Bernie Sanders

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bernie Sanders
Bernie Sanders September 2015 cropped.jpg
Bernie Sanders w 2015 roku
Data i miejsce urodzenia 8 września 1941
Brooklyn, Nowy Jork
Młodszy senator Stanów Zjednoczonych z Vermontu
Okres od 4 stycznia 2007
Przynależność polityczna Niezrzeszony
Małżonek Deborah Shiling (19641966)

Jane O’Meara (od 1988)

Poprzednik Jim Jeffords
Kongresmen z Vermontu
Okres od 3 stycznia 1991
do 4 stycznia 2007
Poprzednik Peter P. Smith
Następca Peter Welch
burmistrz Burlington (Vermont)
Okres od 6 kwietnia 1981
do 4 kwietnia 1989
Poprzednik Gordon Paquette
Następca Peter Clavelle
Bernie Sanders signature.svg

Bernie Sanders, właśc. Bernard Sanders (ur. 8 września 1941 w Brooklynie w Nowym Jorku) – amerykański polityk. Senator ze stanu Vermont od 2007 roku, w latach 19912007 reprezentował Vermont w Izbie Reprezentantów Stanów Zjednoczonych jako niezależny członek tej izby Kongresu. Jest też jedną z nielicznych w historii USA osób, które zostały wybrane na urząd federalny i deklarują się otwarcie jako socjaliści[1]. Jest najdłużej urzędującym niezrzeszonym kongresmenem w historii USA[2].

Sanders jest kandydatem w prawyborach Partii Demokratycznej przed wyborami prezydenckimi w Stanach Zjednoczonych (2016).

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Urodził się 8 września 1941 roku na Brooklynie[3]. Jest synem żydowskiego emigranta z Polski, Eliego Sandersa, oraz córki imigrantów z Rosji i Polski, Dorothy z domu Glassburg[4][5][6]. Ojciec Sandersa handlował farbą, z trudem utrzymując pięcioosobową rodzinę[3].

W latach 19591960 kształcił się na Brooklyn College, po czym przeniósł się na University of Chicago, gdzie w roku 1964 otrzymał stopień Bachelor of Arts z politologii[7]. Podczas studiów związał się ze środowiskami lewicującymi, po ich ukończeniu spędził pół roku w kibucu w Izraelu. Po powrocie do USA osiadł w Vermont, najbardziej liberalnym stanie USA, który w tamtym czasie był często wybierany przez hipisów[3].

Wczesna kariera polityczna[edytuj]

W latach 60. i 70. był samotnym ojcem (po rozwodzie), utrzymywał się z dorywczych prac stolarskich i pisania artykułów do lokalnych gazet. Jednocześnie brał aktywny udział w protestach przeciwko interwencji wojsk USA w Wietnamie i segregacji rasowej. W tym okresie został jednym z przywódców Partii Związku Wolności (The Liberty Union Party)[3].

Ponadto w latach 70. dwa razy kandydował na urząd gubernatora i dwa na fotel senatora – bez powodzenia. Proponował między innymi wydłużenie pasów wjazdowych na autostrady (co pomoże autostopowiczom), legalizację narkotyków, likwidację CIA, zwiększenie wydatków socjalnych, darmowe studia na uczelniach publicznych, wyższe opodatkowanie wielkich korporacji[3].

Po tych przegranych złagodził retorykę. Zajął się produkcją dokumentów o najbardziej zasłużonych dla Ameryki socjalistach, które rozwoził po Nowej Anglii i sprzedawał szkołom[3].

Burmistrz Burlington[edytuj]

W 1981 roku wystartował jako kandydat niezależny na urząd burmistrza największego w stanie Vermont miasta Burlington, pokonując dziesięcioma głosami zajmującego dotychczas przez sześć kadencji ten urząd demokratę Gordona Paquette’a[3]. Był popularnym i skutecznym burmistrzem, którego mieszkańcy Burlington obierali trzy razy. W 1983 roku zagłosowało na niego 53%, a w 1985 55% wyborców. W 1987 pokonał Paula Lafayette’a, kandydata popieranego zarówno przez demokratów, jak i republikanów[8]. Podczas jego pierwszej kadencji popierające go osoby utworzyły zalążek dziś istniejącej stanowej Partii Postępowej, która stanowi jego polityczną bazę[9].

Wkrótce po objęciu urzędu wsławił się wysyłając do przywódców USA, ZSRR, Chin, Wielkiej Brytanii i Francji listy z apelami o rozbrojenie nuklearne. Zwrócił się także do Margaret Thatcher z apelem o pokój w Irlandii Północnej, do władz RPA apelował o zakończenie apartheidu, a do Ronalda Reagana o wycofanie amerykańskiego wsparcia dla partyzantki w Nikaragui[3].

W czasie urzędowania udało mu się zrównoważyć budżet miasta. Jego administracja pozwała wielką firmę zajmującą się dystrybucją telewizji kablowej i wygrała proces, co poskutkowało obniżeniem cen dla klientów. Przeprowadził rozległą rewitalizację śródmieścia[10]. W 1981 roku Sanders sprzeciwiał się niepopularnym planom burlingtońskiego biznesmena Tony’ego Pomerleau, który chciał zmienić uprzemysłowione nadbrzeże jeziora Champlain należące do Central Vermont Railway w kompleks drogich kondominiów, hoteli i biurowców[11][12]. Hasłem wyborczym Sandersa było wówczas Burlington nie jest na sprzedaż. Z sukcesem wspierał plany odnowienia nadbrzeża i do dziś znajdują się tam utworzone za kadencji Sandersa mieszkania komunalne, ścieżki rowerowe, parki, rozległa plaża publiczna, a także centrum nauki[12].

W 1986 roku Sanders wystartował w wyborach gubernatora stanu Vermont i zdobył 14,5% głosów oraz trzecie miejsce. Przegrał z urzędującą gubernator z Partii Demokratycznej, Madeleine Kunin, a także z zastępcą gubernatora z Partii Republikańskiej, Peterem Plymptonem Smithem.

Kongresmen[edytuj]

Sanders wraz z senatorami z Vermontu – Jimem Jeffordsem (niezależnym) oraz Patrickem Leahym (demokratą)

W wyborach roku 1990 pokonał swoich konkurentów do zajęcia fotela kongresmena z Vermont[3]. Stał się tym samym pierwszym od roku 1950 niezależnym deputowanym w składzie izby niższej amerykańskiego kongresu. Największe jak dotychczas zwycięstwo wyborcze Sandersa miało miejsce w 2004 roku, kiedy uzyskał 69% głosów, na 24% jakie zgromadził republikanin Greg Parke i 7%, które przypadły demokracie Larry’emu Downowi[13].

Wykaz niektórych stanowisk, jakie zajął podczas głosowań w Izbie:

Fotografia portretowa ze stron Senatu USA, 2007 r.
Fotografia portretowa ze stron Senatu USA, 2007 r.

Jest jednym ze współzałożycieli Postępowego Koła w Izbie, do którego należy wielu liberalnych demokratów, w tym kandydat do prezydenckiej nominacji partii w roku 2004 i 2008 Dennis Kucinich[10].

Senator[edytuj]

W 2006 roku dotychczasowy niezależny senator USA z Vermont James Jeffords oznajmił, iż nie będzie już ubiegał się o odnowienie swego mandatu. Sanders cieszący się bardzo dużym poparciem w stanie (który ma tylko jednego reprezentanta w Izbie), z poparciem demokratów ubiegał się o to miejsce. Senator Chuck Schumer z Nowego Jorku, szef demokratycznego komitetu ds. kampanii senackich, poparł go niemal od razu. Demokraci nie wystawili własnego kandydata i udzielili mu swej nominacji[23]. Aktywnie w jego kampanii wspierał go ówczesny senator i późniejszy prezydent Barack Obama[24].

Sanders pokonał republikanina Richarda Tarranta, stosunkiem 65,5 do 32,4% głosów (169 815 do 84 517)[25].

Kampania prezydencka[edytuj]

Bernie Sanders z żoną w czasie kampanii prawyborczej w 2016 roku
Bernie Sanders z żoną w czasie kampanii prawyborczej w 2016 roku

Pod koniec kwietnia 2015 roku ogłosił zamiar startu w prawyborach Partii Demokratycznej przed wyborami prezydenckimi. Początkowo jego kandydatura przeszła bez echa, jednak już w połowie tego samego roku Sanders zaczął wyrastać na jednego z czołowych kandydatów Partii Demokratycznej. Jego wiece przyciągały najwięcej zwolenników, którzy wykazywali największą aktywność[3].

Sanders konsekwentnie powtarzał w kampanii swoje poglądy i postulaty zwiększenia opodatkowania najbogatszych obywateli i korporacji, oddanie władzy w ręce społeczeństwa i wprowadzenie państwa dobrobytu na wzór skandynawski. Przedstawiał się jako kandydat najbiedniejszych, młodych zatrudnionych na tzw. śmieciówkach, seniorów z niskimi emeryturami i obywateli z klasy średniej, którzy pracują coraz więcej za coraz mniejsze pieniądze. Otwarcie przyznawał się do socjalistycznej afiliacji. Od początku kampanii Sanders postawił na edukację ludzi i informowanie ich o założeniach modelu socjalnej gospodarki wolnorynkowej[3].

W pierwszych prawyborach w Iowa zdobył 49,6% głosów, tracąc do zwycięskiej Hillary Clinton 0,3 pp. Sanders popierany był głównie przez osoby najmłodsze, w grupie wyborców 20-30 lat cieszył się poparcie blisko 80% elektoratu demokratów[26].

Jego najbliższym współpracownikiem pozostaje od lat Richard Sugerman[3].

Życie prywatne[edytuj]

Jak sam przyznał w wywiadzie dla The Washington Post, wierzy w Boga, ale nie czuje się związany z żadną zorganizowaną religią[27].

6 września 1964 roku ożenił się z Deborah Shiling, którą poznał w college’u i to właśnie wtedy razem przeprowadzili się do Vermont. Związek zakończył się rozwodem w 1966 roku. Następnie związał się bez małżeństwa z Susan Mott. Z tego związku urodził się w 1969 roku syn Levi[10][28][29]. Od 1988 roku żonaty z Jane O’Meara[30], którą poznał w czasie kampanii wyborczej w Burlington w 1981 roku[31]. Sanders adoptował troje jej dzieci: Heather, Carinę i Davida[30].

Utrzymuje związki z Polską, m.in. w 2013 odwiedził Słopnice, w których urodził się jego ojciec. W trakcie wizyty od władz gminy otrzymał pamiątki po rodzinie[32].

Przypisy

  1. USA: Socjalista Sanders największą niespodzianką początku kampanii prezydenckiej, „gazetapl”, gazetapl [dostęp 2016-03-01] (pol.).
  2. Syn polskiego imigranta chce walczyć o prezydencki fotel, „dziennikpolski24.pl”, dziennikpolski24.pl [dostęp 2016-03-01].
  3. a b c d e f g h i j k l MaciejM. Jarkowiec MaciejM., Socjalizm po amerykańsku. Ten kraj potrzebuje politycznej rewolucji, „wyborcza.pl”, wyborcza.pl, 11 lipca 2015 [dostęp 2016-02-20].
  4. Mark Leibovich: The Socialist Senator. W: New York Times [on-line]. 2007-01-21. [dostęp 2015-07-03].
  5. Bessie Glassberg, Geni [dostęp 2016-03-01].
  6. Benjamin Glassberg, Geni [dostęp 2016-03-01].
  7. Bernie Sanders Fast Facts, „CNN”, CNN [dostęp 2016-03-01].
  8. Spokane Chronicle, [w:] Re-election easy for Socialist mayor, „Spokane Chronicle”, news.google.com, A6 [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  9. Senator Bernie Sanders – Vermont Progressive Party, „progressiveparty.org”, progressiveparty.org [dostęp 2016-03-01].
  10. a b c MarkM. Leibovich MarkM., The Socialist Senator, „The New York Times”, 21 stycznia 2007, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-03-01].
  11. Bernie Sanders kicks off 2016 bid from Clinton’s left, „bellinghamherald”, bellinghamherald [dostęp 2016-03-01].
  12. a b DavidD. Reynolds DavidD., Democracy Unbound: Progressive Challenges to the Two Party System, South End Press, 1997, s. 62, ISBN 9780896085633 [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  13. Elections | Home | Vermont Secretary of State, „vermont-elections.org”, vermont-elections.org [dostęp 2016-03-01].
  14. Bernie Sanders: GOP Efforts To Defund Planned Parenthood 'An Attack On Women’s Health’, The Huffington Post [dostęp 2016-03-01].
  15. Bernie Sanders’ Views On Gay Marriage Show He’s Been A Supporter For A Long Time, www.bustle.com [dostęp 2016-03-01].
  16. Bernie Sanders Wants to Abolish the Death Penalty | VICE | United States, VICE [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  17. a b Bernie Sanders on Free Trade, www.ontheissues.org [dostęp 2016-03-01].
  18. The TPP Must Be Defeated, The Huffington Post [dostęp 2016-03-01].
  19. Flashback: Rep. Bernie Sanders Opposes Iraq War, Sen. Bernie Sanders [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  20. Mic, Bernie Sanders Just Said What Everyone’s Thinking About NSA Spying, Mic [dostęp 2016-03-01].
  21. Statement on NSA Surveillance, Sen. Bernie Sanders [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  22. FeelTheBern.org, Bernie Sanders on Afghanistan, „FeelTheBern.org”, FeelTheBern.org [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  23. Transcript for May 22, „msnbc.com”, msnbc.com [dostęp 2016-03-01].
  24. Mic, Watch a Young Barack Obama Help Bernie Sanders Campaign with a Stirring Speech, „Mic”, Mic [dostęp 2016-03-01].
  25. Our Campaigns - VT US Senate Race - Nov 07, 2006, www.ourcampaigns.com [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  26. MaciejM. Jarkowiec MaciejM., Bernie Sanders. Człowiek, który pożenił Amerykę z lewicą, „wyborcza.pl”, wyborcza.pl, 6 lutego 2016 [dostęp 2016-02-20].
  27. Frances SteadF. S. Sellers Frances SteadF. S., JohnJ. Wagner JohnJ., Why Bernie Sanders doesn’t participate in organized religion, „The Washington Post”, 26 stycznia 2016, ISSN 0190-8286 [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  28. MichaelM. Kruse MichaelM., Bernie Sanders Has a Secret, POLITICO Magazine [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  29. OferO. Aderet OferO., Mystery Solved: Haaretz Archive Reveals Which Kibbutz Bernie Sanders Volunteered On, „Haaretz”, 4 lutego 2016 [dostęp 2016-03-01] (ang.).
  30. a b EXCLUSIVE: Bernie Sanders’ very 1960s love life revealed - his first wife, the woman who had his son, and the sugar shack home where he lived as a ‘revolutionary’ (ang.). W: Daily Mail [on-line]. Associated Newspapers Ltd, 2015-07-09. [dostęp 2016-02-20].
  31. 'Cut Bernie out, he’s talking all the time in other places’: Socialist Sanders’s wife revealed to be real power in his White House battle (ang.). W: Daily Mail [on-line]. Associated Newspapers Ltd, 2016-02-18. [dostęp 2016-02-20].
  32. Bernard Sanders startuje w wyborach prezydenckich w USA. „Jestem synem imigranta z Polski”, „Onet Wiadomości”, Onet Wiadomości [dostęp 2016-02-04] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj]