Belweder w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy pałacu w Warszawie. Zobacz też: Belweder.
Belweder w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 13/2 z 1 lipca 1965
Korpus główny pałacu od strony dziedzińca
Korpus główny pałacu od strony dziedzińca
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Belwederska 54/56
Typ budynku pałac
Styl architektoniczny klasycystyczny
Architekt Jakub Kubicki
Ważniejsze przebudowy 18191822
Właściciel Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Belweder w Warszawie
Belweder w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Belweder w Warszawie
Belweder w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Belweder w Warszawie
Belweder w Warszawie
Ziemia52°12′47″N 21°01′38″E/52,213056 21,027222
Żołnierze niemieccy przed Belwederem, pełniącym w okresie okupacji funkcję warszawskiej rezydencji generalnego gubernatora Hansa Franka

Belweder w Warszawie, pałac Belwederski – pałac znajdujący się w Śródmieściu Warszawy przy ul. Belwederskiej 54/56.

Nazwą „Belweder” jest także określany cały zespół pałacowo-parkowy[1].

Klasycystyczny pałac powstał w latach 1819–1822 według projektu Jakuba Kubickiego w miejscu pałacu barokowego wzniesionego według projektu Jakuba Fontany. W latach 1918–1922 siedziba Naczelnika Państwa, w latach 1922–1926 i 1989–1993 siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Historia[edytuj]

Lata 1533–1817[edytuj]

Teren, na którym znajduje się obecny Belweder, w średniowieczu należał do książąt mazowieckich, którzy ofiarowali go zakonowi augustianów przy kościele św. Marcina[2]. Od 1533 znajdowała się tam prawdopodobnie willa królowej Bony[3].

W miejscu obecnego pałacu Belwederskiego pierwotnie znajdował się pałacyk podmiejski wniesiony w latach 1659–1660[4] przez Krzysztofa Zygmunta Paca dla jego żony Klary Izabelli[5]. Pałac mógł być przebudowaną rezydencją królowej Bony[6]. Ponieważ z miejsca, w którym powstał, roztaczał się wspaniały widok na okolicę, całą posiadłość nazwano z włoska Belvedere[5]. W 1685 Klara Izabella Pacowa zapisała Belweder przybranemu synowi Paców, Kazimierzowi Michałowi Pacowi, który w 1687 odsprzedał posiadłość cześnikowej trockiej Katarzynie Michałowskiej[5]. W pierwszej połowie XVIII wieku Belweder powrócił do Paców, którzy ok. 1740 wznieśli w miejscu dawnego pałacyku nowy piętrowy budynek w stylu późnego baroku zaprojektowany przez Józefa Fontanę[5]. Później Belweder przeszedł na własność Lubomirskich[5].

W 1767 posiadłość stała się własnością Stanisława Augusta Poniatowskiego, który w oficynie północnej pałacu w grudniu 1768 uruchomił Królewską Fabrykę Farfurów[7]. W oficynie uruchomiono piec do wypalania gliny[7]. O wyborze Belwederu jako miejsca produkcji zadecydowało znalezienie na pobliskim Mokotowie odpowiedniego surowca[7]. Początkowo próbowano wytwarzać porcelanę, jednak po nieudanych próbach podjęto produkcję fajansów[7]. Wytwarzano głównie przedmioty codziennego użytku na potrzeby dworu królewskiego, m.in. zastawę stołową, misy, dzbany do wody, urynały, kafle do pieców, lichtarze oraz wazony[8]. Fabryka posiadała także skład i sklep na Krakowskim Przedmieściu (nr hip. 372)[8]. Belwederskie wyroby były znakowane słowem „Varsovie” lub literą „B” i cechowały się wysokim poziomem artystycznym[7]. Fabryka zakończyła działalność w 1783[9].

Po śmierci króla Belweder przeszedł na własność jego bratanka Józefa Poniatowskiego, który w 1808 za długi przekazał go Onufremu Kickiemu[10].

Lata 1818–1945[edytuj]

W 1818 jego córka Onufrego Kickiego Teresa Kicka sprzedała Belweder rządowi Królestwa Polskiego z przeznaczeniem na siedzibę wielkiego księcia Konstantego[11].

W latach 1818–1822 pałac został całkowicie przebudowany według projektu Jakuba Kubickiego[12][13]. Powstał klasycystyczny budynek składający się z piętrowego korpusu głównego oraz dwóch parterowych skrzydeł dostawionych pod kątem prostym[12][5]. W obu elewacjach korpusu głównego architekt umieścił czterokolumnowe jońskie portyki[12]. Wielki książę mieszkał tam wraz ze swoją żoną, noszącą tytuł księżnej łowickiej Joanną Grudzińską, do wybuchu powstania listopadowego[5]. W Belwederze kilkakrotnie koncertował Fryderyk Chopin[5].

Ponieważ przy pałacu brakowało miejsca na budynki gospodarcze, do Belwederu przyłączono działkę położoną naprzeciwko, pomiędzy obecną ul. Klonową a Okopami Lubomirskiego[14]. W latach 1819–1820 wzniesiono tam trójskrzydłowy pawilon mieszczący stajnie i wozownię, a w latach 1823–1824 maneż (zachowane do dzisiaj)[15].

W latach 1593–1818 na południe od pałacu znajdował się kościół parafialny dla Ujazdowa pod wezwaniem św. Anny i św. Małgorzaty wraz z cmentarzem[4][16][17]. Kościół i cmentarz zamknięto decyzją Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych w lutym 1818. Szczątki znaczniejszych osób, m.in. Kazimierza Poniatowskiego i Marcella Bacciarellego z żoną, ekshumowano i przeniesiono do podziemi kościoła św. Krzyża i katedry św. Jana, a innych zmarłych na cmentarz Świętokrzyski[18]. Funkcję rozebranej świątyni przejął nowy kościół św. Aleksandra na placu Trzech Krzyży[19], a w jej miejscu urządzono taras[17].

Porządek w ogrodzie i na dziedzińcu Belwederu utrzymywali obywatele skazywani za wykroczenia. Jedną z osób odbywających ten rodzaj kary był Maurycy Mochnacki, który zakuty w kajdany przepracował w ogrodzie belwederskim 40 dni[20][21].

Podczas szturmu na Belweder w czasie nocy listopadowej 29 listopada 1830 powstańcom nie udało się ująć wielkiego księcia Konstantego, który się ukrył[22][23].

Po upadku powstania Belweder wraz z Łazienkami pełnił funkcję rezydencji carskiej[24].

W czasie I wojny światowej, w latach 1915–1918, w pałacu mieszkał generał-gubernator warszawski Hans Hartwig von Beseler[25] (rezydował na Zamku Królewskim)[26].

Pałac był od 29 listopada 1918 do 13 grudnia 1922 siedzibą Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, a po 14 grudnia siedzibą prezydenta Gabriela Narutowicza oraz prezydenta Stanisława Wojciechowskiego[27].

Podczas przewrotu majowego, 12 maja 1926, wskutek zagrożenia przez oddziały wierne Józefowi Piłsudskiemu posuwające się od strony placu Zamkowego na południe, na wniosek prezydenta Stanisława Wojciechowskiego do Belwederu z pałacu Namiestnikowskiego przeniósł się rząd Wincentego Witosa[28]. Taką samą decyzję podjął Sztab Generalny i dowództwo obrony Warszawy[28]. Z oddziałów wiernych rządowi utworzono tzw. grupę belwederską, dowodzoną przez gen. Mariana Kukiela, wzmocnioną 10 Pułkiem Piechoty z Łowicza[29]. 14 maja rozpoczął się atak wojsk Piłsudskiego na Belweder i Lotnisko Mokotowskie[30]. W wyniku ostrzału artyleryjskiego dwa pociski trafiły w pałac[31]. Ok. godz. 16.00 tego dnia prezydent Stanisław Wojciechowski i większość członków rządu ewakuowała się do Wilanowa[32].

Po przewrocie majowym, od 5 czerwca 1926, w pałacu jako minister spraw wojskowych, aż do swojej śmierci ponownie zamieszkał Józef Piłsudski[27]. Marszałek zamieszkał wraz z rodziną na pierwszym piętrze oraz w prawym (południowym) skrzydle Belwederu[27]. W lewym skrzydle mieszkali m.in. Aleksander Prystor i Walery Sławek[27]. Józef Piłsudski został przewieziony do Belwederu z Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych w Alejach Ujazdowskich 4 maja wieczorem i przeniesiony do ulubionego pokoju Narożnego, gdzie znajdował się jego gabinet[33]. Tam zmarł 12 maja 1935[34]. Po zabalsamowaniu zwłok jego ciało przepasane wielką wstęgą Orderu Virtuti Militari zostało złożone w metalowej trumnie, którą ustawiono na katafalku w tzw. dużym salonie[35].

W latach 1935–1939 w pałacu mieściło się muzeum poświęcone pamięci Józefa Piłsudskiego[17]. Jego dyrektor Adam Borkiewicz zamieszkał w lewym skrzydle pałacu[27]. W czasie prac adaptacyjnych m.in. wykonano żelbetowe pokrycie dachu[36]. W 1936 ogrody Łazienek i Belwederu zostały ponownie połączone[37]. W listopadzie 1938 odbyła się uroczystość odsłonięcia przeniesionego z Magdeburga i ustawionego w pobliżu Belwederu domu, w którym w czasie I wojny światowej był osadzony Piłsudski (budynek został rozebrany po II wojnie światowej[38][39].

5 października 1939, podczas swojej jedynej wizyty w okupowanej Warszawie, Belweder odwiedził Adolf Hitler. Po defiladzie zwycięstwa oddziałów niemieckich w Alejach Ujazdowskich wódz III Rzeszy zwiedził gabinet Józefa Piłsudskiego[40].

Po wizytacji miasta w listopadzie 1939 Joseph Goebbels zaproponował zamknięcie muzeum Józefa Piłsudskiego, na co Hitler wyraził zgodę[41]. Zgromadzone zbiory zostały przewiezione do Muzeum Narodowego, gdzie ich znaczna część uległa później zniszczeniu[41]. Belweder stał się warszawską rezydencją generalnego gubernatora Hansa Franka[42]. W latach 1940–1943 w pałacu przeprowadzono rozległe prace budowlane[43]. Zmieniono linię spadku dachu i pokryto go blachą miedzianą[44]. Przebudowano skrzydło północno-wschodnie wymieniając stropy drewniane na ogniotrwałe[45]. W korpusie środkowym wyburzono ściany działowe, tworząc dwa szerokie korytarze-galerie, posadzkę sieni głównej wyłożono czarnym marmurem, a ściany pomalowano na czerwono[45]. Wycięto stare kasztanowce rosnące wzdłuż ogrodzenia dziedzińca, którego żwirową nawierzchnię zastąpiono granitowymi płytami[45].

Po upadku powstania warszawskiego Niemcy wywiercili w murach pałacu otwory na dynamit, jednak – podobnie jak stało się w przypadku pałacu na Wyspie – nie wysadzili budynku w powietrze[46].

Po 1945[edytuj]

W latach 1945–1952 Belweder był siedzibą Bolesława Bieruta, a od 1952 przewodniczącego Rady Państwa[17]. W pałacu rezydowali kolejno: Aleksander Zawadzki, Edward Ochab, Marian Spychalski, Józef Cyrankiewicz, Henryk Jabłoński i Wojciech Jaruzelski[47]. Belweder przejął funkcje, które do 1939 pełnił Zamek Królewski m.in. ambasadorowie państw obcych składali tam listy uwierzytelniające[47]. Po 1945 pałac był kilkukrotnie odnawiany, m.in. zmieniono pokrycie dachu na blachę miedzianą[47].

W 1989 pałac stał się siedzibą prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego, a od 1990 siedzibą prezydenta Lecha Wałęsy, który w 1994 podjął decyzję o przeniesieniu siedziby prezydenckiej do pałacu Rady Ministrów (obecnie Prezydenckiego) przy Krakowskim Przedmieściu. Od 2010 Belweder pełni funkcję siedziby Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej[48]. W latach 2010–2015 w pałacu wraz z rodziną mieszkał prezydent Bronisław Komorowski[49].

Belweder jest zarządzany przez Kancelarię Prezydenta RP[48].

Pozostałe informacje[edytuj]

Od nazwy pałacu pochodzi nadana pod koniec XVIII wieku nazwa ulicy Belwederskiej[50].

Przypisy

  1. Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 49.
  2. Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 34. ISBN 83-7255-684-9.
  3. Marek Kwiatkowski: Pałace i wille Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2014, s. 6. ISBN 978-83-06-03370-0.
  4. a b Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 16.
  5. a b c d e f g h Tadeusz S. Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 7. ISBN 83-223-2047-7.
  6. Marek Kwiatkowski: Pałace i wille Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2014, s. 15. ISBN 978-83-06-03370-0.
  7. a b c d e Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 34. ISBN 83-7255-684-9.
  8. a b Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 35. ISBN 83-7255-684-9.
  9. Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 89. ISBN 83-7255-684-9.
  10. Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 142. ISBN 83-7255-684-9.
  11. Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 143. ISBN 83-7255-684-9.
  12. a b c Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 50.
  13. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 52. ISBN 83-01-08836-2.
  14. Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 150. ISBN 83-7255-684-9.
  15. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 6. Kępna–Koźmińska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkani, 2000, s. 34, 36–38. ISBN 83-88372-04-4.
  16. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 404. ISBN 83-06-00089-7.
  17. a b c d Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 53. ISBN 83-01-08836-2.
  18. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 404–405. ISBN 83-06-00089-7.
  19. Tadeusz Jaroszewski: Chrystian Piotr Aigner. Architekt warszawskiego klasycyzmu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 236.
  20. Tadeusz S. Jaroszewski: Księga pałaców Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985, s. 8. ISBN 83-223-2047-7.
  21. Tadeusz Łepkowski: Warszawa w powstaniu listopadowym. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1965, s. 71.
  22. Marian Marek Drozdowski, Andrzej Zahorski: Historia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Jeden Świat, 2004, s. 152. ISBN 83-89632-04-7.
  23. Tadeusz Łepkowski: Warszawa w powstaniu listopadowym. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1965, s. 71.
  24. Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 156. ISBN 83-7255-684-9.
  25. Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 169. ISBN 83-7255-684-9.
  26. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 238.
  27. a b c d e Lech Królikowski: Warszawskie adresy marszałka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 90. ISBN 83-01-10291-8.
  28. a b Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 239. ISBN 83-07-01598-7.
  29. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 250. ISBN 83-07-01598-7.
  30. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 261. ISBN 83-07-01598-7.
  31. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 262. ISBN 83-07-01598-7.
  32. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1987, s. 266–267. ISBN 83-07-01598-7.
  33. Lech Królikowski: Warszawskie adresy marszałka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 93. ISBN 83-01-10291-8.
  34. Lech Królikowski: Warszawskie adresy marszałka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 91. ISBN 83-01-10291-8.
  35. Lech Królikowski: Warszawskie adresy marszałka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 90. ISBN 83-01-10291-8.
  36. Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 174. ISBN 83-7255-684-9.
  37. Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 175. ISBN 83-7255-684-9.
  38. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 114–115. ISBN 978-83-61253-51-8.
  39. Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 184. ISBN 83-7255-684-9.
  40. Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 2010, s. 21. ISBN 978-83-07-03239-9.
  41. a b Lech Królikowski: Warszawskie adresy marszałka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 100. ISBN 83-01-10291-8.
  42. Marek Kwiatkowski: Belweder. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 133.
  43. Marek Kwiatkowski: Belweder. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 132.
  44. Piotr Majewski: Wojna i kultura. Instytucje kultury polskiej w okupacyjnych realiach Generalnego Gubernatorstwa 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2005, s. 224. ISBN 83-7436-003-8.
  45. a b c Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 176. ISBN 83-7255-684-9.
  46. Marek Kwiatkowski: Wielka Księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka SA, 2000, s. 180. ISBN 83-7255-684-9.
  47. a b c Marek Kwiatkowski: Wielka księga Łazienek. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000, s. 184. ISBN 83-7255-684-9.
  48. a b Zespół Rezydencji Prezydenta RP Belweder. W: Kancelaria Prezydenta [on-line]. prezydent.gov.pl. [dostęp 2016-11-09].
  49. Od Wałęsów do Dudów. Jak mieszkały prezydenckie rodziny?. newsweek.pl, 29 maja 2015. [dostęp 2016-11-02].
  50. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 63. ISBN 83-86619-97X.

Linki zewnętrze[edytuj]