Benin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy współczesnego państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
République du Bénin
Republika Beninu
Flaga Beninu
Herb Beninu
Flaga Beninu Herb Beninu
Dewiza: (fr.) Fraternité, Justice, Travail
(Braterstwo, Sprawiedliwość, Praca)
Hymn:
L’Aube Nouvelle
Położenie Beninu
Język urzędowy francuski
Stolica Porto-Novo[a]
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Patrice Talon
Szef rządu premier Lionel Zinsou
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
99. na świecie
112 620 km²
2000 km² (1,78%)
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
82. na świecie
11 038 805[1]
98 osób/km²
PKB (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

8,3 mld USD[2]
764 USD[2]
PKB (PSN) (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

22,4 mld dolarów międzynar.[2]
2060,6 dolarów międzynar.[2]
Jednostka monetarna frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francji
1 sierpnia 1960
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 BJ
Domena internetowa .bj
Kod samochodowy DY
Kod samolotowy TY
Kod telefoniczny +229
Mapa Beninu

Benin (do 1975 pod nazwą Dahomej) – państwo w Afryce nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Burkina Faso, Nigrem, Nigerią i Togo, członek Unii Afrykańskiej i ECOWAS.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od XIII wieku na tereny te zaczęły napływać ludy Adża. Założyli oni tu kilka państewek, pierwsze z nich pojawiły się na wybrzeżu. Były to Allada i Ouidah. W XV wieku obszar ten odkryli dla Europy Portugalczycy. Od XVII wieku na wybrzeżu faktorie i forty budowała Francja, Anglia i Niemcy. Państwa Adża utrzymywały z przybyszami kontakty handlowe, sprzedawały głównie niewolników. W drugiej połowie XVII wieku najważniejszą siłą polityczną w tym rejonie stał się Dahomej. W ciągu XVIII wieku Dahomej podporządkował sobie państewka ludu Adża i zmonopolizował handel z Europejczykami. Od połowy XIX wieku wskutek zakazu handlu niewolnikami zmianom uległa gospodarka Dahomeju. Niewolnicy zatrudnieni zostali na plantacjach władcy[3].

W 1851 roku Dahomej podpisał traktat handlowy z Francją. W 1890 roku w wyniku traktatu Dahomej oddał Kotonu i Porto-Novo pod francuski protektorat. Dahomej sprzeciwiał się dalszemu poszerzaniu wpływów Francji. Opór zakończył się karną ekspedycją Francji w 1892 roku. W 1894 roku Dahomej stał się kolonią, a w 1904 roku został przyłączony do Francuskiej Afryki Zachodniej. W trakcie kolonialnych rządów dobrze rozwinęło się szkolnictwo, w wyniku czego powstała dość liczna wykształcona elita. W 1915 i 1923 miały miejsce powstania antyfrancuskie. Po 1945 roku narastał ruch wyzwoleńczy. W 1957 roku Francja została zmuszona do dopuszczenia do udziału w rządzie przedstawicieli ludności tubylczej, a w 1958 uznała Dahomej za republikę autonomiczną w ramach Wspólnoty Francuskiej. Pełna niepodległość ogłoszona została w 1960 roku[3].

Pierwszym prezydentem republiki został Hubert Maga. W 1963 roku wojsko obaliło go w wyniku puczu. Przez kolejne dziewięć lat doszło do kilku następnych zamachów. W 1972 roku polityczny chaos zakończył przewrót majora Mathieu Kérékou. W 1974 roku ogłosił on obowiązywanie w kraju orientacji marksistowskiej a rok później zmienił nazwę kraju na Ludowa Republika Beninu. W republice ludowej pełnię władzy sprawowała Partia Ludowej Rewolucji, z Kérékou jako przewodniczącym. Nowy rząd znaczącą zreformował politykę gospodarczą i przeprowadził nacjonalizację najważniejszych przedsiębiorstw, szkolnictwa i banków. W 1980 roku Kérékou został prezydentem. W 1989 roku po wcześniejszych niepokojach społecznych i gospodarczych ruszył proces demokratyzacji. W 1990 roku wprowadzono system wielopartyjny, z nazwy państwa usunięto termin „Ludowa”. Pierwsze wolne wybory w 1991 roku wygrał opozycjonista Nicéphore Soglo. Nieudolna polityka gospodarcza Soglo doprowadziła do powrotu do władzy Kérékou. Były dyktator wygrał wybory prezydenckie w 1996 i 2001 roku. Wybory w 2006 i 2011 zwyciężył liberalny ekonomista Yayi Boni. Benin stanowi rzadki w Afryce przykład udanego przejścia do demokracji[3].

W 2016 roku w Beninie zniesiono karę śmierci za wszystkie przestępstwa[4].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Kraj podzielony jest na 12 departamentów. Do 1999 było ich 6.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Beninu.

Północną część kraju pokrywa sawanna z akacjami i baobabami, natomiast na wybrzeżu rosną namorzyny. Wewnątrz kraju występują lasy suche, okresowo zrzucające liście. Zdarzają się również enklawy wilgotnych, wiecznie zielonych lasów. Tutejsze parki narodowe, tj. Pendjari i W du Niger, rezerwaty dzikich zwierząt reprezentowane przez takie gatunki jak m.in. lamparty, antylopy, słonie, hieny i wiele gatunków małp, stanowią dużą atrakcję turystyczną.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Poniższa tabela przedstawia największe miasta Beninu (ludność powyżej 50 tys. mieszkańców) według spisu ludności z 11 maja 2013 roku[5]:

L.p. Miasto Departament Liczba mieszkańców
(w 2013 roku)
1 Kotonu Littoral 679 012
2 Porto-Novo Ouémé 264 320
3 Parakou Borgou 255 478
4 Godomey Atlantique 253 262
5 Abomey-Calavi Atlantique 117 824
6 Djougou Donga 94 773
7 Bohicon Zou 93 744
8 Ekpé Ouémé 75 313
9 Abomey Zou 67 885
10 Nikki Borgou 66 109
11 Malanville Alibori 64 639
12 Kandi Alibori 56 043
13 Kérou Atacora 54 276
14 Natitingou Atacora 53 284

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Gospodarka Beninu.
 Osobny artykuł: Rolnictwo w Beninie.

Benin to kraj rolniczy z przewagą gospodarstw karłowatych. Uprawy dające produkty eksportowe – olej palmowy i kakao – prowadzi się w wilgotniejszej, gęściej zaludnionej części południowej państwa. Miasto Kotonu jest portem i ośrodkiem przemysłowym.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Sieć kolejowa Beninu

Infrastruktura kolejowa[edytuj | edytuj kod]

Długość używanych linii kolejowych: 438 km o szerokości 1000 mm[6]

Otwarta sieć kolejowa Beninu składa się z dwóch tras:

Infrastruktura drogowa[edytuj | edytuj kod]

  • Drogi utwardzone: 1400 km[6]
  • Drogi nieutwardzone: 14 600 km[6]

Przez teren Benin przebiega planowana Trans–West African Coastal Highway[7]. W momencie ukończenia budowy wszystkich mostów zapewni ona połączenie utwardzoną drogą państw ECOWAS.

Mapa lokalizacyjna Beninu
Kotonu
Kotonu
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Beninie

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Paolo Valente, Opowieści szeptane przez wiatr, [1], Wydawnictwo WAM, Kraków 2008

Święta państwowe[edytuj | edytuj kod]

Święta państwowe
Data Polska nazwa Oryginalna nazwa
1 stycznia Nowy Rok
10 stycznia Dzień Suwerenności Państwowej
2 lutego Eid-ul-Adha
12 kwietnia Poniedziałek Wielkanocny
2 maja Urodziny Proroka Eid-Milad Nnabi
20 maja Wniebowstąpienie
1 sierpnia Dzień Niepodległości
15 sierpnia Wniebowzięcie
26 października Dzień Sił Zbrojnych
1 listopada Wszystkich Świętych
14 listopada Koniec ramadanu
25 grudnia Boże Narodzenie

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Grupa etniczna[8] Język Liczebność w tys. Procent ludności
Fonowie (Gbe) Język fon 2 520 22,12%
Hausa Język hausa 1 086 9,53%
Aja (Gbe) Język aja 779 6,84%
Bariba Język bariba 744 6,53%
Ayizo (Gbe) Język ayizo 622 5,46%
Borgu (Fulanie) Język borgu 470 4,13%
Temba (Gur) Język yom 444 3,9%
Egun (Gbe) Język gun 423 3,71%
Ede Nago (Joruba) Język ede 338 2,97%
Maxi (Gbe) Język maxi 283 2,48%
Saxwe (Gbe) Język saxwe 231 2,03%
Weme (Gbe) Język weme 223 1,96%
Xwla Wschodni i Zachodni (Gbe) Język xwla 212 1,86%
Dendi (Songhajowie) Język dendi 211 1,85%
Ede Idaca (Joruba) Język ede 174 1,53%
Kotafon (Gbe) Język kotafon 163 1,43%
Ewe (Gbe) Język ewe 149 1,31%
Biali (Gur) Język biali 128 1,12%
Ede Ije (Joruba) Język ede 122 1,07%
Boko (Mande) Język boko 119 1,04%
Ditamari (Gur) Język ditamari 116 1,02%

Religijność[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religia w Beninie.

Dane na 2010 rok[9][10]:

Liczba wyznawców lokalnych wierzeń jest zaniżona - wiele osób, które nominalnie identyfikują się jako chrześcijanie lub muzułmanie praktykują również tradycyjne religie[11].

Uwagi

  1. Siedziba władz to Kotonu.

Przypisy

  1. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-10-04] (ang.).
  2. a b c d Benin, www.imf.org [dostęp 2017-10-07] (ang.).
  3. a b c Benin. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  4. Kara śmierci: Chiny muszą ujawnić „groteskowy” poziom stosowania kary śmierci, amnesty.org.pl [dostęp 2017-11-12] (pol.).
  5. Benin: Departments, Major Cities & Towns - Population Statistics in Maps and Charts (ang.). CityPopulation. [dostęp 3 października 2016].
  6. a b c CIA – The World Factbook.
  7. Highways link 15 West African countries.
  8. Benin – People Groups (ang.). Joshua Project, 2017. [dostęp 23 października 2017].
  9. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-06].
  10. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-06].
  11. International Religious Freedom Report 2007. U.S. State Department. [dostęp 2014-06-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]