Benin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy współczesnego państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
République du Bénin
Republika Beninu
Flaga Beninu
Herb Beninu
Flaga Beninu Herb Beninu
Dewiza: (fr.) Fraternité, Justice, Travail
(Braterstwo, Sprawiedliwość, Praca)
Hymn: L'Aube Nouvelle
Położenie Beninu
Język urzędowy francuski
Stolica Porto-Novo[a]
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent
Yayi Boni
Szef rządu prezydent
Yayi Boni
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
99. na świecie
112 620[b] km²
2000 km² (1,78%)
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
101. na świecie
8 295 000[c]
74 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

7,4 mld[1] USD
794[1] USD
PKB (PSN) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

15,5 mld[1] USD
1666[1] USD
Jednostka monetarna frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francja Francji
1 sierpnia 1960
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 BJ
Domena internetowa .bj
Kod samochodowy DY
Kod samolotowy TY
Kod telefoniczny +229
Mapa Beninu

Benin (do 1975 pod nazwą Dahomej) – państwo w Afryce nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Burkina Faso, Nigrem, Nigerią i Togo, członek Unii Afrykańskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na tereny współczesnego Beninu od XIII napływały ludu z plemienia Adżów. Plemię zamieszkiwało we wczesnym średniowieczu pogranicze dzisiejszego Beninu i Togo. Zgodnie z tradycją Adżowie przybyli do południowego Beninu w XII-XIII w. i – wymieszawszy się z lokalną ludnością – stworzyli nowy lud Fonów, zwanych też Dahomejami. W XV wieku w Beninie pojawili się Portugalczycy a od XVII wieku Niemcy, Anglicy i Francuzi którzy wybudowali na wybrzeżu swoje forty i faktorie. Plemiona Adżów utrzymywały kontakty handlowe z Europejczykami a także pomimo początkowego sprzeciwu, rozpoczęły sprzedaż im niewolników. W XVII wieku utworzono Królestwo Dahomeju powstało na bazie kilku grup etnicznych zamieszkujących tereny wokół miasta Abomey[2]. Gangnihessou, założył stolicę w Abomey, jak również miasta Allada i Porto-Novo), stając się pierwszym królem niewielkiego państwa. Władca Agadża rządzący w latach 1724–1734, podporządkował swojemu państwu Alladę i Ouidah a także inne państewka Adżów co umożliwiło mu zyskanie dostępu do wybrzeża. Agadża zmonopolizował handel z kupcami europejskimi a w przeciągu XVIII wieku prowadził liczne wojny z sąsiadami, dzięki którym zdobywał siłę niewolniczą. Dahomej stał się centrum Wybrzeża Niewolniczego. Jak nakazywała wielowiekowa tradycja, dahomejscy chłopcy byli często oddawani na naukę starym, doświadczonym wojownikom, od których uczyli się władania bronią i poznawali zwyczaje wojenne aż do momentu, kiedy byli na tyle dojrzali, by sami mogli zostać wojownikami. Dahomej był znany z posiadania elitarnego oddziału kobiet-wojowniczek zwanych Ahosi (pol. nasze matki), a przez Europejczyków nazywanych dahomejskimi Amazonkami. Przykładanie wielkiej wagi do wyszkolenia wojskowego spowodowało, że XIX-wieczni podróżnicy, jak Richard Francis Burton, okrzyknęli Dahomej czarną Spartą. Obyczaj, nakazujący ścinanie części jeńców branych w licznych wojnach, przyczyniał się do ograniczania niewolników sprzedawanych handlarzom, wskutek czego liczba zmniejszyła się z około 20 tys. rocznie na początku XVII w. do 12 tys. dwieście lat później. Inną przyczyną zmniejszenia się obrotów w handlu niewolniczym był zakaz eksportu żywego towaru przez Atlantyk wprowadzony przez Wielką Brytanię i inne kraje europejskie. Handel ustał całkowicie w 1885, kiedy to ostatni portugalski statek z niewolnikami opuścił wybrzeże dzisiejszego Beninu. Po zakazie niewolnictwa gospodarka kraju uległa zmianom a niewolników zatrudniono na plantacjach dahomejskich władców produkujących olej palmowy przeznaczany na eksport[3].

W 1851 roku Dahomej podpisał traktat handlowy z Francuzami. W 1857 Francja utworzyła swoją placówkę w Grand Popo. W 1890 Francuzi podpisali traktat w Ouidah z ostatnim władcą Dahomeju, Behanzinem. W wyniku traktatu, Porto Novo i Kotonou stały się francuskim protektoratem. Próby Behanzina zmierzające do ograniczenia wpływów Francji doprowadziło w 1892 do II wojny Francuzów z Dahomejem. Ekspedycja francuska pokonała armię Dahomeju a w 1894 roku kraj wraz z podległymi mu państwami (Alladą, Porto Novo i mniejszymi władztwami) stał się kolonią francuską. W 1904 roku Dahomej Francuski wszedł w skład Francuskiej Afryki Zachodniej. W okresie kolonialnym wykształcił się system edukacji który wykształcił dość liczną dahomejską elitę. W 1915 i 1923 roku wybuchły dwa zbrojne powstania antykolonialne. Po zakończeniu II wojny światowej powstały ruchy narodowowyzwoleńczy, na skutek działalności których, w 1957 roku Francja zmuszona została zezwolić na udział w rządzie przedstawicieli Afryki. Rok później rząd Francji nadał Dahomejowi status republiki autonomicznej (w ramach Wspólnoty Francuskiej) a w 1960 roku uznał jego pełną niepodległość[4].

 Osobny artykuł: Ludowa Republika Beninu.

Człowiekiem, który poprowadził nową republikę ku niepodległości, był Hubert Maga, po nadaniu państwu niepodległości został on prezydentem. Przez następne 12 lat krajem wstrząsały niepokoje etniczne. Doszło do kilku zamachów stanu i zmian reżimów, przy czym dominującymi politykami byli: Sourou Apithy, Hubert Maga i Justin Ahomadegbé, każdy reprezentujący inną część kraju i inne grupy etniczne. Po zamieszkach, które zakłóciły wybory w 1970, ci trzej politycy postanowili stworzyć prezydencki triumwirat i rządzić krajem kolektywnie. W 1972 doszło do wojskowego zamachu stanu pod przywództwem Mathieu Kérékou. Puczyści powołali rząd kontrolowany przez Wojskową Radę Rewolucyjną (CNR). Przez pierwsze dwa lata ideowym kierunkiem wojskowego rządu był nacjonalizm, w 1974 roku zaprowadzono formalnie ustrój socjalistyczny. W 1974 roku wojskowy rząd zradykalizował swoje stanowisko i dokonał nacjonalizacji najważniejszych przedsiębiorstw oraz banków. W 1975 przemianowano kraj na Ludową Republikę Beninu, jednocześnie utworzono Partię Ludowej Rewolucji jako jedyną legalnie funkcjonującą. W 1979 CNR została rozwiązana i rozpisano wybory. Pod koniec lat 80. Kérékou – wobec zapaści gospodarczej kraju spowodowanej kilkuletnią suszą – zdecydował się zrezygnować z dotychczasowego kursu i skierować Benin na drogę demokracji parlamentarnej i gospodarki rynkowej. W 1990 roku z nazwy kraju usunięto określenie Ludowa a rok wcześniej przyjęto system wielopartyjny[5]. W wyborach w 1991 Kérékou przegrał z Nicéphore Soglo z koalicji Związek na rzecz Zwycięstwa Odnowy Demokracji. Tym samym Kérékou stał się pierwszym afrykańskim prezydentem, który dobrowolnie ustąpił ze stanowiska. Kérékou wrócił do władzy wygrawszy wybory w 1996. W 2001, z niewielką przewagą nad przeciwnikiem, Kérékou wygrał wybory prezydenckie. Ani Kérékou ani Soglo nie startowali w wyborach w 2006, ponieważ obu zabraniała tego konstytucja ze względu na wiek lub dopuszczalną liczbę kadencji. Prezydent Kérékou jest powszechnie chwalony za to, że – inaczej niż większość afrykańskich przywódców – nie usiłował zmienić konstytucji, by pozostać dłużej na urzędzie. Wybory 2006 zostały uznane za wolne i demokratyczne. W ich rezultacie prezydentem został liberalny ekonomista Yayi Boni. Sukces demokratycznych, wielopartyjnych wyborów w Beninie sprawił, że kraj ten uznano za model demokracji w Afryce[6].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Kraj podzielony jest na 12 departamentów. Do 1999 było ich 6.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Beninu.

Północną część kraju pokrywa sawanna z akacjami i baobabami, natomiast na wybrzeżu rosną namorzyny. Wewnątrz kraju występują lasy suche, okresowo zrzucające liście. Zdarzają się również enklawy wilgotnych, wiecznie zielonych lasów. Tutejsze parki narodowe, tj. Pendjari i W du Niger, rezerwaty dzikich zwierząt reprezentowane przez takie gatunki jak m.in. lamparty, antylopy, słonie, hieny i wiele gatunków małp, stanowią dużą atrakcję turystyczną.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Największe miasta (ludność powyżej 30 tys. mieszkańców) według danych szacunkowych z 2009[7]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Gospodarka Beninu.
 Osobny artykuł: Rolnictwo w Beninie.

Benin to kraj rolniczy z przewagą gospodarstw karłowatych. Uprawy dające produkty eksportowe – olej palmowy i kakao – prowadzi się w wilgotniejszej, gęściej zaludnionej części południowej państwa. Miasto Kotonu jest portem i ośrodkiem przemysłowym.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Sieć kolejowa Beninu

Infrastruktura kolejowa[edytuj | edytuj kod]

Długość używanych linii kolejowych: 438 km o szerokości 1000mm[8]

Otwarta sieć kolejowa Beninu składa się z dwóch tras:

Infrastruktura drogowa[edytuj | edytuj kod]

  • Drogi utwardzone: 1400 km[8]
  • Drogi nieutwardzone: 14600 km[8]

Przez teren Benin przebiega planowana Trans–West African Coastal Highway[9]. W momencie ukończenia budowy wszystkich mostów zapewni ona połączenie utwardzoną drogą państw ECOWAS.

Mapa lokalizacyjna Beninu
Kotonu
Kotonu
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Beninie

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Paolo Valente, Opowieści szeptane przez wiatr, [1], Wydawnictwo WAM, Kraków 2008

Święta państwowe[edytuj | edytuj kod]

Święta państwowe
Data Polska nazwa Oryginalna nazwa
1 stycznia Nowy Rok
10 stycznia Dzień Suwerenności Państwowej
2 lutego Eid-ul-Adha
12 kwietnia Poniedziałek wielkanocny
2 maja Urodziny Proroka Eid-Milad Nnabi
20 maja Wniebowstąpienie
1 sierpnia Dzień Niepodległości
15 sierpnia Wniebowzięcie
26 października Dzień Sił Zbrojnych
1 listopada Wszystkich Świętych
14 listopada Koniec Ramadanu
25 grudnia Boże Narodzenie

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Religijność[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religia w Beninie.

Dane na 2010 rok[11][12]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Siedziba władz to Kotonu.
  2. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)
  3. Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  2. Za hasłem na "Portalu Wiedzy" - jednym z serwisów onet.pl
  3. Benin. Historia.
  4. Benin. Historia.
  5. A short history of the People's Republic of Benin (1974 - 1990) (ang.). socialist.net. [dostęp 2011-01-17].
  6. Benin. Historia.
  7. World Gazetteer – Benin
  8. 8,0 8,1 8,2 CIA - The World Factbook
  9. Highways link 15 West African countries
  10. Joshua Project
  11. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-06].
  12. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]