Bezirk Starasól

Powiat Starasól
Bezirk Starasól
	powiat
	1854–1867
Państwo	Cesarstwo Austrii
Kraj związkowy	Królestwo Galicji i Lodomerii
Powiat	cyrkuł samborski
Siedziba	Starasól
Data powstania	1854
Data likwidacji	1867
Powierzchnia	5,2 mil²
Populacja (1854); • liczba ludności	; 23.589
Języki urzędowe	niemiecki
	Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin katastralnych (1854)	31 (w tym 1 miasto i 3 miasteczka)
brak współrzędnych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bezirk Starasól – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Starasól (obecnie Stara Sól).

Historia

Bezirk Starasól utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)^[1].

Bezirk Starasól objął obszar o wielkości 5,2 mil², zamieszkany przez 23.589 ludzi i podzielony na 31 gmin katastralnych, w tym jedno miasto (Starasól) i trzy miasteczka (Chyrów, Felsztyn i Laszki Murowane). Wszedł w skład cyrkułu samborskiego, jako jeden z jego jedenastu powiatów^[2].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów^[1]^[3]. Obszar zniesionego Bezirk Starasól wszedł wtedy w skład nowych powiatów samborskiego, staromiejskiego i przemyskiego (vide podział w tabeli poniżej)^[4]^[5]. 1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatów samborskiego i staromiejskiego^[6]. 1 stycznia 1900 nazwę powiatu staromiejskiego zmieniono na starosamborski^[7]. 1 kwietnia 1927 gminy Błożew Górna, Koniów, Towarnia i Wołcza Dolna przeniesiono z powiatu starosamborskiego do powiatu dobromilskiego^[8]; powiat starosamborski zniesiono 1 kwietnia 1932^[9]. 1 kwietnia 1928 zniesiono gminę Posada Felsztyńska (włączono do gminy Felsztyn^[10]), a 1 kwietnia 1931 gminę Posada Chyrowska (włączono do miasta Chyrów)^[11].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Starasól w 1854 roku^[2]
Lp.	Gmina jednostkowa	Powierzchnia	Ludność	Powiat w 1867 po zniesieniu
1	Starasól (M)	4870	4536	staromiejski^[12]^[13]
2	Felsztyn (m)	340	846	staromiejski^[12]^[14]^[13]
3	Posada Felsztyńska	1630	788	staromiejski^[12]
4	Laszki Murowane (m)	1810	796	staromiejski^[12]^[13]
5	Grodowice	1450	698	staromiejski^[12]^[13]
6	Bukowa	2100	782	samborski
7	Towarnia	600	240	samborski^[15]^[12]^[16]
8	Koniów	2000	564	samborski^[15]^[12]^[16]
9	Suszyca Wielka	4120	1347	staromiejski^[12]^[13]
10	Bąkowice z Suszycą Małą	1010	240	staromiejski^[12]^[13]
11	Polana ze Śliwnicą	1230	349	staromiejski^[12]^[13]
12	Posada Chyrowska	860	333	staromiejski^[12]^[17]
13	Chyrów (m)	810	1468	staromiejski^[12]^[17]^[13]
14	Berezów z Tarnawką	1710	398	staromiejski^[12]^[13]
15	Słochynie	1040	313	staromiejski^[12]^[13]
16	Wołcza Dolna	1800	558	staromiejski^[12]^[16]
17	Czaple	1865	556	samborski
18	Janów	420	253	samborski
19	Wola Rajnowa	510	309	samborski^[15]^[12]^[13]
20	Humieniec z Pawłówką	1540	769	samborski
21	Głęboka	920	403	samborski
22	Sąsiadowice z Uhadówką	3470	1469	samborski
23	Czyszki	2610	932	samborski
24	Sanoczany	760	251	przemyski
25	Błozew Górna	2000	614	samborski^[15]^[12]^[16]
26	Bylice	2940	1044	samborski
27	Rogóźno	1720	633	samborski
28	Brześciany	1815	644	samborski
29	Rakowa	2300	889	samborski
30	Lutowiska	980	392	samborski
31	Szumina	250	175	staromiejski^[12]^[13]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

↑ ^a ^b KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .
↑ ^a ^b Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
↑ KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .
↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .
↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
↑ Landesgesetzblatt Galizien Jahrgang 1899, Nr. 115 „Kundmachung der k. k. Statthaltern, betreffend die Änderung des Namens der Stadt Stare miasto in ‚Stary Sambor‘“
↑ Dz. U. z 1927 r. Nr 31, poz. 263
↑ Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 36
↑ Dz. U. z 1927 r. Nr 112, poz. 949
↑ Dz. U. z 1931 r. Nr 40, poz. 354
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r 1 stycznia 1900 nazwę powiatu staromiejskiego zmieniono na starosamborski.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu starosamborskiego, włączono do powiatu samborskiego.
↑ 1 kwietnia 1928 gminę Posada Felsztyńska włączono do gminy Felsztyn.
↑ ^a ^b ^c ^d 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu staromiejskiego.
↑ ^a ^b ^c ^d 1 kwietnia 1927 włączono do powiatu dobromilskiego.
↑ ^a ^b 1 kwietnia 1931 gminę Posada Chyrowska włączono do miasta Chyrów.

Bibliografia

Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.

[:0-1] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .

[allgemeines-2] Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.

[3] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .

[:2-4] Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator

[5] Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

[6] Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)

[7] Landesgesetzblatt Galizien Jahrgang 1899, Nr. 115 „Kundmachung der k. k. Statthaltern, betreffend die Änderung des Namens der Stadt Stare miasto in ‚Stary Sambor‘“

[8] Dz. U. z 1927 r. Nr 31, poz. 263

[9] Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 36

[znies-10] Dz. U. z 1927 r. Nr 112, poz. 949

[znies2-11] Dz. U. z 1931 r. Nr 40, poz. 354

[:1-12] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r 1 stycznia 1900 nazwę powiatu staromiejskiego zmieniono na starosamborski.

[:4-13] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l 1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu starosamborskiego, włączono do powiatu samborskiego.

[14] 1 kwietnia 1928 gminę Posada Felsztyńska włączono do gminy Felsztyn.

[:3-15] 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu staromiejskiego.

[:5-16] 1 kwietnia 1927 włączono do powiatu dobromilskiego.

[:6-17] 1 kwietnia 1931 gminę Posada Chyrowska włączono do miasta Chyrów.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]