Ben Hur (film 1959)

Ben-Hur

Plakat filmu
Gatunek	dramat kostiumowy
Rok produkcji	1959
Data premiery	18 listopada 1959
Kraj produkcji	Stany Zjednoczone
Język	angielski
Czas trwania	212 minut
Reżyseria	William Wyler
Scenariusz	Maxwell Anderson, Christopher Fry, Gore Vidal, Karl Tunberg
Główne role	Charlton Heston, Jack Hawkins, Chaja Hararit, Stephen Boyd, Hugh Griffith
Muzyka	Miklós Rózsa
Zdjęcia	Robert Surtees
Scenografia	Vittorio Valentini, Edward C. Carfagno, William A. Horning, Hugh Hunt
Kostiumy	Elizabeth Haffenden
Montaż	John Dunning, Ralph E. Winters
Produkcja	Sam Zimbalist, William Wyler
Wytwórnia	MGM
Dystrybucja	MGM
Budżet	15 000 000 $
Nagrody
11 Oscarów

Scena wyścigu rydwanów, który przeszedł do historii światowego kina

Charlton Heston w scenie z filmu

Ben Hur – film Williama Wylera z 1959 roku, zdobywca jedenastu statuetek podczas 32. ceremonii wręczenia Oscarów. Film stanowi adaptację powieści Lewisa Wallace’a pod tym samym tytułem oraz dźwiękowy remake filmu niemego z 1925 roku.

W roku 1995, w stulecie powstania kina, obraz Wylera znalazł się na watykańskiej liście 45 filmów fabularnych, propagujących szczególne wartości religijne, moralne lub artystyczne.

Podczas emisji filmu w Polsce, w 1965 roku, został on udostępniony publiczności z polskim dubbingiem w reżyserii Seweryna Nowickiego.

Fabuła

Czasy panowania rzymskiego w Judei. Żydowski książę Juda Ben Hur podtrzymuje długotrwałą przyjaźń z rzymskim oficerem Messalą, człowiekiem o wygórowanych ambicjach, który przysłany do Judei, pragnie czynnie uczestniczyć w stłumieniu buntu Żydów przeciw Rzymowi. W tym celu prosi o pomoc Ben Hura, gdy ten jednak odmawia działania wymierzonego przeciwko swemu ludowi, Messala odbiera to jako urazę i poczytuje mu za zdradę. Podczas wjazdu nowego rzymskiego namiestnika Gratusa, odbywającego się obok domu rodziny Ben Hura, jego siostra przypadkowo strąca dachówkę, która płosząc konia powoduje upadek namiestnika. Rzekomą winę przyjmuje na siebie Juda Ben Hur, a sądzi go dawny przyjaciel – Messala, który nie ma dla niego pobłażania. Bohater zostaje skazany na galery, a jego matka i siostra – wtrącone do więzienia. Juda przysięga, że wróci i pomści ten niesprawiedliwy wyrok.

W trakcie konwojowania więźniów do portu, na postoju w jednej z wiosek wycieńczonych więźniów poi miejscowa ludność, lecz dowódca odmawia wody tylko Ben Hurowi. Do wyczerpanego Judy zbliża się jednak miejscowy mężczyzna podając mu wodę. Nikt nie ma świadomości, że jest to Jezus Chrystus. Postać nieznajomego i jego aura sprawiają, że rzymskiemu dowódcy konwoju brak śmiałości, by przerwać ten akt miłosierdzia. W tym samym czasie za Ben Hurem świadczą jego dawni słudzy, którym darował wolność, w tym stary zarządca Simonides ze swą zakochaną w Judzie córką Esterą. Messala i jego skazuje na karę więzienia. Tymczasem osadzony na galerze Juda poddany jest brutalnemu traktowaniu skazanych na tę karę wioślarzy. Jako wyjątkowy niewolnik zwraca jednak na siebie uwagę dowodzącego flotą konsula Kwintusa Arriusza. Gdy rzymskie galery podejmują bój z piratami i okręt zostaje zatopiony, ocalony Ben Hur ratuje także Arriusza od śmierci. Ten z wdzięczności postanawia go usynowić, nadając mu swoje nazwisko.

Po beztroskim pobycie w Rzymie i powrocie do Judei bohater odnajduje Messalę żądając, by odnalazł i uwolnił jego matkę i siostrę. Obie uwięzione kobiety zachorowały na trąd i zostały usunięte do miejsca dla trędowatych. Ale tę prawdę znają jedynie Messala i Estera, podczas gdy Ben Hur jest przekonany, iż one nie żyją. Decyduje się uczestniczyć w wyścigu rydwanów, w którym faworytem jest Messala. W dramatycznej rywalizacji na torze cyrku zwycięża Juda Ben Hur, a Messala zostaje ciężko ranny. Zmasakrowany, przed śmiercią wyjawia Judzie prawdę o losie jego matki i siostry. Juda udaje się do osady trędowatych i odkrywa, że Estera znała prawdę o dalszym losie kobiet. Nie uzyskując widzenia z nimi, oboje z Esterą odchodzą. Po drodze napotykają tłumy ludzi udających się by słuchać nauk tajemniczego Mistrza-Nauczyciela; Estera z nimi pozostaje, Ben Hur nie uczestniczy w tym zdarzeniu.

Podczas kolejnych odwiedzin osady trędowatych Juda i Estera postanawiają zabrać stamtąd chore kobiety, by zaprowadzić do Nauczyciela. Okazuje się jednak, że właśnie dokonuje się nad nim sąd. Później razem obserwują w tłumie drogę krzyżową Chrystusa, a na widok męki prowadzonego skazańca Ben Hur decyduje się podać mu wodę. Rozpoznaje w nim wówczas człowieka, który takim podaniem wody przed laty ocalił mu życie. Ben Hur udaje się w ślad za Jezusem aż do miejsca ukrzyżowania, podczas gdy Estera i chore kobiety kryją się w jaskini przed burzą. Matka Ben Hura słusznie tłumaczy to zjawisko jako znak śmierci Nauczyciela. Ben Hur pozostaje pod krzyżem aż do jego śmierci. Zaczyna pojmować, co naprawdę oznaczał gest podania wody sprzed wielu laty. Kiedy powraca do domu, oczekuje go tam Estera wraz z matką i siostrą – uleczonymi, choć jeszcze niedawno nieodwracalnie trędowatymi.

Obsada

• Charlton Heston jako Juda Ben Hur
• Stephen Boyd jako Messala, jego rzymski przyjaciel
• Martha Scott jako Miriam, matka Judy Ben-Hura
• Cathy O’Donnell jako Tirzah, siostra Judy
• Sam Jaffe jako Simonides, zarządca majątku rodziny Ben-Hura
• Chaja Hararit jako Ester, jego córka
• Jack Hawkins jako Kwintus Arrius, rzymski konsul
• Terence Longdon jako trybun Druzus, przyjaciel Messali
• Hugh Griffith jako szejk Ilderim
• Claude Heater jako Jezus Chrystus
• José Greci jako Maria, matka Jezusa
• Finlay Currie jako mag Baltazar
• Frank Thring jako namiestnik Poncjusz Piłat
• Giuliano Gemma jako rzymski centurion
• Robert Brown jako nadzorca wioślarzy na rzymskiej galerze
• Ady Berber jako Malluch, sługa rodziny Ben-Hurów

Nagrody

• Oscar dla Najlepszego filmu (1959)
• Oscar dla Najlepszego aktora pierwszoplanowego (1959)
• Oscar dla Najlepszego aktora drugoplanowego (1959)
• Oscar dla Najlepszego reżysera (1959)
• Oscar dla Najlepszej muzyki (1959)
• Oscar dla Najlepszej scenografii (1959)
• Oscar dla Najlepszych efektów specjalnych (1959)
• Oscar dla Najlepszych kostiumów (1959)
• Oscar dla Najlepszych zdjęć (1959)
• Oscar dla Najlepszego dźwięku (1959)
• Oscar dla Najlepszego montażu (1959)
• Złoty Glob dla Najlepszego filmu dramatycznego (1959)
• Złoty Glob dla Najlepszego aktora drugoplanowego (1959)
• Złoty Glob dla Najlepszego reżysera (1959)
• BAFTA dla Najlepszego filmu (1960)
• Amerykańska Gildia Reżyserów Filmowych dla najlepszego osiągnięcia reżyserskiego (1960)
• Najlepszy film według Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych (1960)
• Złota Szpula dla najlepszego montażu dźwięku w filmie pełnometrażowym (1960)
• David di Donatello za najlepszego aktora zagranicznego (1961)

Zobacz też

• Lista stu najlepszych amerykańskich filmów według AFI

Linki zewnętrzne

• Ben-Hur w bazie IMDb (ang.)
• Ben-Hur w bazie Filmweb