Benin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy współczesnego państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
République du Bénin
Republika Beninu
Flaga Beninu
Herb Beninu
Flaga Beninu Herb Beninu
Dewiza: (fr.) Fraternité, Justice, Travail
(Braterstwo, Sprawiedliwość, Praca)
Hymn: L'Aube Nouvelle
Położenie Beninu
Język urzędowy francuski
Stolica Porto-Novo[a]
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent
Yayi Boni
Szef rządu prezydent
Yayi Boni
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
99. na świecie
112 620[b] km²
2000 km² (1,78%)
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
101. na świecie
8 295 000[c]Green Arrow Up.svg
74 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

Green Arrow Up.svg 7,4 mld[1] USD
Red Arrow Down.svg 794[1] USD
PKB (PPP) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

Green Arrow Up.svg 15,5 mld[1] USD
Green Arrow Up.svg 1666[1] USD
Jednostka monetarna frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francja Francji
1 sierpnia 1960
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 BJ
Domena internetowa .bj
Kod samochodowy DY
Kod samolotowy TY
Kod telefoniczny +229
Mapa Beninu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Benin w Wikipodróżach
Wikicytaty Republika Beninu w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Benin w Wikisłowniku

Benin (do 1975 pod nazwą Dahomej) – państwo w Afryce nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Burkina Faso, Nigrem, Nigerią i Togo, członek Unii Afrykańskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Dahomeju powstało na bazie kilku grup etnicznych zamieszkujących tereny wokół miasta Abomey. Plemię Adżów zamieszkiwało we wczesnym średniowieczu pogranicze dzisiejszego Beninu i Togo. Zgodnie z tradycją Adżowie przybyli do południowego Beninu w XII-XIII w. i – wymieszawszy się z lokalną ludnością – stworzyli nowy lud Fonów, zwanych też "Dahomejami". Gangnihessou, (władca z dynastii Adża) założył stolicę w Abomey, jak również miasta Allada i Porto-Novo), stając się pierwszym królem niewielkiego państwa.

Jak nakazywała wielowiekowa tradycja, dahomejscy chłopcy byli często oddawani na naukę starym, doświadczonym wojownikom, od których uczyli się władania bronią i poznawali zwyczaje wojenne aż do momentu, kiedy byli na tyle dojrzali, by sami mogli zostać wojownikami. Dahomej był znany z posiadania elitarnego oddziału kobiet-wojowniczek zwanych Ahosi (pol. nasze matki), a przez Europejczyków nazywanych dahomejskimi Amazonkami. Przykładanie wielkiej wagi do wyszkolenia wojskowego spowodowało, że XIX-wieczni podróżnicy, jak Richard Francis Burton, okrzyknęli Dahomej czarną Spartą.

Jakkolwiek władcy Dahomeju byli początkowo przeciwni handlowi niewolników, był on uprawiany w całym regionie przez blisko 300 lat, przyczyniając się do powstania nazwy "Wybrzeże Niewolnicze". Obyczaj, nakazujący ścinanie części jeńców branych w licznych wojnach, przyczyniał się do ograniczania niewolników sprzedawanych handlarzom, wskutek czego liczba zmniejszyła się z około 20 tys. rocznie na początku XVII w. do 12 tys. dwieście lat później. Inną przyczyną zmniejszenia się obrotów w handlu niewolniczym był zakaz eksportu żywego towaru przez Atlantyk wprowadzony przez Wielką Brytanię i inne kraje europejskie. Handel ustał całkowicie w 1885, kiedy to ostatni portugalski statek z niewolnikami opuścił wybrzeże dzisiejszego Beninu.

Od połowy XIX w. Dahomej zaczął tracić znaczenie jako regionalna potęga militarna. To zachęciło w 1892 Francuzów do zajęcia tych terytoriów. Po dwuletnich walkach kolonizatorzy opanowali sytuację, a w 1899 tzw. Dahomej Francuski został włączony do Francuskiej Afryki Zachodniej.

W 1958 Francja przyznała Republice Dahomeju autonomię, a 1 sierpnia 1960 kraj odzyskał niepodległość. Człowiekiem, który poprowadził nową republikę ku niepodległości, był Hubert Maga.

Przez następne 12 lat krajem wstrząsały niepokoje etniczne. Doszło do kilku zamachów stanu i zmian reżimów, przy czym dominującymi politykami byli: Sourou Apithy, Hubert Maga i Justin Ahomadegbé, każdy reprezentujący inną część kraju i inne grupy etniczne. Po zamieszkach, które zakłóciły wybory w 1970, ci trzej politycy postanowili stworzyć prezydencki triumwirat i rządzić krajem kolektywnie.

W 1972 doszło do wojskowego zamachu stanu pod przywództwem Mathieu Kérékou. Kérékou zaprowadził formalnie ustrój socjalistyczny i powołał rząd kontrolowany przez Wojskową Radę Rewolucyjną (CNR). W 1975 przemianował kraj na Ludową Republikę Beninu. W 1979 CNR została rozwiązana i rozpisano demokratyczne wybory. Pod koniec lat 80. Kérékou – wobec zapaści gospodarczej kraju – zdecydował się zrezygnować z socjalizmu i skierować Benin na drogę demokracji parlamentarnej i gospodarki rynkowej.

W wyborach w 1991 przegrał z Nicéphore Soglo i stał się pierwszym afrykańskim prezydentem, który dobrowolnie ustąpił ze stanowiska. Kérékou wrócił do władzy wygrawszy wybory w 1996. W 2001, z niewielką przewagą nad przeciwnikiem, Kérékou wygrał raz jeszcze, ale opozycja zarzucała mu nieczystą grę.

Ani Kérékou ani Soglo nie startowali w wyborach w 2006, ponieważ obu zabraniała tego konstytucja ze względu na wiek lub dopuszczalną liczbę kadencji. Prezydent Kérékou jest powszechnie chwalony za to, że – inaczej niż większość afrykańskich przywódców – nie usiłował zmienić konstytucji, by pozostać dłużej na urzędzie.

Wybory 2006 zostały uznane za wolne i demokratyczne. W ich rezultacie prezydentem został Yayi Boni. Sukces demokratycznych, wielopartyjnych wyborów w Beninie sprawił, że kraj ten uznano za model demokracji w Afryce.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Kraj podzielony jest na 12 departamentów. Do 1999 było ich 6.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Beninu

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Beninu.

Północną część kraju pokrywa sawanna z akacjami i baobabami, natomiast na wybrzeżu rosną namorzyny. Wewnątrz kraju występują lasy suche, okresowo zrzucające liście. Zdarzają się również enklawy wilgotnych, wiecznie zielonych lasów. Tutejsze parki narodowe, tj. Pendjari i W du Niger, rezerwaty dzikich zwierząt reprezentowane przez takie gatunki jak m.in. lamparty, antylopy, słonie, hieny i wiele gatunków małp, stanowią dużą atrakcję turystyczną.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Największe miasta (ludność powyżej 30 tys. mieszkańców) według danych szacunkowych z 2009[2]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Beninu.
Information icon.svg Osobny artykuł: Rolnictwo w Beninie.

Benin to kraj rolniczy z przewagą gospodarstw karłowatych. Uprawy dające produkty eksportowe – olej palmowy i kakao – prowadzi się w wilgotniejszej, gęściej zaludnionej części południowej państwa. Miasto Kotonu jest portem i ośrodkiem przemysłowym.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Sieć kolejowa Beninu

Infrastruktura kolejowa[edytuj | edytuj kod]

Długość używanych linii kolejowych: 438 km o szerokości 1000mm[3]

Otwarta sieć kolejowa Beninu składa się z dwóch tras:

Infrastruktura drogowa[edytuj | edytuj kod]

  • Drogi utwardzone: 1400 km[3]
  • Drogi nieutwardzone: 14600 km[3]

Przez teren Benin przebiega planowana Trans–West African Coastal Highway[4]. W momencie ukończenia budowy wszystkich mostów zapewni ona połączenie utwardzoną drogą państw ECOWAS.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Paolo Valente, Opowieści szeptane przez wiatr, [1], Wydawnictwo WAM, Kraków 2008

Święta państwowe[edytuj | edytuj kod]

Święta państwowe
Data Polska nazwa Oryginalna nazwa
1 stycznia Nowy Rok
10 stycznia Dzień Suwerenności Państwowej
2 lutego Eid-ul-Adha
12 kwietnia Poniedziałek wielkanocny
2 maja Urodziny Proroka Eid-Milad Nnabi
20 maja Wniebowstąpienie
1 sierpnia Dzień Niepodległości
15 sierpnia Wniebowzięcie
26 października Dzień Sił Zbrojnych
1 listopada Wszystkich Świętych
14 listopada Koniec Ramadanu
25 grudnia Boże Narodzenie

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Religijność[edytuj | edytuj kod]

Dane na 2010 rok[6][7]:

  • Inni chrześcijanie – 1,3%
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Beninie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Siedziba władz to Kotonu.
  2. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)
  3. Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  2. World Gazetteer – Benin
  3. 3,0 3,1 3,2 CIA - The World Factbook
  4. Highways link 15 West African countries
  5. Joshua Project
  6. Benin – Religions. Joshua Project. [dostęp 2013-07-24].
  7. Benin. Africa West Field Church of the Nazarene. [dostęp 2013-07-24].
  8. Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka: Operation World oraz z innych źródeł.
  9. Baptist World Alliance

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]