Berezwecz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Berezwecz
Ilustracja
Nieistniejący kościół Bazylianów w Bereweczu
Państwo  Białoruś
Obwód witebski
Rejon głębocki
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Berezwecz
Berezwecz
Ziemia55°09′02,37″N 27°41′27,70″E/55,150658 27,691028
Portal Portal Białoruś
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku, częściowo wzorowany na kościele w Berezweczu

Berezwecz (biał. Беразьве́чча) – północno-wschodnia część miasta Głębokie w obwodzie witebskim na Białorusi. Przed II wojną światową wieś na terenie Polski w ówczesnym powiecie głębockim, w dawnym województwie wileńskim. Berezwecz stanowił garnizon macierzysty Batalionu KOP "Berezwecz". Leży między jeziorami Wielkim, Podłużnym i Muszkackim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1637 wojewoda i starosta mścisławski Józef Korsak funduje tu klasztor bazylianów, na miejscu dawnego monasteru prawosławnego[1]. Na miejscu drewnianego klasztoru w latach 1756-1767 wzniesiono murowany zespół kościelno-klasztorny w stylu barokowym według projektu J.K. Glaubitza. Klasztor i kościół wzniesione były na północnym brzegu jeziora Wielkiego. Przy klasztorze funkcjonowała sześcioklasowa szkoła. Po kasacie bazylianów klasztor i kościół w 1839 przejęli prawosławni. W okresie II Rzeczypospolitej kościół służył jako świątynia katolicka, a w dawnym klasztorze kwaterował Korpus Ochrony Pogranicza. W tym okresie we wsi wybudowano dwa domy w stylu zakopiańskim.

Po agresji sowieckiej na Polskę Armia Czerwona zajęła Berezwecz 18 września 1939. Dawny budynek klasztorny przekształcony został przez NKWD na więzienie śledcze. W czerwcu 1941 r., po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej NKWD dokonało masakry więźniów politycznych przetrzymywanych w Berezweczu.

Po II wojnie światowej miejscowość leżała w BSRR. Kościół, stanowiący unikatowy zabytek wileńskiego baroku, został w 1970 roku zburzony. Od 1991 roku Berezwecz leży w Republice Białorusi. Budynek poklasztorny jest nadal użytkowany jako więzienie.

Miejsce martyrologii[edytuj | edytuj kod]

Okupacja rosyjska[edytuj | edytuj kod]

Po inwazji III Rzeszy na ZSRR NKWD podjęło likwidację więzienia (patrz Masakry więzienne NKWD 1941). Kilkaset osób zlikwidowano w klasztorze, a pozostałych kilka tysięcy więźniów poprowadzono w kolumnie marszowej (dwanaście osób w szeregu, przy długości kolumny około 1500 m) w kierunku Połock - Witebsk. Po opuszczeniu Berezwecza przez Armię Czerwoną mieszkańcy miejscowości dotarli na teren więzienia. Za klasztorem w nie zasypanych dołach leżały okaleczone ciała. W klasztorze po rozbiciu świeżego muru wysypały się ciała żywcem zamurowanych. Kolumna marszowa więźniów (bez jedzenia i picia) na "drodze śmierci" pozostawiała ciała. Więźniów zlikwidowano za Dźwiną w okolicach kołchozu Taklinowo (obecnie wieś Mikołajewo, koło Ułły) dnia 25 (26) czerwca 1941. Po nalocie niemieckiego samolotu, do kolumny więźniów położonej na drodze strzelano z karabinów maszynowych.

Okupacja niemiecka[edytuj | edytuj kod]

Od września 1941 klasztor użytkowali Niemcy. Było to miejsce kaźni: Rosjan, Białorusinów, Polaków, Żydów, Włochów i przedstawicieli innych narodowości. Więźniów mordowano na terenie klasztoru i lasu Borek położonego na zachodnim brzegu jeziora Wielkiego. Na terenie lasu znajduje się zagospodarowany cmentarz. Po lewej stronie wejścia od cmentarza znajduje się napis na kamiennej płycie w języku białoruskim - "Tu pochowano ciała ponad 27 tysięcy wojennych więźniów obozu śmierci Berezwecz i około 200 włoskich żołnierzy zamordowanych przez niemieckich - faszystowskich zaborców w 1941-1944 latach". Przy głównej alei leży 27 kamieni-każdy symbolizuje tysiąc zamordowanych.

Na terenie lasu, obok pomnika ofiar likwidacji głębockiego getta, w 2002 r. staraniem Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa wzniesiono pomnik upamiętniający zamordowanych tu Polaków. Rozstrzelanych 4 marca 1942 roku i beatyfikowanych przez papieża Jana Pawła II 13 czerwca 1999 roku:

Rozstrzelanych 4 lipca 1942 roku:

Historycy szacują, że na terenie cmentarza spoczywa około 30 tys. osób, w tym także ofiary NKWD z lat 1939-1941 i po roku 1944.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła i klasztor Bazylianów w Berezweczu

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zenobia Alejun, "Szlakiem martylologii kresowych Polaków", Zeszyt 4 (broszura), Civitas Chrystiana" Oddział w Kętrzynie, Kętrzyn, 2007.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 25. ISBN 978-83-7431-127-4.
  2. ŚWIĘCI (bł. WŁADYSŁAW MAĆKOWIAK) - św. Zygmunt, www.swzygmunt.knc.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]