Benedykt Herbest

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Benedykt Herbest
Data i miejsce urodzenia ok. 1531
Nowe Miasto
Data i miejsce śmierci 4 marca 1598
Jarosław
Zawód pisarz, literaturoznawca, pedagog
Alma Mater Akademia Krakowska

Benedykt Herbest (ur. ok. 1531 w Nowym Mieście, zm. 4 marca 1598 w Jarosławiu) – polski pisarz, literaturoznawca i pedagog, działający w okresie renesansu.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w rodzinie mieszczańskiej i był synem Stanisława i Zofii. W 1550 dzięki protekcji magnackiej ukończył studia (bakalaureat) w Akademii Krakowskiej[1]. Pełnił funkcję rektora m.in. w szkołach miejskich we Lwowie (rektorem w 1555) i Krakowie (od 1558 przy kościele Mariackim) oraz w Skierniewicach (od 1560) u prymasa Jana Przerębskiego. Był profesorem w Akademii Krakowskiej (od 1561)[2]. W wyniku przegranego sporu z Jakubem Górskim - opuścił Kraków[3]. W 1562[4] przeniósł się do Poznania, gdzie biskup Andrzej Czarnkowski powierzył mu katedrę teologii oraz stanowisko wykładowcy prawa w Akademii Lubrańskiego. W 1563 Czarnkowski nadał mu kanonię poznańską.

Herbest był również kaznodzieją katedralnym, a jego kazanie w 1564 otwierało obrady synodu diecezjalnego. Zwalczał reformację w Poznaniu. Po dziewięciu latach podjął decyzję o wstąpieniu do zakonu jezuitów i opuścił Poznań. W latach 1571–1572 przebywał na studiach w Rzymie, a później pracował w kolegiach zakonnych, m.in. w Pułtusku, Malborku i Jarosławiu. Następnie podjął się pracy duszpasterskiej na Podolu, Pokuciu, Lubelszczyźnie i Wołyniu. Od 1584 przebywał we Lwowie, by w 1594 powrócić do Jarosławia, gdzie zmarł 4 marca 1598[5]. Należał do zwolenników zjednoczenia Cerkwi prawosławnej z Kościołem łacińskim[6].

Twórczość[edytuj]

Był autorem polemicznej Chrześcijańskiej porządnej odpowiedzi... (Kraków 1566), zwalczającej propagandę wyznaniową braci czeskich, którzy znaleźli schronienie w Wielkopolsce. Wydał również Naukę prawego chrześcijanina (Kraków 1566), jeden z pierwszych katechizmów w języku polskim. Był autorem prac o życiu i twórczości Cycerona oraz komentarza do eklogi Grzegorza z Sambora (Explicatio eclogae cum allegoria et poetica observatione). W dziele Periodica disputatio podał w wątpliwość definicję okresu retorycznego, sformułowaną przez Jakuba Górskiego w traktacie De periodis atque numeris oratoriis libri duo.

Jego prace cechowały elementy myślenia kontrreformacyjnego, czyli zaniechanie intelektualistycznych wywodów biblijnych, posługiwanie się dykteryjkami itp. Należał obok Jakuba Wujka czy Piotra Skargi do tego grona jezuitów, którzy wpłynęli na rozwój literatury polskiej[7].

Dzieła[edytuj]

  • Aequus index, Kraków 1562
  • Chrześcijańska porządna odpowiedź, Kraków 1567
  • Explicatio eclogae cum allegoria et poetica observatione, Kraków 1561
  • M. T. Ciceronis vita e scriptis et verbis eiusdem descripta, Kraków 1561
  • Nauka prawego chrześcijanina, Kraków 1566
  • Orationis Ciceronianae … explicatio, Frankfurt am Main 1560
  • Periodica disputatio, Kraków 1562
  • Periodicae responsionis libri V, Leipzig 1566
  • Wiary Kościoła rzymskiego wywody i greckiego niewolstwa historia, Kraków 1586

Przypisy

  1. Podobnie jak jego młodsi bracia Jan i Stanisław
  2. S. Rabiej, Herbest, Herbestus Neapolitanus, Benedykt SJ, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 6, Lublin 1993, kol. 741.
  3. A. Werpachowska, Jakub Górski i Benedykt Herbest - dwie koncepcje w XVI-wiecznej teorii retorycznej, "Pamiętnik Literacki", 77, 1986, nr nr 2, s. 192., zob. omówienie artykułu autorstwa M. Lalaka
  4. Wg S. Rabiej, Herbest, Herbestus Neapolitanus, Benedykt SJ, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 6, Lublin 1993, kol. 741 miało to miejsce w 1563.
  5. S. Rabiej, Herbest, Herbestus Neapolitanus, Benedykt SJ, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 6, Lublin 1993, kol. 741.
  6. S. Litak, Od reformacji do oświecenia. Kościół katolicki w Polsce nowożytnej, Lublin 1994, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, s. 68. ​ISBN 8385291903​; M. Banaszak, Historia Kościoła katolickiego, t. 3, Czasy nowożytne 1517-1758, Warszawa 1989, s. 123, 127
  7. Historia literatury polskiej, t. 1, Literatura staropolska, red. A. Skoczek, Świat Książki,s. 347 ​ISBN 9788324708055

Bibliografia[edytuj]

  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 251. ISBN 83-01-02722-3.
  • Jerzy Ziomek: Renesans. Wyd. XI – 5 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 352-353, 510, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13843-1.