Bernie Sanders

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bernie Sanders
Bernie Sanders (28205923221).jpg
Bernie Sanders w 2016 roku
Data i miejsce urodzenia 8 września 1941
Brooklyn, Nowy Jork
Młodszy senator Stanów Zjednoczonych z Vermontu
Okres od 4 stycznia 2007
Przynależność polityczna Niezrzeszony
Małżonek Deborah Shiling (19641966)

Jane O’Meara (od 1988)

Poprzednik Jim Jeffords
Kongresmen z Vermontu
Okres od 3 stycznia 1991
do 4 stycznia 2007
Poprzednik Peter P. Smith
Następca Peter Welch
burmistrz Burlington (Vermont)
Okres od 6 kwietnia 1981
do 4 kwietnia 1989
Poprzednik Gordon Paquette
Następca Peter Clavelle
Bernie Sanders signature.svg

Bernie Sanders, właśc. Bernard Sanders (ur. 8 września 1941 w Brooklynie w Nowym Jorku) – amerykański polityk. Senator ze stanu Vermont od 2007 roku, wcześniej w latach 1981–1989 burmistrz Burlington w stanie Vermont, a w latach 19912007 niezależny członek Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych. Kandydat w prawyborach Partii Demokratycznej przed wyborami prezydenckimi w Stanach Zjednoczonych (2016). Od wczesnej młodości związany z ruchami lewicowymi, zaangażowany w działalność antywojenną i przeciw segregacji rasowej. Jedna z nielicznych w historii USA osób, które zostały wybrane na urząd federalny deklarując się otwarcie jako socjaliści[1]. Najdłużej urzędujący niezrzeszony kongresmen w historii USA[2].

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Urodził się 8 września 1941 roku na Brooklynie[3]. Jest synem żydowskiego emigranta z Polski, Eliego Sandersa, oraz córki imigrantów z Rosji i Polski, Dorothy z domu Glassburg[4][5][6]. Ojciec Sandersa handlował farbą, z trudem utrzymując pięcioosobową rodzinę[3].

W latach 19591960 kształcił się na Brooklyn College, po czym przeniósł się na University of Chicago, gdzie w roku 1964 otrzymał stopień Bachelor of Arts z politologii[7]. Podczas studiów związał się ze środowiskami lewicującymi, po ich ukończeniu spędził pół roku w kibucu w Izraelu. Po powrocie do USA osiadł w Vermont, najbardziej liberalnym stanie USA, który w tamtym czasie był często wybierany przez hipisów[3].

Wczesna kariera polityczna[edytuj]

W latach 60. i 70. był samotnym ojcem (po rozwodzie), utrzymywał się z dorywczych prac stolarskich i pisania artykułów do lokalnych gazet. Jednocześnie brał aktywny udział w protestach przeciwko interwencji wojsk USA w Wietnamie i segregacji rasowej. W tym okresie został jednym z przywódców Partii Związku Wolności (The Liberty Union Party)[3].

Ponadto w latach 70. dwa razy kandydował na urząd gubernatora i dwa na fotel senatora – bez powodzenia. Proponował między innymi wydłużenie pasów wjazdowych na autostrady (co pomoże autostopowiczom), legalizację narkotyków, likwidację CIA, zwiększenie wydatków socjalnych, darmowe studia na uczelniach publicznych, wyższe opodatkowanie wielkich korporacji[3].

Po tych przegranych złagodził retorykę. Zajął się produkcją dokumentów o najbardziej zasłużonych dla Ameryki socjalistach, które rozwoził po Nowej Anglii i sprzedawał szkołom[3].

Burmistrz Burlington[edytuj]

W 1981 roku wystartował jako kandydat niezależny na urząd burmistrza największego w stanie Vermont miasta Burlington, pokonując dziesięcioma głosami zajmującego dotychczas przez sześć kadencji ten urząd demokratę Gordona Paquette’a[3]. Był popularnym i skutecznym burmistrzem, którego mieszkańcy Burlington obierali trzy razy. W 1983 roku zagłosowało na niego 53%, a w 1985 55% wyborców. W 1987 pokonał Paula Lafayette’a, kandydata popieranego zarówno przez demokratów, jak i republikanów[8]. Podczas jego pierwszej kadencji popierające go osoby utworzyły zalążek dziś istniejącej stanowej Partii Postępowej, która stanowi jego polityczną bazę[9].

Wkrótce po objęciu urzędu wsławił się wysyłając do przywódców USA, ZSRR, Chin, Wielkiej Brytanii i Francji listy z apelami o rozbrojenie nuklearne. Zwrócił się także do Margaret Thatcher z apelem o pokój w Irlandii Północnej, do władz RPA apelował o zakończenie apartheidu, a do Ronalda Reagana o wycofanie amerykańskiego wsparcia dla partyzantki w Nikaragui[3] i zaprzestanie finansowania prawicowych organizacji terrorystycznych w Ameryce Łacińskiej. Już w tym okresie wyrażał poparcie dla prawa do zawierania homoseksualnych małżeństw[10].

W czasie urzędowania udało mu się zrównoważyć budżet miasta. Jego administracja pozwała wielką firmę zajmującą się dystrybucją telewizji kablowej i wygrała proces, co poskutkowało obniżeniem cen dla klientów. Przeprowadził rozległą rewitalizację śródmieścia[11]. W 1981 roku Sanders sprzeciwiał się niepopularnym planom burlingtońskiego biznesmena Tony’ego Pomerleau, który chciał zmienić uprzemysłowione nadbrzeże jeziora Champlain należące do Central Vermont Railway w kompleks drogich kondominiów, hoteli i biurowców[12][13]. Hasłem wyborczym Sandersa było wówczas Burlington nie jest na sprzedaż. Z sukcesem wspierał plany odnowienia nadbrzeża i do dziś znajdują się tam utworzone za kadencji Sandersa mieszkania komunalne, ścieżki rowerowe, parki, rozległa plaża publiczna, a także centrum nauki[13].

W 1986 roku Sanders wystartował w wyborach gubernatora stanu Vermont i zdobył 14,5% głosów oraz trzecie miejsce. Przegrał z urzędującą gubernator z Partii Demokratycznej, Madeleine Kunin, a także z zastępcą gubernatora z Partii Republikańskiej, Peterem Plymptonem Smithem.

Kongresmen[edytuj]

Sanders wraz z senatorami z Vermontu – Jimem Jeffordsem (niezależnym) oraz Patrickem Leahym (demokratą)

W wyborach roku 1990 pokonał swoich konkurentów do zajęcia fotela kongresmena z Vermont[3]. Stał się tym samym pierwszym od roku 1950 niezależnym deputowanym w składzie izby niższej amerykańskiego kongresu. Największe jak dotychczas zwycięstwo wyborcze Sandersa miało miejsce w 2004 roku, kiedy uzyskał 69% głosów, na 24% jakie zgromadził republikanin Greg Parke i 7%, które przypadły demokracie Larry’emu Downowi[14].

Wykaz niektórych stanowisk, jakie zajął podczas głosowań w Izbie:

Fotografia portretowa ze stron Senatu USA, 2007 r.
Fotografia portretowa ze stron Senatu USA, 2007 r.

Przez cały okres zasiadania w Izbie Reprezentantów pozostawał kongresmenem niezależnym, jednak wielokrotnie wspierał obie partie w różnych kwestiach: w czasach prezydentury George’a W. Busha popierał demokratyczną krytykę agresji na Irak i metod walki z terroryzmem, a w krytyce krytyce banku centralnego i powiązań państwa z biznesem popierał libertariańskiego kongresmena Rona Paula[10].

Jest jednym ze współzałożycieli Postępowego Koła w Izbie, do którego należy wielu liberalnych demokratów, w tym kandydat do prezydenckiej nominacji partii w roku 2004 i 2008 Dennis Kucinich[11].

Senator[edytuj]

W 2006 roku dotychczasowy niezależny senator USA z Vermont James Jeffords oznajmił, iż nie będzie już ubiegał się o odnowienie swego mandatu. Sanders cieszący się bardzo dużym poparciem w stanie (który ma tylko jednego reprezentanta w Izbie), z poparciem demokratów ubiegał się o to miejsce. Senator Chuck Schumer z Nowego Jorku, szef demokratycznego komitetu ds. kampanii senackich, poparł go niemal od razu. Demokraci nie wystawili własnego kandydata i udzielili mu swej nominacji[24]. Aktywnie w jego kampanii wspierał go ówczesny senator i późniejszy prezydent Barack Obama[25].

Sanders pokonał republikanina Richarda Tarranta, stosunkiem 65,5 do 32,4% głosów (169.815 do 84.517)[26]. W 2012 r., ubiegając się o reelekcję, Sanders pokonał republikanina MacGoverna stosunkiem 71,1 do 24% głosów (208.253 do 72.629)[27]. Również w tych wyborach demokraci nie wystawili swojego kandydata[10].

Po napaści Rosji na Ukrainę wzywał prezydenta Obamę do nałożenia na sankcji na Rosję[10].

Prawybory prezydenckie 2016 r.[edytuj]

Bernie Sanders z żoną w czasie kampanii prawyborczej w 2016 roku
Bernie Sanders z żoną w czasie kampanii prawyborczej w 2016 roku

Pod koniec kwietnia 2015 roku ogłosił zamiar startu w prawyborach Partii Demokratycznej przed wyborami prezydenckimi. Początkowo jego kandydatura przeszła bez echa, jednak już w połowie tego samego roku Sanders zaczął wyrastać na jednego z czołowych kandydatów Partii Demokratycznej. Jego wiece przyciągały najwięcej zwolenników, którzy wykazywali największą aktywność[3].

Sanders konsekwentnie powtarzał w kampanii swoje poglądy i postulaty zwiększenia opodatkowania najbogatszych obywateli i korporacji, oddanie władzy w ręce społeczeństwa i wprowadzenie państwa dobrobytu na wzór skandynawski[3] (rozszerzenie systemu ubezpieczenia zdrowotnego, podwyżkę płacy minimalnej, zwiększenie uprawnień pracowników, uspołecznienie uczelni wyższych), krytykował układy o wolnym handlu, istnienie prywatnych więzień, powszechną inwigilację w ramach walki z terroryzmem, był także zwolennikiem legalizacji narkotyków[10]. Przedstawiał się jako kandydat najbiedniejszych, młodych zatrudnionych na tzw. śmieciówkach, seniorów z niskimi emeryturami i obywateli z klasy średniej, którzy pracują coraz więcej za coraz mniejsze pieniądze. Otwarcie przyznawał się do socjalistycznej afiliacji. Od początku kampanii Sanders postawił na edukację ludzi i informowanie ich o założeniach modelu socjalnej gospodarki wolnorynkowej[3]. Oficjalnego poparcia udzieliła mu polska partia Razem[10].

W pierwszych prawyborach w Iowa zdobył 49,6% głosów, tracąc do zwycięskiej Hillary Clinton 0,3 pp. Sanders popierany był głównie przez osoby najmłodsze, w grupie wyborców 20–30 lat cieszył się poparcie blisko 80% elektoratu demokratów[28]. Łącznie odniósł zwycięstwo w 22 stanach, zdobywając blisko 1900 głosów delegatów – o 389 mniej niż Clinton[29] – i 12 mln głosów[30].

Kampania prezydencka 2016 r.[edytuj]

Po przegraniu rywalizacji o partyjną nominację Sanders zaangażował się w walkę o kształt platformy programowej Demokratów na nadchodzące wybory, kładąc nacisk na rezygnację z umowy o partnerstwie trans-pacyficznym, wprowadzenie stawki godzinowej w wysokości 15$[31], ostrzejsze ograniczenia dla Wall Street, zaniechanie kary śmierci[32] i bezpłatne studia na uczelniach publicznych dla klasy średniej[30]. Jego sztab prowadził także negocjacje ze sztabem Hillary Clinton, a dotyczące udziału Sandersa w kampanii prezydenckiej Clinton. Efektem zawartego na początku lipca 2016 r. porozumienia było przemówienie wygłoszone Portsmouth w stanie New Hampshire, w którym zadeklarował pełne poparcie dla kandydatki Demokratów[29] w zamian za przyjęcie przez Clinton szeregu jego postulatów[30].

Bernie Sanders w czasie konwencji demokratów w lipcu 2016 r.

Sanders zaangażował się także w tworzenie organizacji, które mają propagować jego poglądy wśród Amerykanów. Nowoutworzony Sanders Institute ma prowadzić działalność edukacyjną dotyczącą spraw publicznych i wyzwań stojących przed społeczeństwem, podczas gdy organizacja Our Revolution ma zajmować się rekrutacją, szkoleniem i sponosorowaniem postępowych kandydatów na obieralne funkcje[33].

W lipcu 2016 roku WikiLeaks ujawniła 20 tysięcy e-maili Komitetu Krajowego Partii Demokratycznej, z których wynikało, że w czasie prawyborów kluczowi członkowie komitetu potajemnie wspierali kandydaturę Hillary Clinton. Dyskutowali między innymi o tym jak niekorzystnie przedstawić Sandersa w mediach i wyeksponować fakt, że jest ateistą (choć sam Sanders przyznawał wcześniej, że wierzy w Boga[34]). Ujawnienie tych informacji doprowadziło do rezygnacji Debbie Wasserman Shultz ze stanowiska przewodniczącej komitetu krajowego partii[35][36][37]. Sam Sanders wypowiedział się na ten temat w następujący sposób[38][39]:

Quote-alpha.png
Debbie podjęła dobrą decyzję dla przyszłości całej Partii Demokratycznej. Zasłużyła na podziękowania za lata pracy, partia potrzebuje jednak nowego przywództwa, które otworzy się na ludzi pracy i młodzież. Władze partii powinny także pozostać bezstronne podczas kolejnych prezydenckich nominacji. Tego zabrakło w kampanii z 2016 roku.

Po tym jak Hillary Clinton została wyznaczona na oficjalną kandydatkę Partii Demokratycznej w wyborach, wystąpił z partii, motywując swoją decyzję tym, że został wybrany na senatora jako niezależny polityk i zamierza takim pozostać do końca swojej kadencji[40].

Wyniki wyborów[edytuj]

Poniżej wymienione zostały wybory powszechne, w których Bernie Sanders wziął czynny udział. Poprzez głównego przeciwnika rozumie się kandydata, który w danych wyborach wygrał lub zajął drugie miejsce jeśli wygrał Sanders.

Rok Wybory Partia Główny przeciwnik Wynik Źródło
Głosy powszechne % Wygrana
1972 Wybory do Senatu USA w Vermont Związek Wolności Robert Stafford
(Republikanin)
1 571 2,2 N [1]
Wybory gubernatorskie w Vermont Związek Wolności Thomas Paul Salmon
(Demokrata)
2 175 1,1 N [2]
1974 Wybory do Senatu USA w Vermont Związek Wolności Patrick Leahy
(Demokrata)
5 901 4,13 N [3]
1976 Wybory gubernatorskie w Vermont Związek Wolności Richard Arkwright Snelling
(Republikanin)
11 317 6,1 N [4]
1981 Wybory na burmistrza Burlington w stanie Vermont Niezależny Gordon Paquette
(Demokrata)
4 330 43,43 T [4]
1983 Wybory na burmistrza Burlington w stanie Vermont Niezależny Judy Stephany
(Demokratka)
6 942 52.12 T [5]
1985 Wybory na burmistrza Burlington w stanie Vermont Niezależny Brian D. Burns
(Demokrata)
5 760 56.09 T [6]
1986 Wybory gubernatorskie w Vermont Niezależny Madeleine May Kunin
(Demokratka)
28 418 14,4 N [7]
1987 Wybory na burmistrza Burlington w stanie Vermont Niezależny Paul Lafayette
(Demokratka)
6 759 55,89 T [8]
1988 Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny Peter Smith
(Republikanin)
90 026 37,5 N [9]
1990 Prawybory Partii Demokratycznej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny Dolores Sandoval
(Demokratka)
2 005 13,84 N [10]
1990 Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny Peter Smith
(Republikanin)
117 522 56 T [11]
1992 Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny Tim Philbin
(Republikanin)
162 724 57,78 T [12]
1994 Prawybory Partii Demokratycznej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny John Carroll
(Demokrata)
1 968 42,45 T [13]
Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny John Carroll
(Republikanin)
98 523 46,5 T [14]
1996 Prawybory Partii Demokratycznej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny Jack Long
(Demokrata)
4 037 29,52 N [15]
Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny Susan Sweetser
(Republikanka)
140 678 55,2 T [16]
1998 Prawybory Partii Demokratycznej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny Mark Candon
(Demokrata)
1 661 47,88 T [17]
Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny Mark Candon
(Republikanin)
136 403 63,4 T [18]
2000 Prawybory Partii Demokratycznej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny Peter Diamondstone
(Demokrata)
1 337 5,92 N [19]
Prawybory Partii Republikańskiej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny Karen Ann Kerin
(Republikanka)
895 1,74 N [20]
Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny Karen Ann Kerin
(Republikanka)
196 118 69,2 T [21]
2002 Prawybory Partii Demokratycznej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny Brak oficjalnych kandydatów 2 583 65,15 T [22]
Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny William "Bill" Meub
(Republikanin)
144 880 64,2 T [23]
2004 Prawybory Partii Demokratycznej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny Larry Drown
(Demokrata)
1 878 10,88 N [24]
Prawybory Partii Postępowej przed wyborami do Izby Reprezentantów w Vermont
(Sanders nie brał w nich udziału, ale był dopisywany do karty wyborczej przez wyborców)
Niezależny Jane Newton
(Partia Postępowa Vermont)
315 47,23 T [25]
Wybory do Izby Reprezentantów w Vermont Niezależny Greg Parke
(Republikanin)
205 774 67,4 T [26]
2006 Prawybory Partii Demokratycznej przed wyborami do Senatu w Vermont Niezależny Louis Thabault
(Demokrata)
35 954 94,16 T [27]
Wybory do Senatu w Vermont Niezależny Richard Tarrant
(Republikanin)
171 638 65,4 T [28]
2012 Wybory do Senatu w Vermont Niezależny John MacGovern
(Republikanin)
207 848 71,1 T [29]
2016 Prawybory prezydenckie Partii Demokratycznej w 2016 roku Demokraci Hillary Clinton
(Demokratka)
13 167 848 43,14 N [30]

Życie prywatne[edytuj]

Jak sam przyznał w wywiadzie dla The Washington Post, wierzy w Boga, ale nie czuje się związany z żadną zorganizowaną religią[34].

6 września 1964 roku ożenił się z Deborah Shiling, którą poznał w college’u i to właśnie wtedy razem przeprowadzili się do Vermont. Związek zakończył się rozwodem w 1966 roku. Następnie związał się bez małżeństwa z Susan Mott. Z tego związku urodził się w 1969 roku syn Levi[11][41][42]. Od 1988 roku żonaty z Jane O’Meara[43], którą poznał w czasie kampanii wyborczej w Burlington w 1981 roku[44]. Sanders adoptował troje jej dzieci: Heather, Carinę i Davida[43].

Utrzymuje związki z Polską, m.in. w 2013 odwiedził Słopnice, w których urodził się jego ojciec. W trakcie wizyty od władz gminy otrzymał pamiątki po rodzinie[45].

Jego najbliższym współpracownikiem pozostaje od lat Richard Sugerman[3].

Przypisy

  1. USA: Socjalista Sanders największą niespodzianką początku kampanii prezydenckiej, gazetapl [dostęp 2016-03-01] (pol.).
  2. Syn polskiego imigranta chce walczyć o prezydencki fotel, dziennikpolski24.pl [dostęp 2016-03-01].
  3. a b c d e f g h i j k l m MaciejM. Jarkowiec MaciejM., Socjalizm po amerykańsku. Ten kraj potrzebuje politycznej rewolucji, wyborcza.pl, 11 lipca 2015 [dostęp 2016-02-20].
  4. Mark Leibovich: The Socialist Senator. W: New York Times [on-line]. 2007-01-21. [dostęp 2015-07-03].
  5. Bessie Glassberg, Geni [dostęp 2016-03-01].
  6. Benjamin Glassberg, Geni [dostęp 2016-03-01].
  7. Bernie Sanders Fast Facts, CNN [dostęp 2016-03-01].
  8. Spokane Chronicle, [w:] Re-election easy for Socialist mayor, „Spokane Chronicle”, news.google.com, A6 [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  9. Senator Bernie Sanders – Vermont Progressive Party, progressiveparty.org [dostęp 2016-03-01].
  10. a b c d e f MariuszM. Braszkiewicz MariuszM., Clinton, Cruz czy Trump – co amerykańskie wybory mogą zmienić w USA i w Polsce?, „Nowy Obywatel” – pismo na rzecz sprawiedliwości społecznej [dostęp 2016-08-06].
  11. a b c MarkM. Leibovich MarkM., The Socialist Senator, „The New York Times”, 21 stycznia 2007, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-03-01].
  12. Bernie Sanders kicks off 2016 bid from Clinton’s left, bellinghamherald [dostęp 2016-03-01].
  13. a b DavidD. Reynolds DavidD., Democracy Unbound: Progressive Challenges to the Two Party System, South End Press, 1997, s. 62, ISBN 9780896085633 [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  14. Elections | Home | Vermont Secretary of State, vermont-elections.org [dostęp 2016-03-01].
  15. Bernie Sanders: GOP Efforts To Defund Planned Parenthood 'An Attack On Women’s Health’, The Huffington Post [dostęp 2016-03-01].
  16. Bernie Sanders’ Views On Gay Marriage Show He’s Been A Supporter For A Long Time, www.bustle.com [dostęp 2016-03-01].
  17. Bernie Sanders Wants to Abolish the Death Penalty | VICE | United States, VICE [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  18. a b Bernie Sanders on Free Trade, www.ontheissues.org [dostęp 2016-03-01].
  19. The TPP Must Be Defeated, The Huffington Post [dostęp 2016-03-01].
  20. Flashback: Rep. Bernie Sanders Opposes Iraq War, Sen. Bernie Sanders [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  21. Mic, Bernie Sanders Just Said What Everyone’s Thinking About NSA Spying, Mic [dostęp 2016-03-01].
  22. Statement on NSA Surveillance, Sen. Bernie Sanders [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  23. FeelTheBern.org, Bernie Sanders on Afghanistan, FeelTheBern.org [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  24. Transcript for May 22, msnbc.com [dostęp 2016-03-01].
  25. Mic, Watch a Young Barack Obama Help Bernie Sanders Campaign with a Stirring Speech, Mic [dostęp 2016-03-01].
  26. Our Campaigns - VT US Senate Race - Nov 07, 2006, www.ourcampaigns.com [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  27. 2012 Vermont Senate Results, POLITICO [dostęp 2016-08-06].
  28. MaciejM. Jarkowiec MaciejM., Bernie Sanders. Człowiek, który pożenił Amerykę z lewicą, wyborcza.pl, 6 lutego 2016 [dostęp 2016-02-20].
  29. a b Bernie Sanders poparł Hillary Clinton w walce o prezydenturę USA, wyborcza.pl, 12 lipca 2016 [dostęp 2016-07-24].
  30. a b c Sanders poparł Clinton w walce o Biały Dom przeciwko Trumpowi, 12 lipca 2016.
  31. SamS. Frizell SamS., What Bernie Sanders Still Wants, TIME.com [dostęp 2016-07-24].
  32. Bernie Sanders poparł Hillary Clinton na ich wspólnym wiecu w New Hampshire, www.polskieradionyc.com [dostęp 2016-07-24].
  33. NicoleN. Gaudiano NicoleN., Bernie Sanders will launch organizations to spread progressive message, 15 lipca 2016 [dostęp 2016-08-06].
  34. a b Frances SteadF. S. Sellers Frances SteadF. S., JohnJ. Wagner JohnJ., Why Bernie Sanders doesn’t participate in organized religion, „The Washington Post”, 26 stycznia 2016, ISSN 0190-8286 [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  35. Skandal przed Konwencją Demokratów, Nowy Dziennik [dostęp 2016-07-25] (pol.).
  36. Skandal po ujawnieniu maili. Wassermann-Schulz pierwszego dnia konwencji rezygnuje z kierowania partią, Wprost, 25 lipca 2016 [dostęp 2016-07-25] (pol.).
  37. Szef kampanii Clinton: rosyjscy hakerzy atakują demokratów, by zwiększyć szanse Trumpa, TVN24 [dostęp 2016-07-25] (pol.).
  38. SarahS. Jones SarahS., Bernie Sanders Says Debbie Wasserman Schultz Made the Right Decision, politicususa.com [dostęp 2016-07-25] (ang.).
  39. Skandal przed Konwencją Demokratów, Nowy Dziennik [dostęp 2016-07-25] (pol.).
  40. OllieO. Gillman OllieO., Bernie Sanders quits Democrats and will return to being an independent, Daily Mail, 28 lipca 2016 [dostęp 2016-09-16] (ang.).
  41. MichaelM. Kruse MichaelM., Bernie Sanders Has a Secret, POLITICO Magazine [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  42. OferO. Aderet OferO., Mystery Solved: Haaretz Archive Reveals Which Kibbutz Bernie Sanders Volunteered On, „Haaretz”, 4 lutego 2016 [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  43. a b EXCLUSIVE: Bernie Sanders’ very 1960s love life revealed - his first wife, the woman who had his son, and the sugar shack home where he lived as a ‘revolutionary’ (ang.). W: Daily Mail [on-line]. Associated Newspapers Ltd, 2015-07-09. [dostęp 2016-02-20].
  44. 'Cut Bernie out, he’s talking all the time in other places’: Socialist Sanders’s wife revealed to be real power in his White House battle (ang.). W: Daily Mail [on-line]. Associated Newspapers Ltd, 2016-02-18. [dostęp 2016-02-20].
  45. Bernard Sanders startuje w wyborach prezydenckich w USA. „Jestem synem imigranta z Polski”, Onet Wiadomości [dostęp 2016-02-04] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj]