Benzyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Próbka benzyny
Płonąca rozlana benzyna
Stacja benzynowa
Ciągnik siodłowy z naczepą cysterną do transportu benzyny

Benzyna (od łac. benzoe → nazwa żywicy jednego z drzew egzotycznych[1]) – mieszanina ciekłych węglowodorów, jeden z głównych rodzajów paliwa stosowanego do napędu samochodów, samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy. Stosowana także jako rozpuszczalnik.

Skład[edytuj | edytuj kod]

To paliwo ciekłe produkuje się m.in. poprzez rektyfikację ropy naftowej. Składa się głównie z węglowodorów o liczbie atomów węgla od 5 do 12[2], a łączna liczba związków chemicznych w niej zawartych przekracza 150[3]. Składy benzyn mogą różnić się znacząco, w zależności od pochodzenia wyjściowej ropy naftowej, procesu rektyfikacji i wymaganych właściwości produktu[4].

Typowy skład benzyny silnikowej (w % objętościowych)[4]:

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Benzyna silnikowa[edytuj | edytuj kod]

Benzyna dostarcza energii silnikowi poprzez spalanie się, czyli reakcję chemiczną z tlenem pochodzącym z atmosfery. Ze względu na to, że benzyna jest w silnikach spalana w bardzo krótkich cyklach, proces ten musi przebiegać maksymalnie szybko i równomiernie w całej objętości cylindrów silnika. Osiąga się to poprzez mieszanie benzyny z powietrzem, tworząc tzw. mieszaninę paliwowo-powietrzną, czyli zawiesinę (mgłę) bardzo drobnych kropelek benzyny w powietrzu. Bardzo istotny wpływ na przebieg tego spalania ma też skład chemiczny benzyny. Głównymi parametrami określającymi właściwości benzyny jako paliwa jest liczba oktanowa oraz wartość opałowa.

W celu poprawy właściwości benzyny jako paliwa, do silników dodaje się niewielkie ilości (poniżej 1%) wybranych związków chemicznych, nazywanych środkami przeciwstukowymi. Od lat 30 XX w. najczęściej dodawanym w tym celu związkiem był tetraetyloołów, a utworzone w ten sposób paliwo to etylina. Jej spalanie powoduje emisję do środowiska trującego, bardzo drobnego pyłu ołowiu. W związku z tym, w połowie lat 80 XX w. opracowano nowe rodzaje benzyn – benzyny bezołowiowe. Dodaje się do nich węglowodory aromatyczne, etery z grupami aromatycznymi oraz MMT. Dodatki podwyższają liczbę oktanową, ale takie paliwo nie spala się całkowicie (powstają obok dwutlenku węgla, niedopalone sadza i tlenek węgla) w komorze silnika spalinowego i dlatego muszą być dopalane na platynowych reaktorach katalitycznych (zwanych popularnie katalizatorami) umieszczanych w układzie wydechowym samochodów.

W 2021 r. Algieria, jako ostatnie państwo na świecie, zakończyła sprzedaż benzyny z dodatkiem tetraetyloołowiu[5].

Rozpuszczalnik[edytuj | edytuj kod]

Benzynę stosuje się jako rozpuszczalnik, występuje handlowo w dwóch rodzajach:

  • benzyna ekstrakcyjna – benzyna lekka (zawierająca węglowodory o liczbie atomów węgla od 5 do 7), którą odrzuca się w procesie otrzymywania benzyny paliwowej, ze względu na zbyt niską temperaturę wrzenia. Oczyszcza się ją przez płukanie (ekstrakcję) z wodą i stąd pochodzi jej nazwa.
  • benzyna lakowa – benzyna ciężka (zawierająca węglowodory o liczbie atomów węgla od 10 do 15–16), którą odrzuca się w procesie otrzymywania benzyny paliwowej ze względu na zbyt wysoką temperaturę wrzenia. Nazwa ta pochodzi od tego, że jest stosowana jako rozcieńczalnik do lakierów (także farb i innych wyrobów ftalowych i olejnych, bitumicznych oraz pokostów); nazwa niezwiązana z produkcją laku do pieczęci.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Właściwości fizyczne benzyny różnią się w zależności od składu i zawierają się w przedziałach[6][7]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia odkryć i wynalazków s. 30.
  2. Petroleum Hydrocarbon Ranges, Columbia Analytical Services, Inc., 2011 [zarchiwizowane 2013-12-19] (ang.).
  3. ATSDR 1995 ↓, Public Health Statement, s. 2.
  4. a b ATSDR 1995 ↓, Chemical and Physical Information, s. 107.
  5. HelenaHorton, Leaded petrol era ‘officially over’ as Algeria ends pump sales, „The Guardian”, 30 sierpnia 2021 [dostęp 2021-09-02].
  6. Sławomir Luft, Podstawy budowy silników, Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2006, ISBN 83-206-1629-8.
  7. Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 21 czerwca 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1314).
  8. a b c benzyna, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2023-04-20].
  9. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 27.12.2007. Dz.U. 2008 nr 3 poz. 12 [1].
  10. Ekologia CNG/LNG/BIOMETAN Porównanie z innymi paliwami[2]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]