Benedykt Jerzy Dorys

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Benedykt Jerzy Dorys
Data i miejsce urodzenia 25 maja 1901
Kalisz
Data i miejsce śmierci 19 września 1990
Warszawa
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej

Benedykt Jerzy Dorys (ur. jako Rotenberg 25 maja 1901 w Kaliszu, zm. 19 września 1990 w Warszawie) – polski fotografik, współzałożyciel Związku Polskich Artystów Fotografików – legitymacja nr 10. W 1968 r. otrzymał tytuł Honoraire Excellence FIAP (HonEFIAP)[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jedyny syn Maurycego Rotenberga i Anny z domu Wajchselfisz. Rodzice mieszkali w Kaliszu, gdzie ojciec prowadził zakład zegarmistrzowski, a matka zajmowała się domem[2].

Amatorsko fotografował od roku 1914. W latach 1918–1922 uczęszczał do średniej szkoły muzycznej w Kaliszu. Tam poznał swoją przyszłą żonę Halinę[3]. W roku 1920 uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej.

W 1928 r. zadebiutował na pierwszym Międzynarodowym Salonie Fotografii Artystycznej w Warszawie. Rok później zdecydował się zostać zawodowym fotografikiem i otworzył atelier fotografii artystycznej "Studio Dorys"[4], najpopularniejsze atelier portretowe w stolicy, odwiedzane przez wiele wybitnych osobistości tamtych czasów, wykonał też wiele zdjęć dla potrzeb reklamy oraz aktów[5]. Znany ze stosowania techniki wielobarwnych przetłoków. Serię zdjęć jego autorstwa, przedstawiających przedwojenne życie Kazimierza nad Wisłą, uznaje się za pierwszy polski reportaż fotograficzny.

Swój zakład fotograficzny w Alejach Jerozolimskich 41 w Warszawie prowadził do 1939 roku. W następnym roku trafił do getta, gdzie objął zakład przy ulicy Chłodnej 16, a po zmianie granic getta – przy Elektoralnej. Z getta uciekł w roku 1942 i wspólnie z przedwojenną służącą do wybuchu Powstania Warszawskiego ukrywał się w Warszawie – najpierw w domu przedwojennego pracownika przy ul. Promenada, następnie m.in. u Boguckich, Kazimierza Wiłkomirskiego oraz Czesława Olszewskiego[6][7].

Grób Dorysa na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie (2012)

W 1946 otworzył zakład fotograficzny przy ul. Nowy Świat 29 w Warszawie, działający do połowy lat 80. Pracując w nim stworzył kolekcję portretów wybitnych przedstawicieli kultury i nauki polskiej.

Działał m.in. w: Polskim Towarzystwie Miłośników Fotografii, Związku Polskich Artystów Fotografików, Warszawskim Towarzystwie Fotograficznym, Sekcji Fotograficznej ZAIKS.

Wystawy indywidualne (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • „Fotografia” – Polskie Towarzystwo Fotograficzne, Warszawa (1929)
  • „Benedykt Jerzy Dorys” – Galeria Kordegarda, Warszawa, a następnie inne miasta w Polsce (1960)
  • „Retrospektywna wystawa fotografii Benedykta Jerzego Dorysa 1926-1960” – BWA Lublin (1961)
  • „Retrospektywna wystawa fotografii Benedykta Jerzego Dorysa 1926-1960” – Galeria ZPAF, Warszawa, a następnie inne miasta w Polsce (1974)
  • „Twórcy kultury i sztuki” – Galeria ZPAF-PSP, Warszawa (1974)
  • „Aktorzy i moda lat trzydziestych” – Stara Galeria ZPAF, Warszawa (1974)
  • „Kazimierz nad Wisłą” – Stara Galeria ZPAF, Warszawa (1977)
  • „Kazimierz nad Wisłą w latach 1931–1932” – Muzeum w Kazimierzu Dolnym (1983)
  • „Benedykt Jerzy Dorys” – Stara Galeria Fotografii ZPAF, Warszawa (1994)

Wystawy zbiorowe (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Benedykt Jerzy Dorys od 1926 roku uczestniczył w ponad 100 wystawach zbiorowych w kraju i za granicą, m.in.:

  • „Polska fotografia artystyczna od 1939r.” – Muzeum Narodowe, Wrocław (1977)
  • „Polski portret 1840-1939” – Galeria UPAP, Warszawa (1978)
  • „Polska Fotografia 1839-1979” – International Center of Photography, Nowy Jork, USA (1979)
  • „Polska Fotografia 1839-1979” – Galeria Zachęta, Warszawa; Muzeum Sztuki, Łódź; Londyn, Anglia; Centre Georges Pompidou, Paryż, Francja (1980)
  • „Sztuka reportażu” – Muzeum Narodowe, Wrocław; Muzeum Sztuki, Łódź (1980)

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1960, 1973, 1975)
  • Medal im. Jana Bułhaka (1976)
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1964)
  • Złoty Krzyż Zasługi (1955)
  • Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)
  • Medal XXX-lecia PRL (1974)
  • Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1978)
  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski(1980)
  • „Srebrny Ryngraf” ZPAF z okazji 35-lecia pracy artystycznej (1960)
  • Złoty Medal ZPAF w 50 rocznicę pracy twórczej (1974)
  • Medal Pamiątkowy ZAIKS (1978)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Życiorys Benedykta Jerzego Dorysa http://www.foto-info.pl/benedykt-jerzy-dorys-1901-1990.html. [dostęp 27/12/2010].
  2. Halina Hila Marcinkowska: Fotograf elit - Benedykt Jerzy Dorys (pol.). fz[.net.pl. [dostęp 2017-10-03].
  3. Ludwik Dobrzyński: Benedykt Jerzy Dorys, fotografia (pol.). wiezacisnien.kalisz.pl. [dostęp 2017-10-03].
  4. Halina Hila Marcinkowska: Fotograf elit - Benedykt Jerzy Dorys (pol.). fzp.net.pl. [dostęp 2017-10-03].
  5. Biogram autorstwa Krzysztofa Jureckiego http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_dorys_jerzy_benedykt.
  6. Jerzy S. Majewski „Fotograf elity Warszawy”, Gazeta Stołeczna, 9-08-2010 http://wyborcza.pl/1,94898,8233240,Fotograf_elity_Warszawy__Rusza_wystawa_jego_zdjec.html.
  7. Stefan Chaskielewicz „Ukrywałem się w Warszawie”, Kraków 1988.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz nad Wisłą w 1931 roku. 18 fotogramów (wybór), Warszawa 1979
  • „Fotografowie 1946-2006. Słownik biograficzny fotografów polskich”, ​ISBN 83-916405-8-2​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]