska), oddzielona od morza wałem wydm (wys. do 20 m), oraz pagórkowata i piaszczysta kraina Kempen (wys. do 95 m); w środkowej części (Belgia Średnia) wysoczyzna Brabancji (wys. 100–200 m) zbudowane głównie z glin i piasków trzeciorzędowych pokrytych lessem oraz wzgórza Hainaut (na zachodzie) zbudowane z utworów glinianych.

Największe miasta: Bruksela (stolica), Liège, Antwerpia, Gandawa, Charleroi, Brugia, Namur. Więcej o miastach zobacz w artykule miasta w Belgii.

Wody powierzchniowe[edytuj | edytuj kod]

Belgia leży w zlewisku Morza Północnego, i prawie całe jej terytorium należy do dorzecza dwóch rzek: Skaldy i Mozy (ich źródła znajdują się na terenie Francji, a ujścia na terenie Holandii). Skalda w granicach Belgii ma długość 200 km – wraz z dopływami (m.in. Leie, Dender, Senne i Rupel) oraz kanałami tworzy rozgałęziony system wodny Flandrii. Moza (w granicach Belgii) ma 183 km, większość rzek Walonii to jej dopływy; na pewnym odcinku stanowi granicę między Belgią a Holandią. Belgijskie rzeki mają mały spadek, są połączone siecią kanałów i wykorzystywane do żeglugi. We Flandrii znajduje się też gęsta sieć kanałów odwadniających poldery.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie obszar dzisiejszej Belgii zamieszkany był przez Celtów oraz celtycko-germański lud Belgów. Od I wieku p.n.e. przez kolejne setki lat tereny te znajdowały się we władaniu Rzymu (część prowincji GaliaGallia Belgica). Od III wieku postępująca chrystianizacja. Od roku 486 obszar dzisiejszej Belgii stał się częścią państwa Franków. Po traktacie w Verdun w roku 843 Belgia została podzielona pomiędzy Francję i Niemcy. W XV wieku Belgia była częścią Burgundii, a w roku 1477 została przejęta przez Austrię cesarza Maksymiliana I. W latach 1556–1714 Belgia należała do Hiszpanii, a następnie znowu do Austrii (1714–1794), Francji (1794–1814), a w okresie 1814–1830 była połączona z HolandiąKrólestwo Niderlandów.

Podczas panowania Habsburgów w Niderlandach Południowych zaczęła kształtować się belgijska świadomość narodowa, której pierwszym wyraźnym przejawem był Przewrót Brabancki (1789). Dopiero jednak w roku 1830 Belgia stała się niezależnym państwem. Niepodległość zdobyła w wyniku powstania przeciwko dominacji holenderskiej (rewolucja belgijska). 3 sierpnia 1914, w czasie I wojny światowej, Niemcy zaatakowały neutralną Belgię. Na mocy traktatu wersalskiego do Belgii przyłączono niemieckie okręgi Eupen i Malmedy. W 1940 roku ponownie neutralna Belgia została zaatakowana przez hitlerowskie Niemcy. Po zakończeniu drugiej wojny światowej Belgia porzuciła neutralność i stała się członkiem NATO, a także została jednym z członków-założycieli Wspólnoty Europejskiej. Z Holandią i Luksemburgiem Belgia stworzyła w roku 1948 unię celną, a 1960 unię gospodarczą – powstał Benelux. W roku 1960 niepodległość uzyskała największa kolonia tego państwa Kongo Belgijskie, a w roku 1962 terytoria mandatowe Rwanda i Burundi.

W XX wieku dochodziło do stopniowego podziału na dwie strefy językowe: położoną na północy Flandrię (język niderlandzki) i na południu Walonię (język francuski). Spowodowało to w 1963 roku formalny podział Belgii na trzy regiony: Flandrię, Walonię i Region Stołeczny Brukseli. W roku 1993 doszło do przekształcenia Belgii w państwo federalne z trzema regionami o szerokiej autonomii. W 2007 spór o dalszą reformę i większą samodzielność Flandrii przyczynił się do kłopotów ze sformowaniem rządu federalnego[4]. Od czerwca 2010 roku do grudnia 2011 w Belgii trwał najdłuższy we współczesnej Europie kryzys rządowy.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Regiony i prowincje Belgii
Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny Belgii.

Belgia jest monarchią konstytucyjną. Konstytucja Belgii została przyjęta w roku 1831, po zwycięstwie rewolucji sierpniowej 1830 roku. Była rewidowana siedmiokrotnie: w 1893, 1919, 1970, 1980, 1988, 1993, 2001.

Parlament składa się z dwóch izb:

  • Izby Deputowanych, w której skład wchodzi 150 deputowanych wybieranych w wyborach bezpośrednich, zgodnie z systemem proporcjonalnym.
  • Senatu, którzy są wybierani zarówno w wyborach bezpośrednich (25 przez społeczność flamandzką, 15 przez Walonów), jak również wyłaniani przez rady prowincjonalne. W senacie zasiada również potomstwo panującego monarchy.

Partie polityczne[edytuj | edytuj kod]

Belgijskie partie polityczne: Flamandzcy Liberałowie i Demokraci (Open Vlaamse Liberalen en Democraten, O-VLD), Chrześcijańscy Demokraci i Flamandowie (Christen-demokratisch en Vlaams, CD&V), frankofońska Partia Socjalistyczna (Parti Socialiste, PS), Ruch Reformatorski (Mouvement Réformateur, MR), Interes Flamandzki (Vlaams Belang, VB), flamandzka Partia Socjalistyczna (Socialistische Partij Anders, sp.a), frankofońska Partia Ekologiczna (Ecolo), Centrum Demokratyczno-Humanistyczne (Centre démocrate humaniste, cdH), flamandzka Partia Ekologiczna (Groen), Nowy Sojusz Flamandzki (Nieuw-Vlaamse Alliantie, N-VA), Front Narodowy (Front National, FN), Spirit, Vivant.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Belgia jest państwem federacyjnym. Każdy z 3 regionów Belgii ma własną władzę ustawodawczą – Radę Regionalną.

Provinces of Belgium.svg

     Flag of Wallonia.svg Region Waloński

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Demografia Belgii (1948–2009)

Językami urzędowymi są w Belgii francuski, niderlandzki i niemiecki. Większa część populacji (56%-60%) posługuje się językiem niderlandzkim, około 40%-44% francuskim, bądź walońskim i zaledwie 1% niemieckim.

Grupy etniczne: Flamandowie – 57%, Walonowie – 33%[5].

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Miasta Belgii.

Najludniejsze miasta Belgii (powyżej 100 tysięcy mieszkańców w 2012 roku):

Miasto Liczba ludności Powierzchnia (km²) Region
Greater coat of arms of the City of Brussels.svg Bruksela 1 124 497 Green Arrow Up.svg 161,38 km² Region Stołeczny Brukseli
Wapenantwerpen.jpg Antwerpia 493 920 Green Arrow Up.svg 204,5 km² Antwerpia
Coat of arms of Ghent.jpg Gandawa 248 285 Green Arrow Up.svg 156,18 km² Flandria Wschodnia
Héraldique Ville BE Charleroi.svg Charleroi 202 981 Green Arrow Up.svg 102,1 km² Walonia
Blason liege.svg Liège 195 076 Green Arrow Up.svg 69,4 km² Walonia
Brugge-wapen.jpg Brugia 116 342 Green Arrow Up.svg 138,4 km² Flandria Zachodnia
Namen wapen.gif Namur 109 686 Green Arrow Up.svg 175,7 km² Walonia

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Źródło: Joshua Project

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Jeden z najlepiej rozwiniętych krajów Europy. PKB wyniósł 254 mld euro (na 1 mieszkańca – 30 001 euro). Podatki w Belgii należą do najwyższych w Europie i stanowią 47% PKB. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 27. Belgia ma również najwyższy na świecie eksport per capita. W ostatnich latach udało się także zmniejszyć zadłużenie ze 120% PKB w 1980 roku do obecnych 90% PKB. Podstawą gospodarki jest wysoko rozwinięty przemysł (głównie hutniczy, maszynowy, elektrotechniczny, spożywczy, chemiczny, włókienniczy) oraz wysoko towarowe rolnictwo (hodowla bydła, trzody; uprawa zbóż, buraków cukrowych). Antwerpia jest największym w świecie ośrodkiem szlifowania diamentów. Liczne atrakcyjne miejscowości turystyczne, między innymi: Antwerpia, Bruksela, Gandawa, Brugia.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy w Belgii odbywa się po 145 850 km dróg, w tym 117 701 km o nawierzchni asfaltowej, w tym 1682 km autostrad (w całości bezpłatnych i oświetlonych na całej długości). Pod względem gęstości sieci dróg kołowych Belgia zajmuje pierwsze miejsce w Europie, pod względem gęstości autostrad drugie (po Holandii). Szkielet sieci transportu drogowego stanowią autostrady oraz obwodnice autostradowe wszystkich większych miast kraju. Ze względu na swoje położenie, Belgia jest ważnym krajem tranzytowym. Największymi węzłami transportu samochodowego są Bruksela, Antwerpia i Liège.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Belgia posiada znakomicie rozwiniętą sieć kolejową o długości 3437 km (2003) z czego 2701 km jest zelektryfikowane, w większości napięciem stałym 3 kV z wyjątkiem ok. 80 km linii dużych prędkości, które zelektryfikowano napięciem przemiennym 25 kV/50 Hz. 2563 km szlaków kolejowych posiada co najmniej dwa tory. Gęstość linii kolejowych wynosi 11,5 km/na 100 km², co daje Belgii pierwsze miejsce w Europie.

Krajowe przewozy pasażerskie prowadzą państwowe koleje SNCB/NMBS. Jakość usług jest wysoka, pociągi kursują z wysoką punktualnością w regularnych odstępach czasu, maximum dwugodzinnych, na głównych liniach co godzinę i częściej. Typowe prędkości maksymalne pociągów pasażerskich na głównych trasach wynoszą od 120 km/h do 160 km/h, na odcinku Louvain – Liège nawet 200 km/h.

Przewozy międzynarodowe są również prowadzone przez SNCB/NMBS przy współpracy z zarządami kolejowymi sąsiednich krajów (Niemiec (DB), Francji (SNCF), Holandii (NS), i Luksemburga (CFL) lub przez przewoźników, w których SNCB/NMBS posiada udziały (Eurostar, Thalys).

Przewozy towarowe prowadzi SNCB/NMBS oraz przewoźnicy z sąsiednich krajów, również prywatni.

Liczba pasażerów korzystających z kolei systematycznie wzrasta, w roku 2001 wyniosła 160,3 mln, z czego 13,8 mln w ruchu międzynarodowym.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska w Belgii jest obsługiwana przez kilku przewoźników o zasięgu regionalnym: De Lijn (działający we Flandrii), TEC (działający w Walonii) oraz STIB/MIVB (działający w regionie Brukseli). Ze względu na wysoką gęstość zaludnienia kraju i jego organizację terytorialną oraz niewielką liczbę przewoźników w zasadzie nie ma rozróżnienia między autobusową komunikacją miejską i podmiejską.

W czterech miastach (Antwerpia, Bruksela, Gandawa, Charleroi) istnieją sieci tramwajowe, ponadto w eksploatacji jest także linia tramwajowa o długości 67 km wzdłuż całego belgijskiego wybrzeża (łącząca miejscowości wypoczynkowe De Panne i Knokke-Heist).

Sieć metra działa jedynie w Brukseli, chociaż istniały plany budowy metra także w Charleroi (część infrastruktury tramwajowej projektowano tak, by mogła być bazą dla przyszłych sieci metra). W Antwerpii, Brukseli oraz Charleroi istnieje także premetro: tramwaje, które jeżdżą na pewnych odcinkach pod ziemią.

Ze względu na wysoką gęstość sieci kolejowej i wysoką częstotliwość kursowania pociągów, a także zintegrowane systemy taryfowe, rolę komunikacji miejskiej i podmiejskiej pełnią często pociągi SNCB.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W 1999 r. Belgia posiadała ok. 42 lotniska w tym 24 z pasami startowymi o nawierzchni twardej w tym 6 o długości powyżej 3000 m. Najważniejszymi portami lotniczymi są port lotniczy Bruksela (znany dawniej jako Bruxelles-Zaventem oraz Brussel Nationaal/Bruxelles-National) pod Brukselą (16 179 733 pasażerów w roku 2005), oraz port lotniczy Bruksela-Charleroi (znany szerzej jako Aéroport de Charleroi Bruxelles-Sud – 1 873 349 pasażerów w roku 2005, wyłącznie tanich linii). W transporcie towarów drogą lotniczą główną rolę odgrywają porty lotnicze Bruxelles-National oraz Liège-Bierset.

Mapa lokalizacyjna Belgii
Antwerpia
Antwerpia
Balen
Balen
Bruksela
Bruksela
Bruksela-Charleroi
Bruksela-Charleroi
Grimbergen
Grimbergen
Hasselt
Hasselt
Kortrijk-Wevelgem
Kortrijk-Wevelgem
Liège
Liège
Namur
Namur
Ostenda-Brugia
Ostenda-Brugia
Sint Denijs-Westrem
Sint Denijs-Westrem
Spa-La Sauvenière
Spa-La Sauvenière
Westkapelle
Westkapelle
Zoersel-Oostmalle
Zoersel-Oostmalle
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Belgii

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Transport wodny jest szeroko wykorzystywany w transporcie towarów. Belgia ma 2043 km wodnych szlaków śródlądowych w tym 1532 km otwartych dla żeglugi. Najważniejszym z nich jest kanał Alberta łączący autonomiczny port w Liège (drugi w Europie pod względem przeładunku towarów) z Antwerpią.

W transporcie morskim główną rolę odgrywa port w Antwerpii (drugi w Europie i czwarty na świecie pod względem ilości przeładowywanych towarów), dynamicznie rozwija się też port w Zeebrugge dzięki możliwości obsługi statków olbrzymów oraz statków z ciekłym gazem ziemnym. Dzięki rozwiniętemu systemowi kanałów do portów w Gandawie i Brukseli również zawijają statki pełnomorskie.

Morska flota handlowa Belgii to 22 statki o tonażu powyżej 1 tys. GRT (1999), w tym 7 drobnicowców, 8 chemikaliowców i 7 tankowców. Łączna nośność statków wynosiła ok. 57 347 DWT.

Transport rurociągowy[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Belgii znajduje się 161 km rurociągów transportujących ropę naftową, 1167 km służących do transportu produktów naftowych oraz 3301 km rurociągów gazu ziemnego.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Belgii.

Belgia jest krajem trójjęzycznym. W XIX wieku jednym z bodźców do powstania tego państwa był katolicyzm, gdyż dla mieszkańców Flandrii nie do zaakceptowania był antykatolicki kalwinizm Niderlandów. Ruch antyklerykalny początkowo rozwijał się tam słabo, później zaczął się wzmagać na wzór francuski.

Źródło: Joshua Project, 2010[8]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Oświata w Belgii.

Oświata w Belgii, zachowując jednolitą strukturę systemu szkolnego, ma trzy władze oświatowe, trzy obowiązujące programy nauczania i trzy modele kształcenia. Jest to spowodowane podziałem kraju na trzy strefy językowe. Edukacja jest obowiązkowa do 18 roku życia.

Media[edytuj | edytuj kod]

W Belgii działa radio oraz telewizja – państwowa i prywatna. Stacje państwowe nadają programy w trzech językach: francuskim (Radio-Télévision Belge de la Communauté française, RTBF), flamandzkim (Vlaamse Radio en Televisie, VRT) i niemieckim (Belgisches Rundfunk und Fernsehzentrum der Deutschsprachigen Gemeinschaft, BRT). Wśród stacji prywatnych najpopularniejsze to: RTL-TVI – nadająca programy dla Brukseli i regionu Walonii, Télévision Indépendante – stacja komercyjna nadająca w języku francuskim, oraz Vlaamse Televisie Maatschappij – stacja komercyjna nadająca w języku flamandzkim. Najpopularniejszym kanałem we Flandrii jest één.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Powierzchnia Belgijskich wód terytorialnych wynosi 3462 km².

Przypisy

  1. belgium.be: Key figures Belgium 2011 (ang.). [dostęp 5-12-2012].
  2. Stan na 1 marca 2013 roku, Direction générale Institutions et Population: Chiffre global de la population par commune (fr.). [dostęp 1-05-2013].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  4. Najwyższy Czas!, 20.10.2007, str. XXIX, „cztery miesiące po wyborach wciąż nie udało się sformułować rządu).”.
  5. Encyklopedia Interia.pl, ostatni dostęp: 28.11.2009.
  6. In België wonen 628.751 moslims. [dostęp 2012-05-06].
  7. BuG 155 – Bericht uit het Gewisse – 01 januari 2012 za: http://en.wikipedia.org/wiki/Belgium#Demographics. [dostęp 2012-05-06].
  8. Belgium – Religions. Joshua Project. [dostęp 2013-10-30].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiatlas Wikimedia Atlas: Belgia – wikiatlas z mapami w Commons